Theo Bộ Y tế Liban, các cuộc tấn công của Israel vào Liban trong vòng một tuần đã khiến hơn 400 người thiệt mạng, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em; hơn nửa triệu người tại Liban đã phải di dời. Thông báo được đưa ra ngày 8/3, khi Thủ tướng Liban Nawaf Salam cảnh báo nước này đã bị cuốn vào một cuộc chiến tàn khốc mà họ không lựa chọn, đồng thời cho rằng quy mô di tản hiện nay có thể gây ra những hậu quả nhân đạo và chính trị chưa từng có.
Liban bị cuốn vào vòng xoáy xung đột
Các cuộc không kích của Israel vào khu ngoại ô đông dân cư Dahiyeh ở phía Nam Beirut hôm thứ Năm tuần trước là động thái mới trong chuỗi chiến dịch quân sự nhằm vào Liban. Người dân tại khu vực vốn được xem là thành trì của Hezbollah đã bắt đầu rời bỏ nhà cửa sau khi Israel đưa ra cảnh báo cứng rắn: “Hãy cứu lấy mạng sống của mình và rời khỏi nơi ở ngay lập tức”.
Các đợt ném bom sau đó, gây ra thiệt hại trên diện rộng, diễn ra sau nhiều ngày Israel tăng cường hoạt động quân sự, bao gồm không kích, đưa binh sĩ vào các làng biên giới của Liban và ra lệnh cho người dân rời khỏi một khu vực rộng lớn ở miền Nam Liban để chuẩn bị cho các chiến dịch quân sự.
Trong khi các cuộc không kích ở Dahiyeh vẫn tiếp diễn, Hezbollah tuyên bố nhận trách nhiệm về loạt cuộc tấn công nhằm vào các vị trí quân sự của Israel ở khu vực biên giới, Cao nguyên Golan bị chiếm đóng và một căn cứ hải quân tại cảng Haifa.
Sự leo thang quân sự đã làm bùng lên các chia rẽ nội bộ tại Liban. Chính phủ nước này vốn đã cố gắng giải giáp vũ khí của Hezbollah trong nhiều tháng, hôm thứ Hai đã tổ chức cuộc họp nội các khẩn cấp và quyết định cấm các hoạt động quân sự của tổ chức này. Bộ trưởng Tư pháp Liban Adel Nassar nói rằng, cuộc tấn công của Hezbollah vào Israel hôm thứ Hai là “vô trách nhiệm”. Dù lên án phản ứng “không cân xứng” của Israel, nhưng ông cũng cho rằng “rõ ràng Hezbollah đã cố ý tạo ra cái cớ để Israel tiến hành tấn công”.
Chị Sara Moussalli - Sinh viên đại học chia sẻ: “Tất nhiên, tình hình này là không thể chấp nhận được. Thành thật mà nói, với tư cách là người Liban, điều khiến chúng tôi bối rối nhất là không biết nên đứng về phía nào - không thể đứng về phía này cũng không thể đứng về phía kia, cả hai bên đều gây tổn hại cho người dân Liban”.
Khủng hoảng chồng chất
Người dân thường sẽ là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của sự leo thang này. Hàng chục nghìn gia đình đã phải rời bỏ nhà cửa và tình hình trên thực địa vẫn đang thay đổi từng ngày. Đợt bạo lực mới nhất này đánh dấu sự suy giảm nghiêm trọng nhất về an ninh tại Liban kể từ thỏa thuận ngừng bắn tháng 11/2024 và đang đẩy hệ thống cứu trợ nhân đạo vốn đã quá tải tại nước này tới bờ vực sụp đổ.
