Với việc đảng đối lập Tisza nổi lên nhanh chóng gần đây và đang nhận được sự ủng hộ của đông đảo cử tri trẻ tuổi, cuộc bầu cử lần này sẽ là một thử thách không nhỏ đối với ông Orban – người đã giữ chức Thủ tướng Hungary trong bốn nhiệm kỳ.
Cuộc đua gay cấn
Ông Orban, 62 tuổi, thuộc đảng cầm quyền Fidesz, từng giữ chức Thủ tướng Hungary từ năm 1998 đến năm 2002. Ông Orban tái đắc cử Thủ tướng Hungary năm 2010 và giữ chức vụ này cho đến nay, trở thành thủ tướng phục vụ nhiều nhiệm kỳ nhất tại một quốc gia thành viên EU.
Vào thời điểm nhậm chức nhiệm kỳ đầu tiên, ông Orban là thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử Hungary. Năm 2024, ông dẫn dắt Hungary gia nhập NATO.
Dưới sự lãnh đạo của ông Orban, Đảng Fidesz đã chuyển mình từ một nhóm tự do trên chính trường châu Âu thành Đảng Nhân dân châu Âu trung hữu.
Ông Orban đã cố gắng xây dựng "nền dân chủ Cơ đốc giáo phi tự do", bác bỏ chủ nghĩa đa văn hóa và nhập cư, và tự miêu tả mình là người bảo vệ các giá trị gia đình truyền thống chống lại chủ nghĩa tự do phương Tây.
Trong chiến dịch tranh cử, ông Orban hứa rằng chính phủ mới sẽ duy trì những thành tựu lớn đã đạt được, chẳng hạn như tiếp tục đảm bảo việc làm, phúc lợi xã hội và lương hưu. Ông cũng chủ trương tránh tham gia vào cuộc xung đột Ukraine.
"Các bạn thân mến, để tái khẳng định liên minh chống chiến tranh mà chúng ta đã lập ra vào năm 2022, và cùng nhau khẳng định rằng chúng ta cam kết, từ năm 2026 đến năm 2030, chúng ta sẽ không cho phép Hungary bị kéo vào cuộc chiến."
Thủ tướng Hungary Viktor Orban.
Trên thực tế, trong bốn năm qua, ông Orban đã liên tục thúc đẩy nhiều biện pháp như cắt giảm thuế cho hộ gia đình, đặt giá trần cho thực phẩm, cung cấp phiếu mua thực phẩm cho người về hưu và cung cấp các khoản vay lãi suất thấp cho người mua nhà lần đầu, với hy vọng ổn định nền kinh tế trong nước. Tuy nhiên, kết quả dường như không mấy khả quan, tỷ lệ lạm phát tại Hungary đã tăng vọt trong 3 năm qua, lúc cao nhất hơn 6%, với giá nhiên liệu và giá thực phẩm tăng cao.
Đối thủ của ông Orban là ông Peter Magyar đứng đầu Đảng Tisza theo chủ nghĩa dân tộc. Sinh năm 1981 trong một gia đình luật sư, ông gia nhập ngành ngoại giao của Hungary và làm việc về luật pháp tại EU. Sau khi trở về Hungary, ông làm việc cho một ngân hàng. Lúc đầu ông Magyar cũng thuộc Đảng Fidesz cầm quyền, nhưng hai năm trước, ông rút khỏi Đảng Fidesz sau khi cáo buộc đảng này tham nhũng và chuyển sang Đảng Tisza.
Sự trỗi dậy của Đảng Tisza là một trong những câu chuyện khác thường nhất trong chính trường Hungary kể từ năm 1990. Đảng này vốn ở rìa chính trường cho đến khi được ông Magyar dẫn dắt vào tháng 2 năm 2024. Chỉ trong vài tuần, Đảng Tisza đã nhanh chóng vươn lên dẫn đầu phe đối lập, và giành được 30% phiếu bầu trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu tháng 6 năm 2024, đứng thứ hai sau Đảng Fidesz.
Bằng cách tận dụng sự bất mãn của công chúng đối với tình trạng kinh tế trì trệ kéo dài, chi phí sinh hoạt cao ở Hungary, ông Magyar đã nhanh chóng đoàn kết phe đối lập và xây dựng quyền lực chính trị riêng. Ông đã tuyên bố sẽ phá bỏ hệ thống chính trị do ông Orban thiết lập và dẫn dắt Hungary theo đuổi con đường "thịnh vượng và dân chủ hơn".
