Mâm cỗ Tết xưa của người Hà Nội như thế nào?
Ngày nay mới có từ “chơi Tết”, nhưng xưa gọi là “ăn Tết”. Và riêng với người Hà Nội, sự chuẩn bị cho việc ăn Tết khá cầu kỳ và công phu. Sự cầu kỳ ấy phần nhiều tính cách Người Hà Nội, luôn kỹ lưỡng và cẩn thận, chỉn chu.
![](https://cloudcdnvod.tek4tv.vn/Mam\attach/upload\07022024164329\164330_coverMCTfix.jpg)
![](https://cloudcdnvod.tek4tv.vn/Mam\attach/upload\07022024135601\135603_headingOneMCT.jpg)
Cỗ Tết Hà Nội xưa đa dạng hương vị và cả màu sắc. Tuỳ từng điều kiện gia đình, mâm cỗ ngày Tết cũng được thực theo từng mức độ khác nhau. Theo bà Ánh Tuyết một nghệ nhân ẩm thực, người gốc Hà Nội thì xưa với những nhà giàu có, khá giả cỗ Tết sẽ là cỗ “bát trân” gồm 8 bát và 8 đĩa.
8 bát gồm:
măng lưỡi lợn hầm chân giò, bóng bì, mực nấu, su hào thái chỉ ninh kỹ, nấm thả, bóng cá mú trong suốt, chim hầm nguyên con, gà tần.
8 đĩa là:
gà luộc, giò lụa, chả quế, trứng muối, dưa hành, bánh chưng, dứa xào lòng gà và cá trắm đen kho. Nhà nào sang nữa thì có thêm bát vây yến.
Những gia đình bình dân sẽ bày mâm cỗ đơn giản hơn với 6 bát 8 đĩa, hoặc 4 bát 8 đĩa, cũng có khi chỉ là 4 bát 4 đĩa.
![](https://cloudcdnvod.tek4tv.vn/Mam\attach/upload\07022024141504\141506_00aecc1496853cdb6594.jpg)
Xong bữa ăn, mọi người cùng ăn miếng chè kho,nấu bằng đỗ xanh. Dù cầu kỳ hay giản tiện thì các món ăn cũng được thực hiện chỉn chu, tỉ mỉ thể hiện sự tinh hoa, khéo léo trong tài nghệ nấu nướng của người phụ nữ Hà thành.
![](https://cloudcdnvod.tek4tv.vn/Mam\attach/upload\07022024135601\135603_headingTwoMCT.jpg)
Người Hà Nội nổi tiếng sành ăn, nên cũng rất cầu kỳ trong chọn nguyên liệu, tinh tế trong cách thức chế biến từ món ăn chính đến món tráng miệng. Bởi vậy, chẳng lấy gì làm ngạc nhiên khi mâm cỗ ngày Tết của người Hà Nội xưa đòi hỏi nhiều quy chuẩn khắt khe.
Để có bát canh bóng hay đĩa bóng xào thập cẩm, từ đầu năm, mỗi khi mua thịt lợn các bà sẽ lóc miếng bì, nạo bỏ thật sạch mỡ, sau đó dùng thanh tre căng như căng da trống rồi đem gác bếp. Da lợn sau khi hong khô sẽ được đem đi nướng nở phồng sẽ được treo cất nơi khô ráo để dành đến Tết. Trước khi nấu bóng phải ngâm, rửa và bóp kỹ với rượu gừng. Miếng bóng nấu canh có vị ngọt lịm của nước dùng, mùi thơm của nấm, vị mát của su hào, cà rốt, súp lơ được cắt tỉa cầu kỳ.
Tiếp đến là món canh măng lưỡi lợn. Loại măng dày và có hình như lưỡi lợn. Măng cũng được các bà, các mẹ dành thời gian lựa chọn kỹ từ trong năm. Măng trước khi ninh được rửa thật sạch, ngâm và thay nước nhiều lần. Sau khi hết mùi ngái thì cho vào nồi luộc từ 4 đến 5 nước. Cuối cùng, ninh măng với cổ cánh gà, thịt lợn, chân giò... Miếng măng lưỡi lợn có chất xơ nhai giòn dai sần sật lại đậm vị ngọt béo của xương, của thịt nhưng không hề ngấy.
Rau súp lơ để nấu canh hay xào thập cẩm cũng chỉ chọn súp lơ đơn chứ không dùng súp lơ kép để giữ vị ngọt thanh cho bát canh. Gà bày cỗ cũng phài là gà ri, chân vàng. Gà lễ giao thừa phải là gà trống hoa, có mào cờ, đuôi cầu vồng.
