Phóng viên: Thưa ông, từ góc nhìn của một chuyên gia về công nghệ, ông đánh giá như thế nào về không gian mạng, nhất là mạng xã hội hiện nay?
Chuyên gia Đinh Trần Tuấn Linh: Với tư cách là một người làm công nghệ và trực tiếp chứng kiến sự thay đổi của không gian số trong gần 30 năm qua, tôi nhận thấy chúng ta đã đi một hành trình rất dài. Từ những ngày đầu Internet cập bến Việt Nam, chuyển mình sang băng thông rộng, cho đến khi người dùng liên tục thay đổi môi trường tương tác: từ các trang web tĩnh, diễn đàn (forum) đến sự bùng nổ của mạng xã hội.
Lịch sử mạng xã hội đã tiến hóa chóng mặt: từ những 'nhật ký cá nhân' dạng viết, chuyển sang mạng xã hội âm thanh, video, video ngắn và hiện nay là kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo – nơi các thực thể AI (AI Agents) thậm chí có thể tự tương tác với nhau. Chỉ trong vài thập kỷ, môi trường Internet mà chúng ta sinh sống đã thay đổi toàn diện về chất.
Chúng ta đang ở trong một giai đoạn đặc biệt khi thế hệ 'F1' của Internet Việt Nam đang chứng kiến cả con và cha mẹ mình cùng hiện diện và tương tác trên mạng xã hội. Đây là một môi trường cực kỳ đa dạng nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Với số liệu trung bình mỗi người Việt dành từ 4 đến 6 tiếng mỗi ngày cho thiết bị di động – trong đó 80% thời gian là trên các nền tảng mạng xã hội – có thể khẳng định rằng: Mạng xã hội không còn là công cụ giải trí đơn thuần, mà đã thực sự trở thành một môi trường sống mới - môi trường số của đại đa số người dân.
Phóng viên: Rõ ràng, mạng xã hội luôn có hai mặt cả những tốt và những điều tiêu cực. Vậy những điều xấu chúng ta không xử lý sớm sẽ gây những hệ lụy gì thưa ông?
Chuyên gia Đinh Trần Tuấn Linh: Hệ lụy từ môi trường số đã trở nên rõ nét và nghiêm trọng trong khoảng hai năm trở lại đây. Một thực trạng đáng báo động là nhóm người dùng hưu trí – những người giàu vốn sống nhưng lại thiếu 'kháng thể số' – đang trở thành mục tiêu tấn công trọng điểm. Lần đầu tiếp cận mạng xã hội thông qua Zalo, Facebook hay YouTube, nhiều bậc phụ huynh đã sập bẫy các loại quảng cáo rác, bỏ ra số tiền lớn để mua dược phẩm không rõ nguồn gốc, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và kinh tế.
Không dừng lại ở đó, chúng ta còn chứng kiến sự bùng nổ của các tổ chức tội phạm lừa đảo công nghệ cao với quy mô xuyên quốc gia, tập trung khai thác sự nhẹ dạ và thiếu kinh nghiệm nhận diện rủi ro của người cao tuổi. Bên cạnh những thiệt hại về tài sản, vấn nạn tin giả cũng đang nhức nhối hơn bao giờ hết khi được lan truyền một cách thiếu kiểm chứng trong các cộng đồng trực tuyến. Thực tế này cho thấy, không gian số không chỉ là môi trường kết nối mà còn là một chiến trường thông tin phức tạp, nơi những người yếu thế về công nghệ cần được bảo vệ và trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro một cách cấp thiết.
Phóng viên: Để bảo vệ người dùng trên không gian mạng, chính phủ đã ban hành Chỉ thị 57. Vậy đâu là khó khăn khi triển khai Chỉ thị 57?
Chuyên gia Đinh Trần Tuấn Linh: Thách thức lớn nhất mà tôi nhận thấy hiện nay nằm ở vấn đề nền tảng. Hầu hết các ứng dụng mà người Việt đang sử dụng phổ biến đều là những nền tảng xuyên biên giới. Điều này đặt ra một bài toán pháp lý và quản lý vô cùng nan giải: Một tài khoản được thiết lập tại Việt Nam sẽ chịu sự điều chỉnh ra sao so với một tài khoản đăng ký tại quốc gia khác?
Thực tế, có những tài khoản đăng ký tại Mỹ nhưng nội dung hoàn toàn bằng tiếng Việt và hướng đến người dùng Việt Nam. Đây chính là rào cản thách thức rất lớn trong việc kiểm soát nội dung và thực thi pháp luật. Trong khi đó, hệ sinh thái mạng xã hội nội địa vẫn chưa đủ mạnh để tạo ra sự đối trọng. Những cái tên như Lotus hay các nền tảng khác đều chưa phát triển được như kỳ vọng. Ngay cả Zalo, dù có lượng người dùng lớn, nhưng họ vẫn định vị mình là một nền tảng nhắn tin thuần túy hơn là một mạng xã hội đúng nghĩa. Sự thiếu hụt một nền tảng nội sinh đủ mạnh khiến chúng ta phụ thuộc hoàn toàn vào các 'ông lớn' công nghệ nước ngoài, tạo nên một khoảng trống quản lý khó lấp đầy trên không gian số.
Phóng viên: Theo ông, để triển khai hiệu quả Chỉ thị 57, chúng ta cần tập trung vào giải pháp nào?
Chuyên gia Đinh Trần Tuấn Linh: Một tiền lệ pháp lý đáng chú ý vừa diễn ra tại Australia vào năm 2025, khi quốc gia này ban hành đạo luật nghiêm cấm tuyệt đối trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Quyết định này đã gây chấn động toàn cầu bởi cách tiếp cận cứng rắn và trực diện. Thay vì loay hoay tìm kiếm các rào cản kỹ thuật, Chính phủ Australia đã đặt toàn bộ trách nhiệm thực thi lên vai các nhà cung cấp nền tảng.
Thông điệp của họ rất rõ ràng: Các tập đoàn công nghệ xuyên quốc gia có đủ tiềm lực và giải pháp kỹ thuật, vậy họ phải tự tìm cách đảm bảo không một công dân Australia nào dưới độ tuổi quy định được phép truy cập. Mọi vi phạm đều phải đối mặt với mức phạt cực kỳ nghiêm khắc, lên tới hàng chục triệu đô la. Hệ quả là hơn 20 nền tảng lớn, từ Facebook đến X (Twitter), đã buộc phải rà soát và xóa bỏ hàng loạt tài khoản không đủ điều kiện.
Đây là một hướng đi mới mẻ và đầy quyết đoán trong việc đối phó với những hệ lụy của mạng xã hội – vốn không phải là vấn đề riêng của Việt Nam. Hiện nay, Malaysia và một số bang tại Mỹ cũng đang bắt đầu nghiên cứu áp dụng mô hình này. Thay vì để Chính phủ phải chạy theo giải quyết các bài toán công nghệ, chúng ta chuyển dịch trách nhiệm về phía các nền tảng, buộc họ phải cam kết bằng hành động và năng lực kỹ thuật của chính mình để bảo vệ cộng đồng.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!