"Ông Orban muốn chúng ta quên đi quá khứ gần đây, và mong chờ hòa bình từ những kẻ đã từng đô hộ chúng ta. Điều đó đã kéo dài 45 năm. Sau vài thập kỷ tự do, ông ấy lại muốn đánh cược tương lai của chúng ta thêm 30 năm nữa. Ông ấy sẽ khiến chúng ta ra khỏi châu Âu, một lần nữa."
Ông Peter Magyar – Đảng đối lập Tesza, Hungary.
Ông Magyar cam kết xây dựng lại định hướng phương Tây của Hungary và chấm dứt sự phụ thuộc vào năng lượng của Nga vào năm 2035 trong khi nỗ lực hướng tới "quan hệ thực dụng" với Nga. Ông cũng hứa sẽ mở khóa các khoản tiền bị đóng băng của EU, điều này sẽ giúp vực dậy nền kinh tế trì trệ của Hungary.
Các cuộc thăm dò mới nhất vừa được công bố tuần trước cho thấy Đảng Tisza đã giành được 58% sự ủng hộ trong số những cử tri đã quyết định, trong khi đảng Fidesz chỉ dành được 35%, chênh lệch hơn 20%.
Cuộc bầu cử Quốc hội hiện nay tại Hungary đang cho thấy khoảng cách thế hệ giữa hai đối thủ hàng đầu này. Hầu hết các cuộc thăm dò độc lập gần đây cho thấy hơn 60% cử tri dưới 30 tuổi tại Hungary ủng hộ Đảng Tisza, trong khi chỉ có 15% ủng hộ Đảng Fidesz của Thủ tướng Viktor Orban.
Dựa trên các cuộc bầu cử trước đây, cử tri trẻ khó huy động hơn, vì vậy vấn đề thế hệ có thể trở thành một trong những yếu tố quyết định đến kết quả bầu cử. Andrea Szabo, một nhà xã hội học hàng đầu của Hungary cho biết "Đây có thể là cuộc bầu cử đầu tiên ở Hungary mà giới trẻ sẽ đóng vai trò quyết định trong việc xác định kết quả". Đây trở thành thách thức thực sự đối với thủ tướng Orban sau 16 năm cầm quyền.
Các cuộc bầu cử Quốc hội Hungary được tổ chức bốn năm một lần, bầu ra 199 ghế, trong đó 106 ghế được bầu trực tiếp từ các khu vực bầu cử riêng lẻ, và 93 ghế còn lại được phân bổ theo tỷ lệ giữa các đảng chính trị. Đảng nào giành được nhiều số ghế hơn trong quốc hội sẽ có quyền thành lập chính phủ và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Những bất đồng với EU
Theo tính toán của viện nghiên cứu EU Matrix, trong những năm ông Viktor Orban làm Thủ tướng, Hungary là quốc gia thường xuyên phản đối các quyết sách của các quốc gia EU nhất, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến Ukraine. Đây cũng chính là điều khác biệt rõ nhất giữa ông Orban so với ông Magyar của đảng đối thủ. Chính vì vậy, đối với EU, cuộc bầu cử ở Hungary được cho là có ý nghĩa quan trọng, có thể tạo ra tác động vượt xa quy mô quốc gia, ảnh hưởng đến các quyết sách chung của EU.
Kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2010, ông Orban đã kiên quyết phản đối một số văn kiện lập pháp quan trọng của EU, bao gồm hỗ trợ tài chính cho Ukraine, các biện pháp trừng phạt đối với Nga và chính sách nhập cư của EU.
Hồi năm 2022, ông Orban đã từng tuyên bố trong bài phát biểu nhậm chức trước Quốc hội rằng châu Âu có thể bước vào thời kỳ suy thoái và trì trệ do sự bất ổn gây ra bởi chiến tranh Ukraine, khủng hoảng năng lượng và đại dịch COVID-19. Do đó, "tránh chiến tranh" là ưu tiên hàng đầu của Hungary trong thập kỷ tới, và việc tăng cường "khả năng phòng thủ" của quân đội trở thành vấn đề cấp bách.
Đến năm 2025, ông Orban đã nhiều lần tuyên bố công khai và trên trang Facebook cá nhân rằng việc can thiệp vào cuộc xung đột Nga - Ukraine sẽ gây hại cho Hungary và EU. Ông nhấn mạnh rằng chừng nào còn sức lực, ông sẽ tiếp tục đứng một mình chống lại các nước EU khác và phủ quyết các nghị quyết vi phạm lợi ích quốc gia của Hungary.
