Giải pháp nào để tối ưu hóa hiệu suất? Cách thức vận hành phải chuyển đổi ra sao để phát triển bền vững? Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp.
Phóng viên: Trước tiên, xin cảm ơn ông đã dành thời gian cho Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Thưa ông, với Chỉ thị 09 của Thủ tướng Chính phủ, có thể thấy cách tiếp cận đã chuyển từ khuyến khích sang yêu cầu bắt buộc. Vậy trước đây, đã từng có tiền lệ như vậy chưa?
Tiến sĩ Mạc Quốc Anh: Tôi đánh giá việc ban hành Chỉ thị số 09 của Chính phủ ở thời điểm này là một bước đi cực kỳ 'đúng và trúng'. Nếu trước đây, chúng ta chủ yếu dừng lại ở các phong trào khuyến khích, động viên hay tuyên truyền về tiết kiệm năng lượng, thì với Chỉ thị này, việc tiết kiệm đã trở thành một yêu cầu bắt buộc.
Sự thay đổi này hoàn toàn phù hợp với xu hướng toàn cầu. Chúng ta cần thay đổi tư duy: Tiết kiệm năng lượng không đơn thuần là cắt giảm chi phí đầu vào hay chi phí vận hành của doanh nghiệp và hộ gia đình, mà đây chính là bài toán của an ninh quốc gia. Khi các nguồn cung năng lượng sơ cấp ngày càng thắt chặt, bất kỳ sự đứt gãy nào cũng sẽ kéo theo hệ lụy dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế.
Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cho năm 2026 và những năm tiếp theo, áp lực lên hạ tầng năng lượng là rất lớn. Do đó, đảm bảo an ninh năng lượng không còn là vấn đề riêng của Việt Nam mà là bài toán sống còn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việc thực hiện nghiêm túc Chỉ thị 09 chính là nền tảng cốt lõi để chúng ta vừa đảm bảo mục tiêu tăng trưởng, vừa thích ứng với những biến động khó lường của thị trường năng lượng thế giới.
Phóng viên: Thưa quý vị, một điểm rất đáng chú ý trong Chỉ thị 09 là các mục tiêu được lượng hóa rất rõ. Chẳng hạn, giảm tiêu hao năng lượng từ 1 đến 1,5% mỗi năm trên một đơn vị GDP; các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải tiết kiệm ít nhất 3% điện mỗi năm; đồng thời phải kiểm toán năng lượng định kỳ và áp dụng hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn. Thưa ông, ông có thể diễn giải những chỉ tiêu này theo cách đơn giản nhất để thính giả của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội dễ hình dung không ạ?
Tiến sĩ Mạc Quốc Anh: Việc cắt giảm tiêu hao năng lượng cần được nhìn nhận như một chiến lược quản trị rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực, thay vì chỉ là sự tiết giảm đơn thuần. Tôi xác định ba trụ cột cốt lõi trong bài toán này:
Thứ nhất, chuyển dịch từ tiêu thụ lãng phí sang kiểm soát chủ động. Chúng ta phải loại bỏ các mắt xích gây thất thoát và thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ để ngăn chặn mọi rủi ro lãng phí ngay từ nguồn.
Thứ hai, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng. Mục tiêu cuối cùng của việc kiểm soát không phải là kìm hãm mà là để tăng tính hiệu quả khi đưa năng lượng vào phục vụ sản xuất, kinh doanh. Đây chính là chìa khóa để tối ưu hóa chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Thứ ba, thực hiện cắt giảm đồng bộ theo chuỗi giá trị. Tiết kiệm năng lượng phải được áp dụng trên toàn hệ thống: từ chuỗi cung ứng, sản xuất, vận tải, logistics đến các ngành dịch vụ và đặc biệt là trong chi tiêu công. Khi chúng ta đạt được mục tiêu giảm tiêu hao từ 1% đến 2% GDP, con số này sẽ chuyển hóa thành một động lực tăng trưởng vô cùng quan trọng cho nền kinh tế.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc làm chủ bài toán năng lượng một cách linh hoạt và thông minh sẽ giúp chúng ta thế chủ động. Chúng ta không chỉ tiết kiệm, mà đang xây dựng một nền kinh tế có hiệu suất cao hơn hẳn các thời kỳ trước, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững và thành công trên trường quốc tế.
