Nằm tại căn nhà số 21B, ngõ Đoàn Nhữ Hài, không gian lưu niệm về nhà văn Tô Hoài đang dần trở thành một địa chỉ văn hóa đáng chú ý của Thủ đô. Tại đây, nhiều hiện vật, hình ảnh, bản thảo và tác phẩm được sắp xếp công phu, tái hiện hành trình sáng tác cũng như đời sống của nhà văn. Ý tưởng xây dựng nhà lưu niệm đã được gia đình ông ấp ủ từ nhiều năm trước, với mong muốn tạo dựng một không gian lưu trữ, gìn giữ những giá trị gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của ông. Đặc biệt, địa điểm này cũng chính là nơi ông từng sống và làm việc, nơi ra đời của nhiều tác phẩm nổi tiếng, góp phần định hình vị trí vững chắc của ông trong nền văn học Việt Nam.
Nhà báo Nguyễn Phương Vũ – Con trai cố nhà văn Tô Hoài cho biết: "Trước hết, theo quy luật tự nhiên, một nhà lưu niệm cần sự trang trọng với đầy đủ hiện vật, chứng tích, giấy tờ và hình ảnh liên quan đến nhà văn trong suốt một quá trình dài. Thứ hai, nơi đây sẽ trở thành một không gian văn hóa đúng nghĩa. Và thứ ba, tôi muốn lan tỏa hình ảnh, tấm gương cùng những đóng góp tích cực của ông với xã hội và bạn đọc. Bởi trong tác phẩm của nhà văn Tô Hoài ẩn chứa rất nhiều điều hay, lẽ phải, bao gồm cả những kỹ năng sống quý báu."
Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày, gia đình đã tiến hành sưu tầm, hệ thống lại tư liệu, đồng thời xây dựng mô hình không gian văn hóa kết hợp cà phê. Cách làm này nhằm mở rộng khả năng tiếp cận, giúp công chúng – đặc biệt là giới trẻ – có cơ hội tìm hiểu di sản văn chương của Tô Hoài một cách gần gũi, sinh động hơn. Bên cạnh đó, nơi đây cũng hướng tới trở thành điểm giao lưu văn hóa, tổ chức các buổi tọa đàm, biểu diễn và gặp gỡ những người yêu văn học.
Chị Đỗ Thu Mai – Người dân phường Ba Đình, Hà Nội chia sẻ: "Khi đến đây, mình thực sự cảm thấy một không gian rất ấm cúng, dễ chịu và không hề có cảm giác học thuật khô khan. Mọi góc nhỏ đều khiến mình muốn ngồi xuống để được lắng nghe và trải nghiệm không gian này một cách trọn vẹn nhất."
Với nhiều thế hệ bạn đọc Việt Nam, Tô Hoài là một “cây đại thụ” của văn học hiện đại. Tên tuổi của ông gắn liền với tác phẩm "Dế Mèn phiêu lưu ký" – một cuốn sách kinh điển có số lần tái bản ấn tượng và được dịch ra nhiều ngôn ngữ trên thế giới. Tuy nhiên, di sản của ông không chỉ dừng lại ở văn học thiếu nhi, mà còn mở rộng sang nhiều đề tài phong phú về nông thôn, miền núi và đô thị, phản ánh sâu sắc đời sống xã hội Việt Nam.
Anh Nguyễn Duy Khánh – Người dân phường Thanh Xuân, Hà Nội cho hay: "Nhà lưu niệm này do chính con trai nhà văn Tô Hoài tự tay thiết kế và sưu tập. Mình thấy đây là một việc làm rất đặc biệt, khi người con thực hiện những điều thiết thực để lưu giữ di sản cho thế hệ sau có thể hiểu thêm về nhà văn. Điều mình đặc biệt yêu thích khi đến đây là được tận mắt nhìn thấy rất nhiều phiên bản khác nhau của 'Dế Mèn phiêu lưu ký', cùng những bản soạn thảo và tác phẩm do chính tay nhà văn Tô Hoài viết ra."
Trong dòng chảy không ngừng của cuộc sống hiện đại, những giá trị văn chương của Tô Hoài vẫn đang tiếp tục được lan tỏa từ chính không gian lưu giữ ký ức này. Trong thời gian tới, gia đình nhà văn sẽ tiếp tục bổ sung hiện vật, hoàn thiện nội dung trưng bày, để nơi đây không chỉ là điểm đến văn hóa, mà còn là cầu nối đưa văn chương đến gần hơn với công chúng hôm nay và mai sau.