Một món ăn được xem là đặc trưng trong mâm cỗ Tết truyền thống của người Hà Nội là cá trắm kho riềng. Người Hà Nội rất cầu kỳ, kỹ tính với món này. Cá phải là trắm đen (không phải là trắm trắng). Cá được cắt khúc xếp vào niêu, thêm gừng, riềng, tiêu hay lá chè xanh... rồi kho kỹ trong nhiều giờ đồng hồ.
Tết đến nhà nào cũng phải lo nồi bánh chưng. Để có được một nồi bánh chưng như thế, người nội trợ trong nhà phải lo toan, vén khéo trong suốt cả năm. Củi nấu bánh phải gom để dành từ rất lâu. Đậu hay gạo cũng gom mua, để dành ngay khi có điều kiện
Trên mâm cỗ Tết cổ truyền của người Hà Nội còn có một món được chế biến rất cầu kỳ và tinh tế đó là món Mọc vân ám.
Mọc vân ám:
Thời xưa, trong mâm cỗ Tết của những gia đình giàu có thường có món Mọc vân ám - đó là một món ăn rất cầu kỳ và tinh tuý, nó đòi hỏi người làm phải có tài nghệ và kỹ thuật nấu ăn hết sức khéo léo
Mọc vân ám có thể ví như một tác phẩm nghệ thuật, bên ngoài được bao phủ bởi một lớp thạch trong suốt như “mây phủ” được làm từ nước ninh xương và bì lợn để tạo hình bao bọc lấy những chất liệu nấu bên trong như một viên ngọc hoàn mỹ.
![](https://cloudcdnvod.tek4tv.vn/Mam\attach/upload\07022024155548\155550_7dc877fadc6b76352f7a.jpg)
Một bát mọc vân ám thường có 5 phần giò sống (được gọi là mọc) nặn thành viên với 5 màu sắc khác nhau - đó chính là sự tinh tế và cầu kỳ của món ăn này. Bởi 5 phần mọc đó với 5 màu sắc khác nhau đều được nhuộm từ những nguyên liệu tự nhiên sẵn có (như màu đỏ của quả gấc, màu xanh của lá dứa, màu vàng của hạt dành dành, màu đen của nấm hương và mộc nhĩ, màu trắng là màu tự nhiên của giò sống).
Sau khi nhuộm màu, những phần mọc đó được hấp chín, rồi xếp vào một cái bát theo 5 góc và được điểm thêm đậu cove xanh, cà rốt thái hoa để trang trí, cuối cùng người ta chan vào đó với một thứ nước dùng được ninh từ xương và bì lợn, sau đó chờ cho đông lại.
Khi bày cỗ người ta úp ngược bát lên một cái đĩa. Và đó là món Mọc vân ám thật là đẹp mắt với 5 màu sắc khác nhau, tượng trưng cho 5 ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ - một triết lý trong dân gian từ xa xưa của người Việt Nam - biểu tượng cho sự hoà quyện của tinh hoa Trời Đất, cầu mong cho một năm mới an khang thịnh vượng trên mâm cỗ Tết cổ truyền để cúng tổ tiên vào những ngày cuối năm. Món ăn này hiện không được nhiều người biết tới, đặc biệt là thế hệ trẻ. Phải chăng do cách chế biến quá cầu kỳ, mất nhiều thời gian nên không còn được lưu truyền.
![](https://cloudcdnvod.tek4tv.vn/Mam\attach/upload\07022024135601\135603_headingThreeMCT.jpg)
Người Hà Nội cầu kỳ không chỉ trong cách nấu món ăn mà còn thể hiện ở việc bày biện. Trong mâm cỗ Tết xưa của người Hà Nội, bát và đĩa phải đồng bộ. Bát bày cỗ phải là bát chiếu yêu (loại bát thắt lại ở phần lưng bát, miệng loe) và đĩa sứ Giang Tây hoặc Bát Tràng, men lam.
