Chính trong những bữa ăn tưởng như bình thường ấy, người ta có thể cảm nhận rõ nhất nhịp sống của thành phố. Và đôi khi, chỉ cần nhớ lại một bát phở nóng, một đĩa bánh cuốn vừa tráng hay một bát bún riêu thơm nồng buổi sớm… cũng đủ khiến lòng người bỗng chùng lại vì thương nhớ Hà Nội.
Một người bạn Hàn Quốc mà tôi quen trong một hội thảo khoa học quốc tế từng nói rằng anh đã muốn đến Hà Nội từ rất lâu nhưng chưa có dịp. Vài năm trước, khi xem chương trình quảng bá du lịch của Việt Nam, anh đặc biệt ấn tượng với những bữa ăn sáng ở Hà Nội và mong một lần được đặt chân đến Thủ đô để cảm nhận nhịp sống của thành phố qua những bữa điểm tâm khi mặt trời vừa lên.
Những lời chia sẻ giản dị ấy khiến tôi chợt nhận ra rằng, hóa ra những điều tưởng như rất quen thuộc với người Hà Nội lại có sức hấp dẫn đặc biệt với những người ở phương xa.
Ngày trước, khi còn là sinh viên khoa Ngữ văn, tôi từng làm thêm công việc hướng dẫn viên cho du khách nước ngoài đến thăm Thủ đô. Trong những hành trình “food tour” nho nhỏ ấy, tôi luôn hào hứng giới thiệu rằng Hà Nội là nơi ẩm thực không chỉ để ăn, mà còn là một cách để cảm nhận thành phố.
Một bát phở nóng trong quán nhỏ ven đường, một đĩa bánh cuốn vừa mở vung còn tỏa hơi, hay một bữa ăn nhìn thẳng ra Hồ Gươm - mỗi hương vị đều như mang theo một câu chuyện về lịch sử, về nếp sống và về ký ức của mảnh đất nghìn năm tuổi. Người Hà Nội ăn không quá vội. Họ trò chuyện vừa phải, để vị ngon có thời gian lan tỏa. Và cũng để thành phố này từ từ đi vào ký ức của những người ghé thăm.
Buổi sáng ở Hà Nội thường bắt đầu từ rất sớm, nhưng nhịp điệu lại không quá vội vàng. Khi bầu trời còn vương chút sương mỏng, những con phố đã dần tỉnh giấc. Tiếng chổi tre của người lao công quét qua vỉa hè, tiếng xe máy lướt nhẹ trên mặt đường còn mát lạnh, và đâu đó là mùi nước dùng đang bốc hơi từ nồi phở vừa mở nắp. Trong khoảnh khắc giao thoa giữa đêm và ngày ấy, người Hà Nội bắt đầu đi ăn điểm tâm sáng.
Điểm tâm sáng ở Hà Nội, với nhiều người, không đơn thuần chỉ là một bữa ăn. Đó còn là khoảng thời gian dành riêng cho bản thân trước khi ngày mới thực sự bắt đầu. Người ta không chỉ ăn để no, mà còn ăn để tận hưởng một nhịp sống chậm rãi hiếm hoi giữa thành phố đang dần chuyển mình. Vì thế, nếu để ý, ta sẽ thấy người Hà Nội hiếm khi ăn sáng vội vàng. Họ ngồi xuống, gọi một món quen thuộc, rồi thong thả thưởng thức, như thể buổi sáng cần được mở ra bằng một nghi thức nho nhỏ như vậy.
Những quán ăn sáng ở Hà Nội thường rất giản dị. Đôi khi chỉ là vài chiếc bàn thấp đặt sát vỉa hè, vài chiếc ghế nhựa nhỏ, một nồi nước dùng bốc khói nghi ngút. Nhưng chính những góc phố bình dị ấy lại lưu giữ rõ nhất nhịp sống của thành phố.
Một ông lão tóc bạc ngồi trước bát phở nóng, vừa ăn vừa đọc tờ báo sáng. Một nhóm phụ nữ trung niên quây quần quanh chiếc bàn nhỏ chờ bánh cuốn, chậm rãi trò chuyện như thể họ đã quen nhau từ nhiều năm. Ở một góc khác của con ngõ nhỏ, một người đàn ông mặc vest lịch lãm gọi nhanh một bát cháo, ăn xong lại nhấp thêm chén trà nóng trước khi bắt đầu ngày làm việc.
Chỉ cần ngồi ở một quán ăn sáng ven phố, ta cũng có thể thấy được cả một bức tranh đời sống Hà Nội đang dần thức dậy.
