Có một buổi sớm mai, tôi thức dậy, mở khẽ cánh cửa nhìn ra khu vườn nhỏ, chợt nhận ra gió heo may đã về tự lúc nào. Không ồn ào, không báo trước, mùa thu đến bằng một cái cựa mình rất khẽ của cỏ cây, bằng lớp sương mỏng còn vương trên những ngọn lá, bằng ánh nắng dịu hơn và một sắc vàng bắt đầu loang nhẹ trong không gian.
Thu về, màu vàng dường như trở thành gam màu riêng của đất trời. Đó không phải thứ vàng chói gắt của nắng hè, cũng chẳng phải sắc vàng úa của những ngày đã muộn. Vàng mùa thu là thứ màu vừa trong trẻo vừa trầm lắng, có nắng, có lá, có đồng quê và có cả những miền ký ức thân thương.
Tôi nhớ lắm những cánh đồng lúa bắt đầu vào mùa gặt. Từ xa nhìn lại, cả cánh đồng như một tấm thảm vàng trải dài đến tận chân trời. Những bông lúa nặng hạt cúi mình trong gió, nghiêng nghiêng theo từng đợt heo may. Hương lúa chín quyện trong không khí, vừa ngai ngái mùi rơm rạ, vừa thơm một cách thân thuộc. Đi giữa con đường làng, nghe tiếng máy tuốt lúa xen lẫn tiếng người gọi nhau í ới, bất giác thấy mùa thu không còn là một khái niệm của thời gian. Thu hiện hữu ngay trên đôi bàn tay rám nắng, trên những gánh lúa, trên sân nhà đầy rơm mới và trong niềm vui giản dị của một mùa màng đã đến ngày thu hoạch.
Tôi từng nghĩ, có lẽ người ta nhớ quê không chỉ bởi một con đường, một mái nhà hay một dòng sông. Người ta nhớ quê bởi những âm thanh rất nhỏ: tiếng chổi tre quét sân vào buổi sớm, tiếng dép của mẹ đi ngoài hiên, tiếng gọi nhau từ cánh đồng vọng về khi chiều xuống. Và có những mùa thu, chỉ cần bắt gặp một mùi rơm mới phơi dưới nắng, người ta đã thấy tuổi thơ của mình trở về.
Những ngày thu xưa, sân gạch nhà ngoại tôi thường rực lên bởi màu vàng của những nong thóc. Bà tôi khi ấy đã già, lưng còng xuống theo năm tháng, nhưng đôi tay vẫn thoăn thoắt đảo từng nong thóc cho hạt mau khô. Buổi trưa, nắng hanh trải đầy sân. Bà đội chiếc nón cũ, đi chậm rãi giữa những khoảng vàng óng ả. Tôi còn nhỏ, chỉ thích chạy quanh sân, nghịch những hạt thóc rơi vãi mà chưa hiểu vì sao bà luôn nâng niu từng hạt đến thế.
Sau này lớn lên tôi mới hiểu, một hạt thóc nhỏ bé không chỉ là thành quả của một mùa vụ. Trong đó có nắng, có mưa, có mồ hôi của người nông dân và có cả sự chờ đợi của một gia đình.
Có lần trở về quê đúng mùa gặt, tôi thấy bà vẫn ngồi bên hiên nhà, chậm rãi nhặt những hạt thóc còn sót lại sau buổi phơi. Tôi hỏi bà sao không để đó, mai nhặt cũng được. Bà chỉ cười, bảo rằng hạt thóc làm ra đâu dễ, còn dùng được thì đừng bỏ phí. Từ một hạt thóc, bà dạy tôi biết quý trọng công sức của người khác; từ một việc nhỏ, bà dạy tôi cách sống tiết kiệm, biết nâng niu những gì mình đang có. Và cũng từ đó, tôi hiểu rằng những điều làm nên một con người đôi khi không đến từ những bài học lớn lao, mà được gieo vào lòng từ những buổi chiều rất đỗi bình thường của tuổi thơ.
Mùa thu quê còn lưu lại trong tôi những sắc vàng khác. Là quả bưởi trĩu trên cành, là những trái thị vàng ươm nằm trong chiếc mẹt tre nhỏ, là những bông cúc đại đóa trước hiên nhà. Là mùi rơm mới, mùi đất sau một trận mưa, mùi trà thơm trong căn bếp cũ. Những thứ tưởng như giản dị ấy lại có một sức mạnh kỳ lạ: chúng giữ lại thời gian.
Có thể một ngày nào đó, ngôi nhà cũ không còn nữa. Con đường làng cũng đổi thay. Những cánh đồng từng quen thuộc có thể đã mang một diện mạo khác. Bà tôi cũng không còn ngồi bên sân nhặt thóc. Nhưng chỉ cần một buổi sáng tháng Mười, bắt gặp ánh nắng vàng rơi xuống hiên nhà, nghe đâu đó mùi rơm mới hoặc nhìn một quả thị chín vàng, ký ức lại mở ra.
Và trong ký ức ấy, ta không chỉ gặp lại một mùa thu. Ta gặp lại những người mình từng yêu thương. Có lẽ đó là điều đẹp nhất mà thời gian dành cho con người. Thời gian lấy đi tuổi trẻ, lấy đi những mái nhà, những mùa gặt và những người thân yêu, nhưng để lại trong ta ký ức. Nhờ có ký ức, những điều tưởng đã xa vẫn có thể trở về bằng một mùi hương, một sắc màu, một câu nói rất khẽ. Mùa thu cũng vì thế mà trở nên dịu dàng hơn.
Sau những ngày nắng gắt của mùa hè, đất trời bắt đầu lắng lại. Gió nhẹ hơn, nắng mềm hơn, cây cối chậm rãi thay màu. Những chiếc lá vàng rơi xuống, khép lại một vòng đời nhỏ bé để nhường chỗ cho những mầm sống mới. Con người cũng vậy. Đi qua những vui buồn, được mất, qua những năm tháng bận rộn và những lần vấp ngã, ta dần hiểu rằng điều đáng quý nhất không phải lúc nào cũng là những gì lớn lao. Đôi khi chỉ là còn một nơi để trở về, còn một mái nhà để nhớ, còn một bữa cơm có người chờ đợi, còn một buổi chiều được ngồi yên nghe gió đi qua hàng cây.
Và có lẽ, trưởng thành chính là khi ta biết nhìn những điều bình dị ấy bằng một ánh mắt khác. Biết ơn một mùa lúa đã nuôi mình lớn. Biết thương đôi bàn tay đã từng vì mình mà chai sần. Biết trân trọng những người đã đi cùng mình qua một quãng đời. Biết tha thứ cho những điều chưa trọn vẹn, bởi ai rồi cũng có những mùa đi qua với những được - mất của riêng mình.
Tháng Chín đi qua để đón tháng mười trong sắc vàng mênh mang. Một mùa thu nữa lại về, mang theo chút nắng hanh, chút heo may và rất nhiều thương nhớ. Để giữa những bộn bề của cuộc sống, ta vẫn biết giữ cho mình một khoảng lặng để yêu thương, để biết ơn và để nhận ra rằng hạnh phúc đôi khi chỉ giản dị như một buổi chiều quê, một sân thóc vàng và một người thân vẫn còn ngồi đợi bên hiên nhà. Có những mùa thu rồi sẽ đi qua. Nhưng sắc vàng của ký ức thì ở lại. Và có lẽ, đó chính là sắc vàng đẹp nhất mà thời gian trao cho mỗi người.
Trà Đông