BÁO VÀ PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Quan hệ giữa Ukraine và Hungary đang đối mặt với một trong những giai đoạn căng thẳng nhất trong nhiều năm qua, sau khi chính quyền Hungary bắt giữ bảy công dân Ukraine cùng hai xe bọc thép vận chuyển lượng lớn tiền mặt và vàng tại thủ đô Budapest. Sự việc nhanh chóng làm dấy lên tranh cãi gay gắt giữa hai bên. Phía Ukraine cho rằng đây là hành động “bắt con tin” và chiếm đoạt tài sản trái phép, trong khi Hungary lại khẳng định việc tạm giữ là cần thiết do có “nghi ngờ rửa tiền”. Vậy thực chất điều gì đã xảy ra, và vì sao một vụ việc tài chính lại có thể nhanh chóng biến thành một cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa hai quốc gia láng giềng?

Tranh cãi về vụ Hungary tịch thu tiền, vàng của Ukraine

Theo thông tin từ phía Ukraine, sự việc xảy ra vào tối ngày 5/3 khi hai xe bọc thép của ngân hàng Oschadbank, thuộc sở hữu của nhà nước Ukraine, đang vận chuyển tiền mặt và vàng thỏi từ Áo về Ukraine. Trên xe có bảy nhân viên của ngân hàng, chịu trách nhiệm hộ tống và đảm bảo an ninh cho tài sản. Tuy nhiên, khi đoàn xe quá cảnh qua lãnh thổ Hungary, lực lượng chức năng nước này đã chặn lại và tiến hành bắt giữ toàn bộ nhóm người cùng phương tiện vận chuyển. Tài sản bị tịch thu được cho là bao gồm khoảng 40 triệu USD, 35 triệu euro và 9 kg vàng thỏi.

Các phương tiện sau đó được đưa về khu vực gần Trung tâm Chống khủng bố của Hungary ở Budapest. Theo dữ liệu định vị GPS do ngân hàng cung cấp, các xe bọc thép đã bị giữ lại trong khu vực này trong nhiều giờ liền.

Sự việc càng gây chú ý khi vào cùng ngày diễn ra chiến dịch, Thủ tướng Hungary Viktor Orban được cho là đã trực tiếp đến thăm trung tâm an ninh đặc biệt nói trên. Ngay sau vụ việc, Bộ Ngoại giao Ukraine đã phản ứng mạnh mẽ. Ngoại trưởng Andrii Sybiha cáo buộc Hungary bắt giữ trái phép công dân Ukraine và tịch thu tài sản của một ngân hàng nhà nước không đúng quy định.

Ukraine nhấn mạnh rằng việc vận chuyển tiền mặt và vàng hoàn toàn hợp pháp, được thực hiện theo thỏa thuận giữa Oschadbank và ngân hàng đối tác Raiffeisen của Áo. Theo ngân hàng này, đây là tuyến vận chuyển thường xuyên đã được sử dụng trong nhiều năm, với đầy đủ hồ sơ hải quan và các thủ tục quốc tế cần thiết.

Các quan chức Ukraine cũng bày tỏ lo ngại vì trong thời gian bị giam giữ, bảy nhân viên ngân hàng không được tiếp cận hỗ trợ lãnh sự cũng như luật sư. Điều này khiến Ukraine coi vụ việc là vi phạm nghiêm trọng các quy định quốc tế về quyền công dân và ngoại giao.

Sau hơn một ngày bị tạm giữ, bảy nhân viên ngân hàng đã được thả và quay trở về Ukraine. Tuy nhiên, toàn bộ phương tiện và tài sản giá trị vẫn tiếp tục bị giữ lại tại Hungary.

Ông Lorant Horvath - Luật sư đại diện Ngân hàng Oschadbank cho biết: "Chúng tôi không biết họ bị buộc tội theo loại hình pháp lý nào. Việc họ bị trục xuất khỏi Hungary cũng là điều bất thường, bởi thông thường những người bị buộc tội sẽ không được thả trong các thủ tục tố tụng như vậy."