Với riêng tôi, bát phở buổi sáng luôn mang một vẻ đẹp rất đặc biệt. Nước dùng trong, ánh lên màu hổ phách nhạt, được ninh từ xương suốt nhiều giờ. Những sợi bánh phở mềm như dải lụa trắng, nằm yên trong bát cùng những lát thịt bò hồng nhạt.
Người bán khẽ chan nước dùng nóng vào bát, làn khói bốc lên mang theo mùi gừng nướng, hành hoa và chút hương quế dịu dàng. Người Hà Nội thường ăn phở rất thong thả. Họ húp một thìa nước trước, rồi mới gắp từng đũa bánh phở.
Vào những buổi sáng mùa đông, khi gió lạnh thổi qua các con phố, ngồi trước một bát phở nóng, nhìn làn khói mỏng bay lên và hít hà hương thơm nồng ấm, tôi luôn có cảm giác như cả thành phố đang ấm dần theo từng thìa nước dùng.
Ngoài phở, bún riêu cũng là món điểm tâm khiến tôi nhớ mãi. Bát bún riêu buổi sáng rực lên bởi màu đỏ của cà chua, màu vàng của riêu cua và sắc xanh của hành lá. Nước dùng có vị chua dịu của dấm bỗng, thoảng mùi cua đồng rất đặc trưng của miền Bắc.
Còn nếu muốn một món ăn nhẹ nhàng hơn, bánh cuốn luôn là lựa chọn tinh tế. Những lớp bột gạo mỏng được tráng khéo léo trên tấm vải căng, rồi cuộn lại cùng nhân thịt băm và mộc nhĩ. Bánh cuốn đặt lên đĩa trắng, rắc thêm chút hành phi vàng ruộm. Khi chấm vào bát nước mắm pha nhẹ, ăn kèm chả lụa hay thịt nướng và rau thơm, hương vị giản dị ấy lại trở nên hài hòa đến mức khiến người ta khó lòng ăn vội.
Thú vui điểm tâm sáng trong tĩnh lặng đôi khi khiến tôi nhớ đến những năm tháng từng sống xa nhà, khi còn là du học sinh ở vùng Giang Nam của Trung Quốc. Giang Nam nổi tiếng với cảnh sắc nên thơ và văn hóa ẩm thực tinh tế. Có những buổi sáng, tôi ngồi bên cửa sổ của một quán nhỏ, thưởng thức món há cảo càng cua nóng hổi. Bên ngoài, những con phố cổ dần nhộn nhịp với tiếng xe đạp và tiếng người qua lại. Làn hơi nóng từ xửng há cảo bay lên, mang theo mùi thơm hấp dẫn. Và trong khoảnh khắc ấy, tôi bỗng nhận ra rằng dù đang ở một đất nước khác, cảm giác của buổi sáng lại rất quen thuộc. Và tôi nhớ Hà Nội. Bởi ở cả Hà Nội và Giang Nam, điểm tâm sáng không chỉ là một bữa ăn. Đó là cách con người giữ lại một nhịp sống chậm giữa những thành phố đông đúc.
Sau này khi trở về Hà Nội, có những buổi sáng tôi lại ghé quán phở quen, ngồi trên chiếc ghế nhỏ nhìn dòng người đi qua. Hơi nước từ nồi phở bốc lên, tiếng thìa chạm vào bát, tiếng người bán gọi món… tất cả tạo thành một bản nhạc rất quen của buổi sáng Thủ đô. Thỉnh thoảng, trong lúc ăn, tôi lại nhớ đến những buổi sáng ở Giang Nam - nhớ những con phố cổ có sương mờ, những xửng bánh bao nóng hổi và những quán điểm tâm nằm bên kênh nước. Những ký ức ấy dẫu thuộc về một vùng đất khác, nhưng lại khiến tôi hiểu rõ hơn giá trị của những buổi sáng Hà Nội. Bởi đôi khi, điều khiến một thành phố trở nên đáng nhớ không phải là những công trình lớn hay những con đường rộng, mà chính là những khoảnh khắc đời thường rất đỗi giản dị. Một bát phở nóng, một chén trà ấm, và một buổi sáng đủ chậm để cảm nhận thành phố đang thức dậy.
Có lẽ vì thế mà dù Hà Nội có đổi thay theo thời gian, nhiều người vẫn giữ cho mình thói quen bắt đầu ngày mới bằng một bữa điểm tâm giản dị. Đó không chỉ là thói quen ẩm thực, mà còn là một cách để giữ lại sự bình thản trong nhịp sống hiện đại. Và cũng từ những buổi sáng như thế, tình yêu dành cho Hà Nội lớn dần lên trong lòng mỗi người.
Ánh Tuyết