Người Hà Nội không bày cỗ ú ụ, thừa thãi. Do vậy, bát đĩa đựng thức ăn cũng khá nhỏ, chỉ từ 12-15cm. Thức ăn đặt trên đĩa và bát thể hiện sự đầy đặn, hài hoà cả về màu sắc, mùi vị nhưng phải đảm bảo sự đẹp mắt, tinh tế. Đĩa gà nếu cúng nguyên con thì sẽ được buộc cánh tiên và ngậm bông hồng nhung đỏ, nếu chặt xếp đĩa thì phải xếp chặt tay, da ở phía trên; đĩa giò lụa được xếp 6 hoặc 12 miếng theo hình hoa thị vừa đúng miệng đĩa; dưa góp được cắt tỉa đẹp mắt…
Theo anh Nguyễn Phương Hải - đầu bếp có tiếng của Hà Nội với các món ăn truyền thống: theo lệ xưa, thì mâm 8 bát - 8 đĩa, các bát được bày bằng mâm đồng to ở dưới rồi lại để 1 mâm đồng nhỏ lên trên xếp các đĩa lên trên đấy để thành 2 tầng cỗ, có nhà xếp 3 tầng cỗ. Vì thế các cụ xưa mới có câu “mâm cao cỗ đầy”. Cách bày cỗ thể hiện gia cảnh, độ phong lưu, điều kiện của từng gia đình.
![](https://cloudcdnvod.tek4tv.vn/Mam\attach/upload\07022024153153\153155_quoteOneMCTfix.jpg)
Ngày nay thì thường bày cỗ để cúng, các bát cho vào giữa, các đĩa bày xung quanh để mâm cỗ được hài hòa. Các loại nước chấm thường được để vào giữa mâm để thể hiện tính quây quần.
Theo thời gian, mâm cỗ Tết truyền thống của người Hà Nội đã có nhiều thay đổi. Một số món quá cầu kỳ và khó làm như Mọc vân ám hay Hạnh nhân xào đã không còn nhiều người biết đến. Lớp trẻ người Hà Nội cập nhật nhiều món ăn từ nhiều vùng miền và nhiều nơi trên thế giới với những nguyên vật liệu phong phú đa dạng hơn. Dù vậy, cách thực hiện mâm cỗ Tết của người Hà Nội vẫn có nét chung, đó là sự thành tâm, chu đáo, cẩn thận.. để bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên và tình cảm của người làm ra những món ăn với các thành viên trong gia đình trong ngày Tết sum vầy.
Thực hiện: Vi Hoa
Đồ họa: Thanh Nga
TIN LIÊN QUAN
Ý KIẾN
Mùa thu Hà Nội nhẹ nhàng, lãng mạn và trở thành nguồn cảm hứng sáng tác của biết bao nghệ sĩ. Thủ đô báo hiệu mùa thu bằng tiết trời mát mẻ, đường phố phủ đầy lá vàng và thoang thoảng đâu đây mùi thơm hoa sữa.
Mùa thu năm nào cũng tựu trường, nhưng cuộc đời mỗi đứa trẻ chỉ có duy nhất một lần được dự Lễ khai giảng lớp 1, lễ khai giảng đánh dấu bước đầu tiên của quãng đời học sinh tươi đẹp.
Người chơi môn thể thao nhảy dù phải trải qua quá trình huấn luyện dài, khắt khe để được bay trên bầu trời, ngắm nhìn đất nước từ trên cao.
Hà Nội đang trong những ngày đầu thu. Những cơn gió nhè nhẹ man mát đã bắt đầu thổi tới. Rồi thì sấu chín, hương thị thơm lựng và cốm xanh...
Ngày 2/9, Hà Nội được trang hoàng cờ đỏ sao vàng tạo nên một bức tranh đầy màu sắc, người đi đường thong dong và trật tự khác hẳn ngày thường.
Vào dịp Quốc khánh 2/9 hàng năm, người dân Thủ đô và cả nước lại cùng nhau trang hoàng khu phố mình ở và treo cờ Tổ quốc.
Dự án "Tuyến tàu điện số 6" tái hiện nhiều giai đoạn lịch sử của thành phố Hà Nội với những nét riêng đặc trưng về văn hóa, ẩm thực.
Trà chanh có nhiều nơi bán, nhưng uống trà chanh trên phố cổ luôn đem lại cảm giác khác biệt.
Làng lụa Vạn Phúc (nay là phường Vạn Phúc, Q.Hà Đông, Hà Nội) là một trong những làng lụa dệt tơ tằm đẹp và nổi tiếng nhất Việt Nam, với hơn một nghìn năm tuổi.
Sinh ra trong làng nghề điêu khắc gỗ Ngọc Than (Quốc Oai, Hà Nội), lại có năng khiếu mỹ thuật, nghệ nhân tranh điêu khắc gỗ Bùi Trọng Lăng đã tạo nên những tác phẩm độc đáo mang hồn cốt Việt.
Phát triển phương tiện giao thông công cộng chính là xu hướng tất yếu của một đô thị văn minh. Xu hướng đi lại hằng ngày bằng xe buýt điện đang trở thành sự lựa chọn yêu thích của nhiều người dân.
