Châu Âu nỗ lực giảm gánh nặng cho người dân
Trong bối cảnh giá dầu và khí đốt tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, Ủy ban châu Âu (EC) mới đây công bố một gói chính sách năng lượng mới, trong đó đáng chú ý là khuyến nghị các quốc gia thành viên xem xét giảm thuế năng lượng khi điều kiện cho phép. Động thái này nhằm giúp người dân giảm gánh nặng hóa đơn điện, khí đốt, đồng thời củng cố lộ trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch của Liên minh châu Âu (EU).
Theo EC, việc đẩy nhanh chuyển đổi xanh vẫn là con đường hiệu quả nhất để châu Âu thoát khỏi sự phụ thuộc lâu dài vào nhiên liệu hóa thạch, vốn thường xuyên chịu tác động mạnh từ các biến động địa chính trị. Gói năng lượng mới được công bố không tập trung vào những biện pháp trợ cấp ngắn hạn, mà hướng tới một chiến lược dài hạn nhằm giúp hệ thống năng lượng của EU ổn định và bền vững hơn.
Cao ủy châu Âu phụ trách năng lượng, ông Dan Jorgensen thừa nhận, nhiều hộ gia đình tại châu Âu đang phải chật vật với chi phí sinh hoạt tăng cao. Theo ông, việc giảm thuế năng lượng trong những thời điểm thích hợp có thể giúp giảm áp lực tài chính cho người dân, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh.
Ông Jorgensen cho biết, các biện pháp cải cách được đề xuất, bao gồm việc hạ thuế và đơn giản hóa quy trình chuyển đổi nhà cung cấp điện hoặc khí đốt có thể giúp mỗi hộ gia đình tại châu Âu tiết kiệm trung bình hơn 350 euro mỗi năm. Theo ông, việc tạo điều kiện để người tiêu dùng dễ dàng lựa chọn nhà cung cấp phù hợp sẽ góp phần làm tăng cạnh tranh trên thị trường năng lượng, từ đó giúp giảm giá.
Phó Chủ tịch EC phụ trách chuyển đổi xanh, bà Teresa Ribera nhấn mạnh rằng, cú sốc năng lượng hiện nay càng cho thấy sự cần thiết phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch. Theo bà, nếu châu Âu tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, khu vực này sẽ luôn dễ bị tổn thương trước các biến động địa chính trị.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông và nguy cơ xảy ra cú sốc dầu mỏ mới, năng lượng hạt nhân đang được nhiều quốc gia xem như một trụ cột chiến lược để đảm bảo an ninh năng lượng trong dài hạn.
Tại Hội nghị thượng đỉnh quốc tế về năng lượng hạt nhân tổ chức ngày 10/3 tại Pháp, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã khẳng định, năng lượng nguyên tử không chỉ là công cụ giúp các quốc gia tăng cường độc lập năng lượng mà còn là giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động từ những biến động địa chính trị. Theo ông, việc khôi phục và phát triển điện hạt nhân sẽ giúp các nền kinh tế ổn định hơn trước những cú sốc năng lượng toàn cầu.
"Chúng ta đang thiếu hụt đáng kể các kết nối liên lưới điện giữa các quốc gia. Về lâu dài, để phát triển điện hạt nhân và để nguồn điện hạt nhân có thể đóng góp vào cơ cấu điện năng của châu Âu, qua đó kết hợp được năng lực cạnh tranh, thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ quyền năng lượng, điều chúng ta cần là xây dựng một thị trường cho phép dòng điện không phát thải carbon được lưu thông tự do".
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
Những người ủng hộ năng lượng hạt nhân cho rằng, chính các cuộc khủng hoảng hiện nay đã mở ra cơ hội để nguồn năng lượng này lấy lại vị thế sau nhiều năm bị tranh cãi. Với họ, điện hạt nhân có thể cung cấp nguồn điện ổn định, quy mô lớn và gần như không phát thải carbon, góp phần giúp thế giới thoát khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ và khí đốt.
Châu Á ứng phó với cú sốc năng lượng
Trước tình hình nguồn cung năng lượng thế giới đang chịu ảnh hưởng từ xung đột ở Trung Đông, nhiều nước châu Á, trong đó có Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan đang triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng để ổn định nguồn cung, đồng thời đảm bảo các dịch vụ thiết yếu không bị gián đoạn. Bên cạnh đó, nhiều nước cũng đang chuẩn bị phương án ứng phó nếu thị trường biến động mạnh.