Ông Orban cũng tuyên bố rằng giới lãnh đạo Hungary sẽ không cho phép Ukraine gia nhập EU vì Hungary không muốn gây ra xung đột vũ trang với Nga.
"Phe tả Brussels muốn kết nạp Ukraine vào Liên minh thông qua một thủ tục nhanh chóng. Điều này là không thể. Nó sẽ mang chiến tranh vào Liên minh châu Âu; nó sẽ là sự phản bội đối với nông dân và công dân châu Âu."
Thủ tướng Hungary Viktor Orban.
Ngày 19/3, ông Orban đã bỏ phiếu phản đối nghị quyết của EU về việc cung cấp khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraine, với cáo buộc Ukaine chặn nguồn cung dầu từ Nga qua đường ống Druzhba.
Thủ tướng Hungary Viktor Orban cho biết: "Lập trường của Hungary rất đơn giản: chúng tôi sẵn sàng ủng hộ Ukraine khi chúng tôi nhận được dầu mỏ, thứ đang bị họ ngăn chặn. Cho đến lúc đó, Hungary sẽ không ủng hộ bất kỳ quyết định nào có lợi cho Ukraine.”
Việc chính phủ của ông sử dụng rộng rãi quyền phủ quyết trong các cuộc bỏ phiếu đã tạo ra căng thẳng đáng kể trong EU. Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu đang tìm cách gây áp lực mạnh mẽ lên Thủ tướng Orban để dỡ bỏ lệnh phong tỏa khoản vay 90 tỷ euro nhằm giúp Ukraine tiếp tục cuộc chiến.
Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson nhấn mạnh: "Việc Hungary ngăn chặn các quyết định mà họ đã tham gia là không thể chấp nhận được. Đồng thời, Ủy ban đã đề nghị giúp đỡ để sửa chữa đường ống dẫn dầu hợp pháp của Nga và tôi hy vọng rằng chúng tôi sẽ giải quyết được vấn đề đó, không có gì quan trọng hơn việc số tiền mà Ukraine đang rất cần đến được với họ."
Một số nghị sĩ EU nhất trí rằng việc ông Viktor Orban thất bại sẽ giúp châu Âu tránh được một trong những thách thức nội bộ khó giải quyết nhất, đó là việc can thiệp vào cuộc xung đột Ukraine.
Bà Heather Grabbe - Nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu Bruegel, Bỉ nhấn mạnh: "Nếu có sự thay đổi chính phủ, điều đó sẽ tạo cơ hội cho một cách tiếp cận khác và các quốc gia thành viên EU khác phần lớn đều hy vọng điều đó sẽ xảy ra vì họ cân nhắc đến sự cần thiết phải đoàn kết, đặc biệt là trong thời điểm bất ổn địa chính trị lớn, và cũng cần quản trị tốt hơn việc sử dụng quỹ EU, cũng như sự hợp tác giữa các quốc gia thành viên. Trong Hiệp ước về Liên minh châu Âu, các quốc gia thành viên có nghĩa vụ tham gia vào sự hợp tác chân thành. Và việc một quốc gia thành viên chống lại các quốc gia khác, đặc biệt là về những vấn đề lớn như xung đột ở Ukraine và cả cách ứng phó với cuộc chiến thương mại của ông Trump, thực sự làm gián đoạn hoạt động của Liên minh châu Âu."
Đối thủ của ông Orban đang nhận được sự ủng hộ từ phe trung hữu đến cánh tả. EU dường như đang đặt hy vọng vào ông Magyar, hy vọng rằng đảng Tisza sẽ đảo ngược các cải cách trong nước của ông Orban, và lập trường phản đối của Hungary đối với quan điểm của EU về các vấn đề như Ukraine.
Nếu đảng Fidesz của ông Orban thất bại, đó sẽ là một chiến thắng cho đại đa số các nghị sĩ Nghị viện châu Âu (MEP) đã kiên quyết giữ lập trường cứng rắn chống lại chính phủ Hungary trong những năm gần đây.
Trong các nhiệm kỳ trước, các nghị sĩ Nghị viện châu Âu đã khởi kiện Hungary để viện dẫn Điều 7 của Hiệp ước EU – điều này cuối cùng có thể dẫn đến việc Hungary mất quyền bỏ phiếu trong EU. EU cũng đang giữ lại các khoản tiền viện trợ cho Hungary, với lý do các vấn đề tham nhũng chưa được giải quyết.