Oschadbank tuyên bố sẽ theo đuổi các hành động pháp lý để đòi lại tài sản của mình. Ngân hàng này cũng cho biết có thể thuê một công ty kiểm toán quốc tế độc lập để xác minh toàn bộ quy trình và hợp đồng liên quan đến việc vận chuyển. Cảnh sát Ukraine cũng tuyên bố mở cuộc điều tra hình sự liên quan đến vụ việc. Ukraine còn đề nghị sự hỗ trợ của Cảnh sát châu Âu (Europol) cùng các cơ quan thực thi pháp luật của Hungary để làm rõ toàn bộ hoàn cảnh của sự việc.

Ở chiều ngược lại, chính quyền Hungary cho rằng việc chặn đoàn xe là cần thiết do xuất hiện nhiều dấu hiệu đáng ngờ. Bộ Ngoại giao Hungary đặt câu hỏi về lý do Ukraine phải vận chuyển một lượng tiền mặt khổng lồ qua lãnh thổ Hungary thay vì thực hiện giao dịch chuyển khoản giữa các ngân hàng. Theo Hungary, nếu đây thực sự là một giao dịch tài chính thông thường, việc chuyển tiền điện tử sẽ an toàn và minh bạch hơn nhiều so với việc vận chuyển tiền mặt. Hungary cũng cho biết chiến dịch vận chuyển dường như được giám sát bởi một cựu chỉ huy Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) cùng một cựu sĩ quan không quân. Theo phía Hungary, việc những người có kinh nghiệm quân sự tham gia vào hoạt động này càng làm dấy lên lo ngại về mục đích thực sự của số tiền.

Bộ trưởng Ngoại giao Hungary Peter Szijjarto nhấn mạnh: "Số tiền này được sử dụng vào mục đích gì? Đây là tiền của ai? Chúng tôi cần lời giải thích về việc liệu số tiền này chỉ đơn thuần được vận chuyển qua Hungary hay thỉnh thoảng bị tạm giữ lại, và liệu số tiền này có thể được sử dụng bởi ai đó tại Hungary, hoặc được sử dụng tại Hungary thay mặt cho ai đó hay không?".

Vụ việc càng trở nên phức tạp khi xuất hiện những cáo buộc mang tính chính trị. Trong một phát biểu trước đám đông người ủng hộ, Thủ tướng Viktor Orban hoài nghi về việc liệu số tiền này có thể được sử dụng cho mục đích chính trị tại Hungary hay không. Ông cho rằng thời gian gần đây nước này xuất hiện một lực lượng chính trị thân Ukraine phát triển rất nhanh và điều này cần nguồn tài chính đáng kể.

Đáp lại, Bộ Ngoại giao Ukraine cho rằng đây là một phần của chiến dịch chính trị nội bộ tại Hungary, đồng thời cáo buộc Budapest đang dùng vụ việc để gây sức ép đối với Kiev. Ukraine khẳng định đang xem xét các biện pháp ngoại giao ở cấp độ Liên minh châu Âu và không loại trừ khả năng áp dụng các biện pháp trừng phạt nếu Hungary không giải quyết thỏa đáng vụ việc.

Rạn nứt “âm ỉ” từ đường ống dẫn dầu Druzhba

Vụ bắt giữ đoàn xe chở tiền và vàng tại Budapest diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Ukraine và Hungary vốn đã nhiều bất đồng. Một trong những điểm nóng thời gian gần đây là đường ống dẫn dầu Druzhba - tuyến vận chuyển dầu Nga đi qua lãnh thổ Ukraine để cung cấp cho Hungary. Ukraine khẳng định đường ống bị hư hại do các cuộc tấn công của Nga, trong khi Hungary cáo buộc Ukraine cố tình làm gián đoạn nguồn cung, khiến Hungary, quốc gia phụ thuộc lớn vào dầu Nga qua Druzhba, chịu ảnh hưởng đáng kể về năng lượng và kinh tế.