Tại Thái Lan, Thủ tướng Anutin Charnvirakul đã chỉ đạo công chức làm việc tại nhà, tạm hoãn các chuyến công tác nước ngoài, khuyến khích sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy và điều chỉnh nhiệt độ điều hòa trong văn phòng ở mức 26 - 27 độ C. Chính phủ nước này cũng khuyến khích người dân đi chung xe, sử dụng giao thông công cộng và tổ chức hội nghị trực tuyến để hạn chế đi lại. Bộ Năng lượng Thái Lan cho biết, nước này chỉ còn đủ năng lượng dự trữ trong khoảng 95 ngày, đang tìm thêm nguồn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Mỹ, Australia và Nam Phi.
Philippines áp dụng tuần làm việc bốn ngày cho hầu hết cơ quan nhà nước, ngoại trừ dịch vụ thiết yếu. Bên cạnh đó, tất cả cơ quan trung ương, các trường đại học, cao đẳng công lập và chính quyền địa phương được yêu cầu giảm ít nhất 10% mức tiêu thụ nhiên liệu, áp dụng hình thức làm việc linh hoạt và điều chỉnh nhiệt độ điều hòa không thấp hơn 24 độ C.
Tại Indonesia, nước này dành ngân sách 22,5 tỷ USD cho trợ cấp năng lượng để giữ giá xăng, dầu và điện ổn định. Myanmar hạn chế lưu thông xe theo biển số để giảm tiêu thụ nhiên liệu. Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim cho biết, chính phủ có thể duy trì trợ cấp nhiên liệu trong tối đa hai tháng, dù chi phí kinh doanh có thể tăng do xung đột.
Ấn Độ ưu tiên cung cấp khí đốt cho hộ gia đình, ngành vận tải và sản xuất, đồng thời triển khai học trực tuyến tại các cơ sở giáo dục. Pakistan cân nhắc tuần làm việc bốn ngày, làm việc tại nhà, giảng dạy trực tuyến tạm thời và liên hệ với Ả rập Xê út để đảm bảo nguồn cung dầu khí.
"Trong hai tháng tới, lượng nhiên liệu được phân bổ cho các phương tiện của cơ quan chính phủ sẽ bị cắt giảm ngay lập tức 50%. Trong các lĩnh vực tư và công, 50% nhân viên sẽ làm việc tại nhà, ngoại trừ các dịch vụ cực kỳ thiết yếu. Các cơ quan sẽ chỉ mở cửa bốn ngày trong tuần, sẽ có thêm một ngày nghỉ để tiết kiệm nhiên liệu, tuy nhiên, điều này sẽ không áp dụng cho các ngân hàng. Các trường học sẽ bắt đầu nghỉ hai tuần kể từ cuối tuần này và các lớp học trực tuyến sẽ được triển khai ngay lập tức ở các cơ sở giáo dục cấp đại học".
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.
Bangladesh đóng cửa các trường đại học, cho sinh viên nghỉ lễ Eid al-Fitr sớm để tiết kiệm năng lượng.
Những quốc gia chịu rủi ro lớn nhất là các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng Trung Đông. Nhật Bản và Hàn Quốc hiện nhập khoảng 50% năng lượng từ khu vực này, khiến họ đặc biệt dễ tổn thương nếu chuỗi cung ứng bị gián đoạn.
Trung Quốc - nước tiêu thụ dầu lớn thứ hai thế giới vừa công bố đợt tăng giá bán lẻ xăng và dầu diesel mạnh nhất kể từ năm 2022. Bắc Kinh cũng yêu cầu các tập đoàn dầu khí quốc doanh bảo đảm nguồn cung ổn định các sản phẩm tinh chế, đồng thời tuân thủ cơ chế kiểm soát giá của nhà nước.
Nhật Bản cũng đang chuẩn bị phương án ứng phó nếu thị trường biến động mạnh. Ngày 11/3, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takachi cho biết, từ ngày 16/3, Nhật Bản sẽ xả kho dự trữ dầu nhằm giảm áp lực đối với giá xăng và các loại năng lượng khác.
Đây không phải lần đầu Nhật Bản sử dụng biện pháp này. Tokyo từng giải phóng dự trữ dầu trong cuộc chiến vùng Vịnh đầu thập niên 1990 và sau thảm họa động đất, sóng thần năm 2011 ở Đông Bắc nước này.