Mặc dù có nhiều người phản đối, nhưng ông Orban vẫn nhận được sự ủng hộ ít ỏi trong Nghị viện châu Âu. Ngày 23 tháng 3, tại Đại hội Những người yêu nước ở Budapest, các nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc châu Âu, bao gồm bà Marine Le Pen của Pháp và bà Matteo Salvini của Italy, đã bày tỏ sự ủng hộ đối với thủ tướng đương nhiệm của Hungary.
Yếu tố Nga và Mỹ trong bầu cử Hungary
Dù không nhận được nhiều sự ủng hộ từ EU, nhưng Thủ tướng Hungary Viktor Orban lại có mối quan hệ thân thiết với Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời cũng giữ được mối quan hệ thiện chí với Nga. Các nhà phân tích cho rằng đây cũng là yếu tố quan trọng có thể ảnh hưởng đến sự ủng hộ giành cho ông Orban trong cuộc bầu cử sắp tới tại Hungary.
Ngày 3 tháng 3, ông Viktor Orban đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo báo cáo chính thức của Hungary, cuộc thảo luận tập trung vào “các vấn đề năng lượng” và các vấn đề thường lệ khác. Chỉ vài ngày sau, Ngoại trưởng Hungary, Péter Szijjártó, đã bay đến Nga và trở về với hai tù binh chiến tranh được trả tự do, mang hai quốc tịch Ukraine và Hungary.
Các nhà phân tích cho rằng, với chính sách ngoại giao "tù binh chiến tranh", Tổng thống Putin đang thể hiện thiện chí đối với Hungary.
Ông Orban cũng nhận được sự ủng hộ từ bên kia Đại Tây Dương. Ông Orban là một trong những đồng minh thân cận nhất của Mỹ ở châu Âu. Hồi tháng 2, ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, khi đến thăm Hungary, đã nói về một "thời kỳ vàng son" trong mối quan hệ giữa Mỹ và Hungary, và nhấn mạnh rằng mối quan hệ cá nhân bền chặt giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Hungary Viktor Orban sẽ đảm bảo quan hệ song phương ổn định.
Ngày 24 tháng 3, Tổng thống Mỹ Trump đã có bài đăng trên Truth Social ủng hộ ông Orban, bày tỏ hy vọng về một chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hungary. Tại Hội nghị Hành động Chính trị Bảo thủ Hungary được tổ chức ở Budapest, ông Trump đã nhắc lại sự ủng hộ mạnh mẽ của mình đối với ông Orban thông qua bài phát biểu video. Ông Trump gọi ông Orban là một "nhà lãnh đạo mạnh mẽ" và ca ngợi các chính sách của ông về bảo vệ biên giới và chủ quyền quốc gia.
Trong một thế giới vốn đã bị rung chuyển bởi nhiều cuộc xung đột, ông Orban đang muốn chứng minh mình là “lựa chọn an toàn” – nhà lãnh đạo có thể đảm bảo hòa bình thông qua các mối quan hệ của ông với các cường quốc.
Tuy nhiên, sự ủng hộ từ nước ngoài có thể là con dao hai lưỡi. Điều này có thể củng cố hình ảnh của ông Orban như một nhân vật toàn cầu, nhưng lại có nguy cơ làm mất lòng những cử tri cảnh giác với sự can thiệp từ bên ngoài. Bởi các cuộc thăm dò cho thấy cử tri quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề trong nước mà phe đối lập đang tập trung vào hơn là các cuộc chiến địa chính trị mà ông Orban đề cập đến.
Hiện nay đảng của Thủ tướng Orban đang nhận được ít sự ủng hộ hơn so với đảng đối lập. Tuy nhiên, đối mặt với cuộc xung đột Nga - Ukraine kéo dài chưa được giải quyết, gây gánh nặng viện trợ cho EU, liệu cử tri Hungary sẽ thay đổi vào phút chót và bỏ phiếu cho ông Orban, người muốn giữ Hungary ngoài vòng xoáy xung đột, hay bỏ phiếu cho ông Magyar năng động, người quyết tâm thổi luồng sinh khí mới cho đất nước và sẽ đưa Hungary thân với châu Âu hơn? Câu trả lời sẽ chỉ có sau cuộc bầu cử diễn ra vào ngày 12/4 tới.