Các cuộc không kích đã nhằm vào miền Nam Liban, thung lũng Bekaa và khu vực Beirut - núi Liban. Lệnh sơ tán đã được ban hành đối với hơn 100 ngôi làng, buộc hàng chục nghìn gia đình phải rời đi gần như không có thời gian chuẩn bị. Hiện hơn 95.000 người di dời đã đăng ký tại các khu trú ẩn tập thể trên khắp đất nước Liban. Tuy nhiên con số thực tế được dự báo cao hơn nhiều, khi số người phải rời bỏ nhà cửa tiếp tục tăng nhanh theo diễn biến của xung đột. Hàng trăm trường học và tòa nhà công cộng đã được chuyển thành nơi trú ẩn khẩn cấp, trong khi nhiều gia đình phải ngủ trong ô tô bên lề đường hoặc chen chúc trong các căn hộ nhỏ của người thân. Các cộng đồng trên khắp Liban đang bao trùm bởi nỗi sợ hãi khi bạo lực lan rộng. Ủy ban cứu trợ quốc tế kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức và yêu cầu tất cả các bên tôn trọng luật nhân đạo quốc tế, bảo vệ dân thường và cơ sở hạ tầng dân sự.
Sự sụp đổ kinh tế, hệ thống hạ tầng công cộng bị tàn phá và hậu quả từ các cuộc giao tranh giữa Israel và Hezbollah đã khiến Liban trở nên cực kỳ mong manh. Tình hình càng khó khăn hơn khi nước này đang tiếp nhận số lượng người tị nạn trên đầu người cao nhất thế giới, trong khi sự hỗ trợ quốc tế ngày càng suy giảm.
Liban đang trải qua một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại. Đồng lira Liban đã mất hơn 98% giá trị từ năm 2023 đến đầu năm 2024, gây ra siêu lạm phát và xóa sạch tiền tiết kiệm của các gia đình bình thường. Hiện nay khoảng 80% dân số sống trong cảnh nghèo đói, thiếu khả năng tiếp cận ổn định với dịch vụ y tế, điện và giáo dục. Theo báo cáo giám sát của Ủy ban cứu trợ quốc tế vào tháng 12/2025, 81% các hộ gia đình đối mặt nguy cơ bị đuổi khỏi nhà đã phải vay nợ chỉ để chi trả các chi phí cơ bản và đó là trước khi đợt leo thang xung đột mới xảy ra. Ngay cả trước khi chiến sự leo thang mới nhất, ước tính đã có 4,1 triệu người tại Liban cần hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp.
Các chiến dịch quân sự của Israel vào cuối năm 2024 đã làm hư hại 67 bệnh viện và buộc hơn 150 cơ sở y tế phải đóng cửa, khiến hàng nghìn người mất quyền tiếp cận dịch vụ y tế và hỗ trợ thiết yếu. Liban hiện đang tiếp nhận khoảng 1,5 triệu người tị nạn Syria, tỷ lệ cao nhất thế giới tính theo đầu người. Phần lớn trong số họ sống trong tình trạng nghèo đói nghiêm trọng và thiếu bảo đảm pháp lý. Những người tị nạn này vốn đã chạy trốn chiến tranh và cố gắng xây dựng cuộc sống mới tại Liban, nay lại nằm trong số những người phải di dời trong đợt leo thang xung đột mới.
Theo giới chức Syria, khoảng 11.000 người đã vượt biên từ Liban sang Syria chỉ trong vòng 24 giờ vào ngày 4/3.
Ngay cả trước khi bạo lực bùng phát, nguồn tài trợ cho các hoạt động nhân đạo tại Liban đã thiếu hụt nghiêm trọng. Kế hoạch Phản ứng Nhân đạo năm ngoái chỉ nhận được khoảng một phần ba số tiền cần thiết.
Trước các cuộc tấn công tháng 3/2026, hơn 4,1 triệu người, tương đương hơn 70% dân số Liban đã cần hỗ trợ nhân đạo.
Chiến lược lâu dài của Israel
Một nguồn tin quân sự xác nhận binh sĩ Israel đã tiến vào lãnh thổ Liban từ hôm 3/3, di chuyển qua các thị trấn Kafr Kila và Khiam, ngay sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz ra lệnh chiếm giữ thêm các vị trí chiến lược và siết chặt kiểm soát miền Nam Liban. Quân đội Israel mô tả động thái này là “biện pháp phòng vệ tiên phong”. Tuy nhiên, các tuyên bố của quan chức Israel cùng diễn biến thực địa cho thấy một chiến lược rộng lớn hơn: thiết lập một vùng đệm không có dân cư dọc theo 120 km biên giới, kéo sâu 10 km vào lãnh thổ Liban. Nếu điều đó xảy ra, khu vực này sẽ rộng khoảng 1.200 km², tương đương gần 10% lãnh thổ Liban.