Tại Hàn Quốc, chính phủ dự kiến áp dụng trần giá nhiên liệu nhằm ngăn chặn tình trạng tăng giá bất thường và ổn định kỳ vọng thị trường. Đây là biện pháp chưa từng được sử dụng kể từ năm 1979, khi Cách mạng Iran khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.
"Khi cuộc khủng hoảng ở Trung Đông ngày càng sâu sắc, sự bất ổn trong môi trường kinh tế trong nước và toàn cầu đang mở rộng đáng kể, gây ra gánh nặng lớn cho nền kinh tế Hàn Quốc vốn phụ thuộc nhiều vào thương mại toàn cầu và nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông. Vì khó có thể dự đoán tình hình sẽ diễn biến ra sao, Chính phủ cần chuẩn bị các biện pháp ứng phó mang tính phòng ngừa với tinh thần khẩn trương, luôn tính đến cả kịch bản tồi tệ nhất".
Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung.
Seoul cũng thông báo kế hoạch nhập khẩu khẩn cấp 6 triệu thùng dầu thô từ Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông qua các tuyến vận chuyển tránh đi qua eo biển Hormuz - điểm nghẽn thương mại chiến lược đang chịu tác động từ xung đột.
Hàn Quốc hiện có lượng dự trữ dầu đủ dùng khoảng 208 ngày, song chính phủ nước này vẫn tìm cách đa dạng hóa nguồn cung thông qua các cảng thay thế.
Bà Aarti Khosla, nhà sáng lập Climate Trends - một tổ chức tư vấn tập trung vào các vấn đề bền vững và môi trường - cho rằng cuộc xung đột tại Trung Đông sẽ khiến các quốc gia tăng cường an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc nhập khẩu, đặc biệt thông qua năng lượng tái tạo.
Ấn Độ và bài toán đảm bảo nguồn cung khí đốt
Trong khi tâm điểm của dư luận đang đổ dồn vào các lô hàng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, giới quan sát nhận định rằng, áp lực tức thời nhất đối với Ấn Độ nằm ở mặt hàng khí dầu mỏ hoá lỏng LPG. Đây là loại nhiên liệu thiết yếu ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng chục triệu hộ gia đình. Theo các nguồn tin thân cận, cuộc khủng hoảng này chỉ có thể dịu bớt nếu các tàu hàng dự kiến giao trong tháng 3/2026 bắt đầu được lưu thông trở lại trong vài ngày tới.
Các nhà hàng và khách sạn tại Ấn Độ đứng trước nguy cơ gián đoạn hoạt động, thậm chí phải đóng cửa khi cuộc xung đột tại Trung Đông làm thu hẹp nguồn cung khí đốt dùng cho nấu ăn. Trước tình hình này, nhà chức trách đã thành lập một nhóm công tác để xem xét các đề nghị hỗ trợ từ ngành dịch vụ.
Tình trạng thiếu nhiên liệu xảy ra trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran khiến hoạt động vận tải tàu biển tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz bị đình trệ, đẩy giá năng lượng và chi phí vận chuyển tăng cao, đồng thời ảnh hưởng đến xuất khẩu và sản lượng của các nước sản xuất năng lượng vùng Vịnh như Qatar và Saudi Arabia.
Ấn Độ đã kích hoạt các biện pháp khẩn cấp vào tuần trước, yêu cầu các nhà máy lọc dầu tăng sản lượng phục vụ nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, động thái này khiến ngành khách sạn - nhà hàng gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn cung khí đốt.
Ông Krishna Raj - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Khách sạn Bengaluru chia sẻ: “Toàn bộ ngành khách sạn đều hoạt động dựa vào gas. Khoảng 95% món ăn được nấu bằng gas, vì vậy nếu thiếu nguồn cung thì mọi hoạt động sẽ phải dừng lại”.
Bộ Dầu mỏ Ấn Độ cho biết đã thành lập một hội đồng để xem xét các đề nghị cung cấp khí LPG cho nhà hàng và các ngành công nghiệp khác, sau khi nhận được kiến nghị từ hai hiệp hội ngành nghề.
Các doanh nghiệp Ấn Độ cũng đã tăng giá LPG lần đầu tiên sau khoảng một năm, trong bối cảnh chiến sự khiến giá nhập khẩu tăng mạnh. Hiện khoảng hai phần ba nhu cầu LPG hàng năm của Ấn Độ phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.