Đoạn trên cao của tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội đi vào hoạt động đã nhận được nhiều ý kiến tích cực của người dân. Điểm gây ấn tượng là tại mỗi nhà ga đều trang trí các bức tranh mô tả đặc trưng văn hóa, kiến trúc của khu vực xung quanh.
Những công trình do người Pháp xây dựng độc đáo và tinh tế đến từng chi tiết, làm cho đường phố Thủ đô trở nên riêng biệt, thu hút rất nhiều du khách tham quan, chụp ảnh.
Các thành viên đến từ mọi lứa tuổi, ngành nghề, giới tính hay nhóm cộng đồng trong xã hội đều được kết nối với nhau bằng tình yêu âm nhạc, thông qua dự án âm nhạc cộng đồng Hợp xướng đa dạng.
Hà Nội hiện đại với hàng trăm tòa nhà cao tầng và thang máy là phương tiện không thể thiếu. Bảo dưỡng định kỳ là cách để giữ cho thang máy hoạt động ổn định và an toàn.
Kể từ khi đưa vào hoạt động, Công viên hồ điều hòa Nhân Chính đã đáp ứng yêu cầu vui chơi, giải trí, luyện tập thể dục thể thao của người dân trong khu vực.
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 60km về phía Tây, Vườn quốc gia Ba Vì từ lâu đã trở thành điểm đến yêu thích của nhiều du khách.
Dù vị trí không thuận lợi, nằm sâu trong ngõ hẹp, nhưng nhiều quán hàng ăn ở Hà Nội vẫn đông nườm nượp khách.
Để thư giãn trong cuộc sống đô thị, một số người đã cải tạo căn nhà của mình thành một không gian yên bình, mang đậm chất quê của vùng Bắc Bộ. Hãy cùng đến thăm một ngôi nhà đặc biệt ở ngõ An Trạch 1 phường Văn Miếu, quận Đống Đa.
Là sự kiện mở đầu cho chuỗi hoạt động kích cầu, quảng bá du lịch mùa thu Hà Nội, Lễ hội Quà tặng du lịch 2024 mới được khai mạc tại không gian phố đi bộ Trần Nhân Tông. Đây không chỉ là cơ hội để người dân có thể dễ dàng tiếp cận các sản phẩm thủ công mỹ nghệ giá trị, đẹp mắt đặc trưng của Thủ đô, mà còn là dịp để du khách quốc tế tìm hiểu, trải nghiệm sâu sắc nét đẹp văn hóa Hà Nội thông qua những sản vật độc đáo.
Là một trong những con phố nổi tiếng bậc nhất của Thủ đô, phố Tràng Tiền không chỉ là trung tâm văn hóa nghệ thuật, thương mại, mà còn là nơi lưu giữ ký ức lịch sử đô thị và kiến trúc của Hà Nội. Phố Tràng Tiền càng trở nên lung linh, rực rỡ, cuốn hút hơn khi màn đêm buông xuống.
Hồ Trúc Bạch có diện tích 22 héc ta, rộng 1,8km2. Nằm ngay sát đường Thanh Niên, nối với Hồ Tây thơ mộng, không gian nơi đây luôn mang vẻ đẹp yên bình, lãng mạn.
Ăn quà vặt đêm đã dần như một thói quen, một nét văn hóa đã hình thành suốt vài chục năm qua, góp thêm sự phong phú trong bức tranh ẩm thực của đất Hà Thành.
Đại lộ Thăng Long là trục hướng tâm đẹp và quy mô nhất của nước ta. Điểm đầu và cuối của đại lộ đều có những nút giao rộng lớn, được trồng nhiều tầng cây xanh rất đẹp mắt.
Hà Nội đang chuyển mình từ hạ sang thu, cũng là lúc đường phố trở nên thơ mộng hơn bởi sự xuất hiện của rất nhiều chiếc xe chở hoa thong dong di chuyển trên các con phố.
Việc cung cấp đủ dưỡng chất cần thiết thông qua các bữa ăn lành mạnh và cân đối hàng ngày đang được nhiều người trẻ hướng đến để duy trì sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Miệt mài trong suốt 3 năm mới có được tác phẩm ưng ý đầu tiên, nghệ nhân Đỗ Văn Cường đã tạo tác nên những sản phẩm mộc mỹ nghệ đặc sắc mang dấu ấn cá nhân.
Lau kính nhà cao tầng - công việc nguy hiểm, vất vả biết nhường nào nhưng lại góp phần tạo nên vẻ đẹp chung cho cả thành phố.