Khi thông báo về chiến dịch tiến quân vào miền Nam Liban, Israel cho biết, mục tiêu của họ là thiết lập một “vùng đệm an ninh” lâu dài dọc theo khu vực biên giới. Độ sâu chính xác của vùng đệm này vẫn chưa rõ ràng, nhưng hơn 80 thị trấn và làng mạc đã bị bỏ trống sau các lệnh sơ tán liên tiếp, buộc hàng chục nghìn người dân phải rời đi về phía Bắc sông Litani. Lệnh sơ tán cũng đã lan tới các vùng ngoại ô phía Nam Beirut, nơi cư dân được yêu cầu rời khỏi nhà và không nên kỳ vọng sẽ sớm quay trở lại cho đến khi Israel cho phép. Phạm vi sơ tán đã mở rộng đáng kể, bao trùm nhiều ngôi làng sâu trong miền Nam Liban cũng như các khu vực sát thung lũng Bekaa phía Tây.
Những ngày gần đây, Hezbollah vẫn hoạt động ở phía Nam sông Litani và có các cuộc giao chiến với xe tăng Israel tại thị trấn biên giới Kafr Kila. Nhóm vũ trang này cũng duy trì các đợt tấn công bằng UAV và rocket nhằm vào khu vực Thượng Galilee của Israel, xuất phát từ các vị trí phía Bắc sông Litani.
Trong khi đó, quân đội Liban đã tái triển khai lực lượng dọc khu vực biên giới, nơi họ kiểm soát kể từ thỏa thuận ngừng bắn Israel - Hezbollah ngày 27/11/2024. Tháng 1 vừa qua, quân đội Liban tuyên bố đã loại bỏ hơn 90% vũ khí của Hezbollah khỏi khu vực này.
Kế hoạch thiết lập một vùng đệm không có dân cư dọc theo 120 km biên giới, kéo sâu 10 km vào lãnh thổ Liban thực tế đã được hình thành từ cuộc chiến kéo dài 66 ngày năm 2024. Khi đó, quân đội Israel phá hủy nhiều ngôi nhà tại các làng biên giới tiền tuyến và phun hóa chất lên đất nông nghiệp, khiến thảm thực vật - nơi Hezbollah từng dùng để ẩn náu bị loại bỏ.
Hiện 5 vị trí trên các đỉnh đồi vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Israel bên trong lãnh thổ Liban. Quân đội Liban cho biết, Israel còn thiết lập thêm nhiều vị trí khác trong những tháng gần đây.
Chuẩn tướng Mounir Shehadeh, cựu điều phối viên của chính phủ Liban với lực lượng gìn giữ hòa bình UNIFIL cho biết, trong cuộc chiến năm 2024, Israel từng tìm cách chiếm toàn bộ khu vực phía Nam sông Litani.
Tuy nhiên, lực lượng UNIFIL đóng tại khu vực này từ chối rút khỏi các vị trí của mình. Sau đó, lực lượng Israel đã tấn công các vị trí này, khiến các binh sĩ gìn giữ hòa bình bị thương và pháo kích vào lối vào trụ sở UNIFIL. Ông Shehadeh cho biết, thỏa thuận ngừng bắn cùng sự trung gian của Mỹ đã tạo ra một "sự đã rồi" tại khu vực biên giới. “Trong giai đoạn đó, Israel vẫn vi phạm thỏa thuận bằng các vụ ám sát và phá hủy làng mạc”. Theo ông Shehadeh, khái niệm “vùng đệm” là điều Israel đã sử dụng từ khi quốc gia này được thành lập.
Ông Shehadeh cho rằng, quy mô của bản đồ sơ tán cho thấy kế hoạch vùng đệm vượt xa phản ứng cục bộ đối với các cuộc tấn công bằng rocket. “Điều này cho thấy một nỗ lực nhằm áp đặt một vùng an ninh toàn diện, khiến khu vực biên giới không còn dân cư và biến nơi đây thành khu quân sự mở”. Ông nhấn mạnh sông Litani có ý nghĩa chiến lược quan trọng trong học thuyết quân sự của Israel. Theo tính toán, vùng đệm này có thể rộng 250 - 400 km², tùy vào mức độ tiến sâu của quân đội Israel. Nếu Israel tiến đến ngoại vi sông Litani, điều này thực chất là tái lập một “vành đai an ninh” tương tự trước năm 2000, nhưng quy mô lớn hơn và có thể kéo dài tới vùng ngoại vi thung lũng Bekaa phía Tây.