Ấn Độ đã sử dụng quyền hạn khẩn cấp để yêu cầu các nhà máy lọc dầu tăng sản lượng, tuy nhiên, các căng tin và ký túc xá cho biết, nguồn cung vẫn khá khan hiếm, buộc họ phải nhanh chóng thay đổi thực đơn. Nhiều nhà hàng đã chuyển sang các món ăn đơn giản hơn, tiêu tốn ít nhiên liệu hơn nhằm kéo dài lượng khí LPG dự trữ.
Dữ liệu từ công ty phân tích Kpler cho thấy, Ấn Độ hiện là quốc gia nhập khẩu LPG lớn thứ hai thế giới, với hơn 90% nguồn cung đến từ Trung Đông. Dù Chính phủ Ấn Độ đã nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào vùng Vịnh thông qua các thỏa thuận dài hạn với Mỹ, nhưng khối lượng mua được từ nguồn này vẫn còn khá khiêm tốn. Các chuyên gia kinh doanh LPG cũng lưu ý rằng, ngay cả khi đặt các hợp đồng mua ngay vào thời điểm này, hàng cũng không thể tới Ấn Độ trước tháng 4.
Các chuyên gia phân tích tại Kpler nhận định rằng, Ấn Độ có rất ít lựa chọn nguồn cung LPG thay thế. Dù huy động được một phần sản lượng bổ sung từ Mỹ, Nga hoặc Argentina, nhưng những nguồn này vẫn không đáng kể, bởi phụ thuộc lớn vào chi phí vận tải cũng như lượng hàng sẵn có trên thị trường giao ngay toàn cầu.
Riêng đối với dầu thô, Ấn Độ có thể chưa cảm nhận được tác động ngay lập tức nhờ lượng dự trữ chiến lược và thương mại đủ dùng trong gần 8 tuần. Tuy nhiên, nếu vùng Vịnh tiếp tục bị phong tỏa trong nhiều tuần tới, chính phủ sẽ buộc phải thực hiện biện pháp phân phối định mức và cắt giảm công suất lọc dầu. Một phương án dự phòng đang được cân nhắc là khai thác các lô hàng dầu của Nga hiện đang neo đậu tại vùng biển Ấn Độ. Nếu nguồn cung dầu thô tiếp tục suy giảm, các nhà lọc dầu của Ấn Độ có thể sẽ bị buộc phải dừng xuất khẩu nhiên liệu.
Trước tình hình này, ngày 10/3, Bộ trưởng Dầu mỏ Ấn Độ Hardeep Singh Puri vẫn khẳng định nước này không thiếu nguồn cung khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) cho nhu cầu hộ gia đình. Động thái này nhằm trấn an người dân sau khi xuất hiện các thông tin về tình trạng mua tích trữ.
"Nguồn nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ vẫn đang tiếp tục được vận chuyển từ nhiều nguồn và tuyến đường khác nhau. Chúng tôi đã triển khai các biện pháp để đảm bảo nguồn cung khí đốt cho người tiêu dùng trong nước đạt 100%, đồng thời các ngành công nghiệp khác vẫn được cung cấp khoảng 70-80% nhu cầu, bất chấp tình hình chiến sự. Chính phủ cam kết đảm bảo nguồn cung năng lượng ổn định với giá cả phải chăng cho người dân trong nước. Không có tình trạng thiếu hụt đối với người tiêu dùng trong nước và không có lý do gì để hoảng loạn".
Ông Hardeep Singh Puri - Bộ trưởng Dầu mỏ Ấn Độ.
Ngày 11/3, khi phản hồi về tình trạng thiếu khí đốt nấu ăn trên toàn quốc, bà Sujata Sharma, Thứ trưởng Bộ Dầu mỏ Ấn Độ cũng cho biết, nước này đang sắp xếp nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hoá lỏng LNG từ các nguồn thay thế, trong đó hai chuyến hàng LNG đang trên đường vận chuyển.
Theo bà Sharma, sản lượng LPG trong nước đã tăng 25% sau khi chính phủ ban hành lệnh yêu cầu các nhà máy lọc dầu tối đa hóa sản xuất khí đốt phục vụ nấu ăn.
Các chuyên gia năng lượng cho rằng, việc áp dụng những biện pháp hành chính lúc này là phù hợp, vì có thể giúp giảm nhanh nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu trong ngắn hạn, dễ ứng phó với biến động mạnh của thị trường năng lượng. Tuy nhiên, trong dài hạn, các quốc gia vẫn cần hướng tới các giải pháp bền vững hơn như nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và cải thiện hệ thống giao thông công cộng.