Đường ống Druzhba, có từ thời Liên Xô, vận chuyển dầu Nga sang Trung Âu qua lãnh thổ Ukraine là tâm điểm tranh cãi giữa hai nước nhiều tháng qua. Ukraine cho biết đường ống đã bị hư hại do các cuộc không kích của Nga hồi cuối tháng 1, trong khi phía Hungary khẳng định hiện “không có trở ngại kỹ thuật hay thực tế” nào với Druzhba và cho rằng Ukraine chưa nối lại dòng chảy vì lý do chính trị.

Để ứng phó, Hungary đã giải phóng một phần dự trữ dầu chiến lược và tìm nguồn thay thế qua đường biển. Budapest cũng ngừng xuất khẩu dầu diesel sang Ukraine - lượng chiếm khoảng 10% nhu cầu nhập khẩu diesel của Ukraine. Hungary cũng nhiều lần sử dụng quyền phủ quyết trong Liên minh châu Âu để ngăn chặn các gói hỗ trợ tài chính cho Ukraine. Điển hình là việc chính quyền Thủ tướng Victor Orban chặn khoản vay 90 tỷ Euro dành cho Kiev, gồm 30 tỷ Euro hỗ trợ ngân sách và 60 tỷ Euro cho nhu cầu quân sự. Nếu không có khoản tiền này, Ukraine sẽ đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn lực tài chính giữa năm 2026, làm leo thang căng thẳng không chỉ về kinh tế mà còn về chiến lược quốc phòng.

Các phát ngôn gần đây từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky càng làm tình hình thêm căng thẳng. Ông Zelensky đe dọa tiết lộ địa chỉ của ông Orban cho binh sĩ Ukraine để họ có thể “trao đổi với nhà lãnh đạo Hungary bằng cách riêng của mình”.

Đáp lại, Budapest cho rằng nhà lãnh đạo Ukraine không chỉ đe dọa cá nhân Thủ tướng Orban, mà cả Hungary. Bộ trưởng Ngoại giao Hungary Peter Szijjarto cho biết: "Tổng thống Ukraine đã nói rằng binh lính của ông ấy sẽ đến gặp Thủ tướng Orban nếu Hungary không đồng ý để Ukraine nhận tiền từ các nước châu Âu. Điều này vượt quá mọi giới hạn. Đây là một tình huống hoàn toàn mới ở châu Âu, khi tổng thống của một quốc gia châu Âu bị đe dọa đến tính mạng."

EU cũng lên án lời đe dọa này là không thể chấp nhận được. Người phát ngôn của Ủy ban Châu Âu, Olof Gill khẳng định Liên minh châu Âu không chấp nhận bất kỳ hình thức ngôn từ nào như vậy và nhấn mạnh rằng mọi hành vi đe dọa nhằm vào các quốc gia thành viên EU đều không thể dung thứ. EU đồng thời kêu gọi các bên liên quan giữ thái độ kiềm chế và hạn chế sử dụng những phát ngôn có tính chất khiêu khích.

Theo các nhà quan sát, tình thế hiện nay cho thấy vụ Hungary bắt giữ đoàn xe ngân hàng Ukraine chỉ là biểu hiện gần nhất, nhưng lại là chất xúc tác đẩy căng thẳng song phương và khu vực lên mức cao nhất kể từ nhiều năm qua. Tranh cãi giữa Ukraine và Hungary hiện có nguy cơ lan rộng thành bế tắc trong nội bộ EU, khi Thủ tướng Slovakia Robert Fico ngày 8/3 tuyên bố sẵn sàng “tiếp quản vai trò” trong việc chặn khoản vay của EU dành cho Ukraine nếu vấn đề đường ống Druzhba không được giải quyết.

Triển vọng giải quyết căng thẳng Ukraine - Hungary

Vụ tịch thu tiền và vàng tại thủ đô Budapest, cùng với tranh chấp về đường ống dẫn dầu Druzhba, đang đặt quan hệ Hungary - Ukraine vào một giai đoạn sóng gió nhưng cũng mở ra các khả năng giải quyết trong trung hạn. Các nhà phân tích cho rằng, tình hình hiện tại có thể được hiểu qua ba yếu tố chính: hậu cần tài chính, áp lực chính trị nội bộ Hungary, và vai trò trung gian của Liên minh châu Âu.

