Tình trạng sử dụng lời lẽ khiếm nhã, miệt thị, xúc phạm, kỳ thị cá nhân đang có chiều hướng gia tăng trên mạng xã hội. Đây là nguy cơ gây tâm lý tiêu cực trong cộng đồng, báo động về cách ứng xử thiếu văn hóa của một bộ phận người sử dụng mạng xã hội, nhất là đối tượng trẻ.
Trên không gian mạng, mỗi bình luận, mỗi dòng chia sẻ đều có thể lan tỏa với tốc độ chóng mặt. Nhưng không phải ai cũng nhận thức được giới hạn giữa quyền tự do bày tỏ quan điểm và trách nhiệm đạo đức khi phát ngôn. Trái ngược với sự phát triển tích cực của khoa học công nghệ, trên mạng xã hội Việt Nam đang tồn tại khá nhiều điều tiêu cực: từ những ngôn từ gây thù ghét, miệt thị ngoại hình cá nhân, miệt thị vùng miền đến bắt nạt mạng, bạo lực mạng, hay sử dụng ngôn ngữ lệch chuẩn… Theo chị Đinh Thị Tuệ Hương, người dân sinh sống phường Cầu Giấy, Hà Nội, điều này đang ngày càng làm cho không gian mạng trở nên độc hại và xấu xí.
Phần lớn người dùng mạng đều ý thức được tác động của lời nói, nhưng không phải ai cũng kiểm soát được cảm xúc trong từng cú click chuột. Từ việc đùa cợt, so sánh tưởng chừng như vô hại đến miệt thị, xúc phạm – ranh giới giữa “tự do ngôn luận” và “vi phạm đạo đức xã hội” đang ngày càng bị xóa nhòa. Cuộc sống của chị Lê Thị Thương, một nhân viên văn phòng tại phường Đống Đa, khá bình yên và hạnh phúc khi làm việc tại một công ty tư nhân, công việc ổn định, đồng nghiệp hòa đồng, bạn bè vui vẻ. Tuy nhiên, ít ai có thể ngờ rằng trong quá khứ, chị từng là nạn nhân của bạo lực mạng.
Chị Thương chia sẻ: "Hành trình những ngày đầu ra Hà Nội của tôi gắn liền với những rào cản không hề nhỏ. Đầu tiên là về giọng nói; khi ấy tôi chưa nói được giọng Bắc, chất giọng miền Trung đặc sệt khiến mọi người xung quanh khó nghe, và những lời trêu đùa cứ thế diễn ra thường xuyên, hàng ngày. Khó khăn thứ hai đến từ ngoại hình. Thời điểm đó tôi còn khá mộc mạc, mỗi khi đăng ảnh lên mạng xã hội, tôi lại phải đối mặt với những lời nhận xét khiếm nhã về cân nặng hay vóc dáng. Dẫu biết đó có thể chỉ là những câu bông đùa cửa miệng, nhưng khi phải nghe quá nhiều, tôi không tránh khỏi cảm giác bị tổn thương sâu sắc."
Tìm kiếm từ khóa “ứng xử kém văn minh” thì ngay lập tức kết quả trả về trên Google là 17.400.000 trong vòng 0,36 giây. Theo khảo sát mới được công bố của Microsoft, Việt Nam nằm trong top 5 quốc gia có chỉ số mức độ văn minh thấp nhất trên không gian mạng (DCI). Tự do ngôn luận là quyền, nhưng biết tôn trọng người khác mới là văn minh.
PGS.TS Trần Thu Hương, Chuyên gia tâm lý học cho rằng, chỉ khi mỗi người dùng mạng hiểu và hành xử có trách nhiệm, không gian mạng mới thực sự là nơi lan tỏa điều tốt đẹp, chứ không phải nơi gieo rắc tổn thương.
Một cú nhấp chuột, một lần ấn nút like, share hay một comment trên tài khoản của người khác, một status trên tài khoản Facebook, Zalo… của mình đều góp phần tạo nên dư luận xã hội. Nếu nó là tiêu cực, thiếu kiểm chứng thì sẽ phương hại đến lối sống, đạo đức của cả xã hội. Việc xây dựng, ban hành Bộ quy tắc ứng xử văn hoá trên không gian mạng vô cùng cần thiết. Tuy nhiên, để các quy tắc đi vào đời sống, cần có những chính sách cần thiết, phù hợp để giám sát việc thực hiện và khuyến khích kịp thời các tổ chức, cá nhân thực hiện tốt.
Mạng xã hội quả thực mang lại lợi ích to lớn và độ lan tỏa rộng rãi, nhanh chóng. Song, chính nó cũng đang đặt ra nhiều thách thức: thông tin xấu độc, phát ngôn thiếu chuẩn mực, hành vi phi văn hóa, xâm phạm quyền riêng tư, bạo lực mạng… gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần xã hội và các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đặc biệt rất độc hại cho trẻ nhỏ và bị thành niên. Trong thời kỳ bùng nổ công nghệ hiện nay, không gian mạng phải trở thành nơi để mỗi người dân phát huy tinh thần tiến bộ, lan tỏa những điều tốt đẹp đến cộng đồng và bè bạn quốc tế. Tỉnh táo, có trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội là cách tốt nhất để mỗi công dân phát huy vai trò, trách nhiệm của mình trong giữ gìn an ninh trật tự xã hội.