Nếu tiếp tục tiến quân, Israel thậm chí có thể đẩy xa hơn về phía Bắc tới sông Awali, giống như trong cuộc chiến năm 1982 khi Israel chiếm đóng Beirut.
Trong khi đó, lực lượng UNIFIL bày tỏ “quan ngại sâu sắc” trước các lời kêu gọi của Israel yêu cầu dân thường rời khỏi khu vực phía Bắc sông Litani. UNIFIL cũng ghi nhận nhiều hoạt động quân sự của Israel trong khu vực nhiệm vụ của mình. Lực lượng này cho rằng, các hành động đó không chỉ vi phạm Nghị quyết 1701 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mà còn vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Liban. Đồng thời, UNIFIL cũng ghi nhận các đợt phóng rocket và pháo từ lãnh thổ Liban sang Israel, cũng là hành động vi phạm Nghị quyết 1701.
Bộ Tư lệnh Quân đội Liban xác nhận lực lượng Israel đã xâm nhập lãnh thổ nước này, gọi đây là “sự vi phạm trắng trợn các nghị quyết quốc tế và chủ quyền Liban”, sau các vụ phóng rocket và UAV từ lãnh thổ Liban.
Quân đội Liban cho biết, họ vẫn đang thực hiện các chỉ đạo của giới lãnh đạo chính trị theo hướng bảo vệ lợi ích quốc gia tối cao, đồng thời phối hợp với UNIFIL và ủy ban giám sát ngừng bắn để chấm dứt các cuộc tấn công của Israel.
Theo ông Shehadeh, UNIFIL đã bắt đầu giảm quân số và rút bớt trang thiết bị trước khi nhiệm vụ của lực lượng này tại miền Nam Liban kết thúc dự kiến vào năm 2027. Ông cảnh báo rằng, Israel hiện không còn công nhận Đường Xanh hay Nghị quyết 1701, điều này sẽ tạo ra một thực tế an ninh và địa lý hoàn toàn mới đối với Liban.
Israel liên tục mở rộng sự kiểm soát tại nhiều nơi trong khu vực. Tại Gaza, hơn 70.000 người Palestine đã thiệt mạng sau hai năm xung đột. Ở Bờ Tây bị chiếm đóng, Israel tiếp tục mở rộng các khu định cư mà cộng đồng quốc tế coi là bất hợp pháp. Trong khi đó, Israel cũng tận dụng sự hỗn loạn sau khi cuộc nội chiến Syria kết thúc để gia tăng hiện diện quân sự ở phía Đông Cao nguyên Golan. Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz cũng tuyên bố mục tiêu của chiến dịch tấn công trên bộ mới tại Liban là “tạo ra một vùng đệm, như đã cam kết, giữa người dân Israel và bất kỳ mối đe dọa nào”.
Cuộc chiến mới tại Liban gắn chặt với cuộc xung đột quy mô khu vực đang diễn ra, trong đó Mỹ và Israel đối đầu với Iran. Điều này khiến Liban - quốc gia mà chính phủ và lực lượng quân đội quy mô nhỏ không trực tiếp tham chiến rơi vào thế dễ bị tổn thương hơn so với các cuộc chiến Israel - Hezbollah trước đây vào các năm 2006 và 2024. Khi đó, Mỹ vẫn đóng vai trò kiềm chế các hành động quân sự của Israel và thúc đẩy một giải pháp ngoại giao để chấm dứt xung đột. Diễn biến tiếp theo tại Liban hiện phụ thuộc nhiều vào cục diện của cuộc xung đột rộng lớn hơn trong khu vực. Khi cuộc chiến kết thúc, Israel có thể sẽ mở rộng hơn nữa khu vực mà họ kiểm soát, như họ đã từng làm trong các cuộc chiến trước đây.