Trước hết, về mặt tài chính, nhà phân tích Andrii Shevchyshyn của hãng tin RBC (Ukraine) đánh giá, việc Hungary tạm giữ khoảng 82 triệu USD tiền mặt và 9 kg vàng thỏi sẽ gây khó khăn về mặt vận hành cho ngân hàng Oschadbank, nhưng không dẫn đến tình trạng thiếu hụt tiền mặt nghiêm trọng trên thị trường Ukraine. Nguyên nhân là bởi Ukraine vẫn duy trì nhiều tuyến vận chuyển tiền mặt và ngoại tệ thay thế, qua các quốc gia láng giềng như Ba Lan, Slovakia và Moldova.

Theo một số dữ liệu thống kê, tổng khối lượng tiền mặt nhập khẩu vào Ukraine trong tháng 1 vừa qua là khoảng 808 triệu USD, trong khi mức trung bình mùa thu là 1,1-1,2 tỷ USD, nên số tiền bị giữ chỉ chiếm khoảng 10% tổng lượng nhập khẩu. Do đó, các ngân hàng Ukraine có thể chuyển hướng các giao dịch, đảm bảo thanh khoản và phục vụ nhu cầu khách hàng. Trong kịch bản xấu, các chi phí hậu cần tăng lên và việc vận chuyển chậm trễ có thể gây khó khăn tạm thời, nhưng không đe dọa sự ổn định toàn hệ thống.

Về áp lực chính trị, Hungary đang bước vào giai đoạn nhạy cảm trước cuộc bầu cử Quốc hội dự kiến diễn ra vào tháng 4/2026. Việc hạn chế viện trợ EU cho Ukraine có thể tiếp tục kéo dài, nhất là nếu chính quyền Thủ tướng Viktor Orban sử dụng căng thẳng này làm công cụ tạo điểm nhấn trong chiến dịch tranh cử. Kết quả bầu cử sẽ quyết định lập trường của Hungary, nếu phe đối lập thắng, nước này có thể điều chỉnh chiến lược, hạ nhiệt căng thẳng với Ukraine; ngược lại, nếu Thủ tướng Orban tái đắc cử, chính sách cứng rắn và quyền phủ quyết các quyết định liên quan đến Ukraine nhiều khả năng sẽ được duy trì.

Về vai trò trung gian, Liên minh châu Âu vẫn giữ vị trí quan trọng trong việc tạo cầu nối và điều tiết tranh chấp. EU có thể đề xuất các cơ chế kiểm tra độc lập, trọng tài quốc tế, hoặc các lộ trình đảm bảo minh bạch tài chính - hậu cần, từ đó giúp cả Ukraine và Hungary đạt được thỏa thuận mà không làm xung đột leo thang. Triển vọng tích cực là các bên thông qua phương án này, giảm thiểu tác động chính trị và tài chính, đồng thời tạo tiền lệ cho xử lý tranh chấp xuyên biên giới trong tương lai.

Dù những căng thẳng giữa Ukraine và Hungary hiện nay chưa tạo ra tác động kinh tế sâu rộng, nhưng chúng phản ánh sự thiếu tin cậy ngày càng rõ rệt giữa hai bên, đồng thời đặt ra thách thức đối với sự đoàn kết của Liên minh châu Âu trong việc hỗ trợ Ukraine. Trong bối cảnh cuộc bầu cử tại Hungary đang đến gần, áp lực chính trị trong nội bộ EU gia tăng và xung đột Nga - Ukraine vẫn tiếp diễn, các nhà quan sát cảnh báo rằng nếu thiếu đối thoại ngoại giao và minh bạch thông tin, các sự kiện như tịch thu tài sản hay ngăn chặn viện trợ EU có thể trở thành cú sốc kép, tác động trực tiếp đến chiến lược an ninh và kinh tế toàn khu vực.