Kiểm định khí thải xe máy là một bước đi trong chiến lược giảm ô nhiễm không khí, tạo môi trường sống trong lành hơn cho người dân, trong bối cảnh nhiều thành phố lớn ở nước ta thường xuyên nằm trong nhóm những đô thị ô nhiễm nhất thế giới. Tuy nhiên, với hơn 70 triệu phương tiện đang tham gia giao thông, việc triển khai quy định này đang đặt ra không ít thách thức.
Xe máy – phương tiện chính của hàng chục triệu người dân trên cả nước – đồng thời cũng là một trong những nguồn phát thải gây ô nhiễm không khí lớn nhất tại các đô thị. Tại Hà Nội, với hơn 7 triệu xe máy, mỗi ngày có một lượng phát thải khổng lồ thải ra môi trường từ những ống xả, làm không khí luôn ngột ngạt và ô nhiễm, đặc biệt vào các khung giờ cao điểm. Đây là cảm nhận chung của nhiều người khi thường xuyên lưu thông trên đường.
Anh Vũ Đức Tuyến, lái xe taxi, chia sẻ: "Ban đầu tôi nghĩ bụi mịn là sương mù hay thời tiết nồm ẩm của miền Bắc. Tôi cảm nhận không khí ở Hà Nội ngày càng ô nhiễm nghiêm trọng. Ngày nào tôi cũng phải đeo khẩu trang dù ngồi trong xe ô tô."
Trước thực trạng trên, mới đây Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành quy chuẩn khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy, có hiệu lực từ ngày 30/6/2026. Điều này đồng nghĩa với việc tất cả xe máy lưu hành sẽ phải kiểm định khí thải theo 4 mức, tương ứng với năm sản xuất. Việc kiểm định phải được thực hiện tại các cơ sở được cấp phép, với thiết bị đo đạt chuẩn theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều ý kiến lo ngại rằng với con số hơn 70 triệu phương tiện trên cả nước, cùng mạng lưới cơ sở kiểm soát khí thải xe máy còn thưa thớt như hiện nay, việc triển khai liệu có đảm bảo đúng lộ trình.
Chuyên gia giao thông, Thạc sĩ Đỗ Khắc Sơn cho hay: "Với số lượng phương tiện lớn như vậy thì hơn 300 trạm đăng kiểm trên cả nước hiện nay không thể đáp ứng được, dù mỗi xe chỉ mất khoảng 10–12 phút kiểm định. Tuy nhiên, chúng ta lại có một hệ thống rất lớn các đại lý chính hãng. Ngay từ khi sản xuất, các nhà sản xuất đã có thiết bị kiểm tra để bảo đảm tiêu chuẩn đầu ra. Kiểm định xe máy khá đơn giản, chỉ kiểm tra 2 thông số khí thải. Do đó, tại các dây chuyền kiểm định ô tô hiện nay, vốn đã có khâu kiểm tra khí thải, hoàn toàn có thể mở thêm làn riêng cho xe máy mà không ảnh hưởng đến dây chuyền kiểm định ô tô."
Một trong những băn khoăn lớn hiện nay là vẫn còn số lượng lớn xe máy cũ nát đang lưu hành, phần lớn thuộc sở hữu của người có thu nhập thấp. Vậy phương án xử lý sẽ ra sao nếu xe không đạt một trong bốn mức quy định?
Thạc sĩ Đỗ Khắc Sơn nhận định thêm: "Với những xe cũ, chúng ta chỉ kiểm định ở mức thấp, và mức này tương đối dễ đạt nếu xe được bảo dưỡng thường xuyên. Tôi khuyến cáo người dân trước khi đi kiểm định nên đưa xe đến đại lý chính hãng để kiểm tra lại; nếu có hỏng hóc thì sửa chữa, thay thế kịp thời thì khả năng đạt yêu cầu là rất cao. Hiện nay, các hãng cũng có nhiều chương trình thu xe cũ đổi xe mới, có thể mở rộng đối tượng và hỗ trợ thêm cho người thu nhập thấp."
Chuyên gia giao thông, Tiến sĩ Khương Kim Tạo cho hay: "Kiểm định khí thải xe máy rõ ràng có tác động trực tiếp đến đời sống của người dân. Vì vậy, cần làm tốt công tác tuyên truyền, đồng thời chuẩn bị đầy đủ các điều kiện kỹ thuật và các điều kiện cần thiết khác để triển khai hiệu quả. Muốn đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng sống thì bắt buộc phải kiểm soát khí thải xe máy một cách bài bản."
Việc bắt buộc kiểm định khí thải xe máy từ ngày 30/6/2026 là một bước tiến quan trọng nhằm giảm ô nhiễm không khí và hướng tới môi trường sống lành mạnh hơn. Tuy nhiên, để quy định thực sự đi vào cuộc sống, bên cạnh khung pháp lý, còn cần hệ thống kiểm định đủ mạnh, lộ trình triển khai rõ ràng và cơ chế hỗ trợ phù hợp cho người dân. Đây sẽ là những yếu tố quyết định để mục tiêu bảo vệ môi trường không chỉ dừng lại trên văn bản, giấy tờ mà trở thành hành động thực tiễn.