Mùa thu Hà Nội là mùa của những chiếc xe đạp chở đầy hoa thơm ngát trên khắp các con phố, tạo nên cảnh tượng rực rỡ, lãng mạn và đầy màu sắc.
Hồ Gươm được ví như trái tim của Thủ đô Hà Nội. Nếu như ban ngày là một không gian xanh mướt thì khi màn đêm buông xuống, nơi đây lại trở nên lung linh, huyền ảo.
Giữa cuộc sống hiện đại, sôi động, trong những ngôi nhà cổ đến cả trăm năm tuổi ở Hà Nội, vẫn có những người dân gìn giữ nếp sinh hoạt truyền thống của ông bà, tổ tiên để lại, cho dù thời cuộc có đổi thay.
Nhắc đến Hồ Tây, nhiều người thường nghĩ không gian lãng mạn, điểm lý tưởng để ngắm hoàng hôn. Mùa Thu ở Hồ Tây cũng mang đến một vẻ đẹp hoàn toàn khác lạ.
Nhiều người Hà Nội lâu nay chọn cho mình bữa sáng với món bánh cuốn tráng tay thơm ngon cùng vài miếng chả quế và chút nước mắm ngọt.
Chào mừng kỷ niệm 79 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2-9, những ngày này, phố phường của Thủ đô Hà Nội khoác lên mình màu áo mới.
Niềm đam mê với các ý tưởng sáng tạo là nguồn cảm hứng để chị Minh Phương cho ra đời các sản phẩm túi xách độc đáo, thân thiện với môi trường, tôn vinh nghề thủ công của Hà Nội mang thương hiệu riêng của mình.
Đi chợ mua hoa quả để dâng lễ thờ cúng tổ tiên vào những ngày mùng Một, ngày Rằm hay các ngày lễ đặc biệt đã là một thói quen, một nét văn hóa truyền thống tốt đẹp trong đời sống của người Việt.
Pickleball là môn thể thao mới du nhập vào Việt Nam. Với ưu điểm dễ chơi, tính mới lạ, Pickleball đang nhanh chóng trở thành một trào lưu, thu hút đông đảo người chơi ở mọi lứa tuổi.
Phố Phan Đình Phùng từ lâu đã nổi tiếng là một trong những con phố đẹp nhất của Hà Nội. Trong những ngày đầu thu này, cả tuyến phố càng trở nên đẹp đẽ, rực rỡ hơn với những gánh hàng hoa đủ sắc màu.
Ngày cuối tuần được hòa mình trong khung cảnh thiên nhiên rợp bóng cây xanh là mong muốn của rất nhiều người. Một trong những địa điểm lý tưởng có thể thỏa mãn mong muốn đó chính là công viên Thống Nhất - một trong những 'lá phổi xanh' quan trọng, nằm ngay giữa trung tâm của Thủ đô.
Một trong những điều dịu dàng nhất của mùa thu Hà Nội là khoảnh khắc hoàng hôn buông xuống. Trong ánh chiều, thành phố trở nên thật thơ mộng.
Trong tiết trời mùa thu mát dịu thế này, không gì tuyệt vời hơn sáng ngày thứ Bảy được dạo quanh phố cổ Hà Nội, thưởng thức một cốc trà sen, một dúm cốm để cảm nhận rõ hương vị mùa thu...
UBND quận Hoàn Kiếm phối hợp với Hội di sản Văn hóa Việt Nam đã nghiên cứu và cho ra mắt App "Ẩm thực Hoàn Kiếm" nhằm quảng bá tinh hoa ẩm thực tới người dân và du khách.
Ăn chay ngày nay không còn giới hạn trong tôn giáo hay với những người giảm béo, chữa bệnh mà đã trở thành xu hướng. Ngày càng có nhiều người lựa chọn ăn chay vì nhiều lý do, bao gồm niềm tin tôn giáo, lựa chọn lối sống xanh, các mối quan tâm về đạo đức, tính bền vững của môi trường, lợi ích sức khỏe...
Nghỉ lễ 2/9 ở Hà Nội là một kế hoạch lý thú khi Thủ đô có rất nhiều điểm tham quan, từ các công trình hiện đại đến các di tích lịch sử, những vùng thiên nhiên trong lành.
Chuyên trang ẩm thực Taste Atlas mới công bố danh sách 86 món ăn có nấm ngon nhất thế giới, trong đó, thịt đông xếp thứ 44, canh bóng xếp thứ 60.
Thú chơi kiểng lá xuất hiện ở Việt Nam khoảng vài năm trở lại đây và đang dần dần trở thành thú chơi đặc biệt của rất nhiều người trong giới sinh vật cảnh.
0