Phóng viên: Chỉ thị 09 cũng nêu rõ trong đầu tư công nghệ, các doanh nghiệp được khuyến khích dành từ 10 đến 15% vốn đầu tư hằng năm để đổi mới dây chuyền, thiết bị có hiệu suất năng lượng cao. Thưa ông Quốc Anh, ông nhìn nhận thế nào về tỷ lệ này?
Tiến sĩ Mạc Quốc Anh: Trong những năm gần đây, đặc biệt là giai đoạn cuối năm 2025, Chính phủ đã đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với toàn bộ nền kinh tế về việc thực hiện 'Chuyển đổi kép': Kết hợp chặt chẽ giữa Chuyển đổi xanh và Chuyển đổi số. Đây không chỉ là một phong trào mà là một chiến lược bài bản, được cụ thể hóa qua Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị nhằm khuyến khích người dân và doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tại Hà Nội cũng như các tỉnh thành trên cả nước, việc huy động nguồn lực đầu tư tư nhân vào công nghệ đang trở thành ưu tiên hàng đầu. Thực tế chứng minh rằng, khi doanh nghiệp chú trọng đầu tư đồng bộ cả về công nghệ lẫn nguồn nhân lực chất lượng cao, quy mô tăng trưởng có thể bứt phá trên mức 20%.
Riêng trong lĩnh vực năng lượng, việc ứng dụng các công nghệ mới chính là lời giải tối ưu cho bài toán phòng tránh rủi ro và nâng cao hiệu quả sử dụng. Công nghệ giúp chúng ta tối ưu hóa các phương thức sản xuất, hỗ trợ tích cực cho hoạt động kinh doanh theo hướng thông minh và bền vững hơn. Tôi đánh giá đây là nhiệm vụ trọng tâm và cấp bách trong giai đoạn tới. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững vào năm 2030, chúng ta bắt buộc phải đưa công nghệ mới vào tâm điểm của mọi hoạt động kinh tế, coi đó là động lực cốt lõi để tiến xa một cách chắc chắn.
Phóng viên: Thưa ông, nhìn rộng ra toàn bộ nền kinh tế, việc thiết lập kỷ luật trong tiêu thụ năng lượng ở giai đoạn này sẽ đóng góp như thế nào vào sự ổn định của hệ thống năng lượng quốc gia? Và doanh nghiệp sẽ đóng vai trò ra sao trong nỗ lực đó?
Tiến sĩ Mạc Quốc Anh: Với quy mô hơn một triệu doanh nghiệp, trong đó 98% là doanh nghiệp vừa và nhỏ, cùng hàng ngàn khu công nghiệp đang thu hút mạnh mẽ dòng vốn FDI, Việt Nam đang đứng trước áp lực khổng lồ về nhu cầu năng lượng. Trong kỷ nguyên mới, an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện của riêng Việt Nam mà đã trở thành vấn đề sống còn của mọi quốc gia. Để một đất nước phát triển bền vững, năng lượng phải được đặt lên hàng đầu và coi là 'mạch máu' của nền kinh tế.
Chúng ta đã có những bước đi chiến lược như Quy hoạch điện VIII, đẩy mạnh thủy điện, điện gió và điện mặt trời. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, yêu cầu cấp thiết nhất hiện nay là sự ổn định tuyệt đối của hệ thống năng lượng.
Sự ổn định này mang lại hai giá trị cốt lõi:
Thứ nhất là củng cố niềm tin: Đây là 'thông điệp cầu thị' mạnh mẽ nhất gửi tới hơn một triệu doanh nghiệp trong nước và các nhà đầu tư quốc tế. Khi năng lượng được đảm bảo, doanh nghiệp mới có thể yên tâm hoạch định chiến lược sản xuất kinh doanh dài hạn.
Thứ hai là thu hút nguồn lực: Năng lượng ổn định chính là lợi thế cạnh tranh quốc gia để mời gọi những 'đại bàng' FDI đến Việt Nam.
Tôi tin rằng, chỉ khi giải quyết tốt bài toán năng lượng, chúng ta mới có thể xây dựng được một nền sản xuất kinh doanh ổn định, bền vững và tạo đà bứt phá cho nền kinh tế trong giai đoạn tới.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!