Với vị thế là Thủ đô của cả nước, Hà Nội cần những công cụ pháp lý linh hoạt, phù hợp hơn so với các đô thị khác. Các cơ chế, chính sách đặc thù trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ giúp Thành phố nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật; đồng thời, tăng cường năng lực kiến tạo, chủ động đề xuất và triển khai các chủ trương mới, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn hiện nay. Việc trao thêm thẩm quyền không chỉ góp phần rút ngắn quy trình, nâng cao tính chủ động trong quản lý, điều hành, mà còn tạo điều kiện để Thành phố phát huy tốt hơn vai trò, vị thế của Thủ đô. Cùng với đó, cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình được quy định chặt chẽ, bảo đảm sự đồng bộ, minh bạch trong quá trình thực thi. Luật Thủ đô (sửa đổi) khi được Quốc hội thông qua sẽ tạo ra bước ngoặt về thể chế cho Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới. Trong số các nội dung được phân quyền mạnh mẽ, đáng chú ý là những chính sách thúc đẩy phát triển hệ thống y tế, bảo đảm an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại và hạnh phúc.
Là người trực tiếp tham gia xây dựng dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kế thừa và phát huy các quy định hợp lý từ Luật Thủ đô 2024 và Nghị quyết số 258 của Quốc hội. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng, kế thừa không có nghĩa là giữ nguyên, mà cần phải chọn lọc, tiếp thu các nội dung phù hợp để trao quyền chủ động hơn cho Thủ đô trong phát triển.
Theo ông Lê Tuấn Phong, quá trình xây dựng dự thảo Luật cũng loại bỏ những quy định quá chi tiết, dễ lạc hậu hoặc mang tính định hướng, chưa đủ tính quy phạm pháp luật. Việc này nhằm bảo đảm dự thảo Luật tiếp cận đúng tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật theo Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị: Luật quy định khung, nguyên tắc, phân định rõ thẩm quyền, còn nội dung cụ thể giao các cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn thi hành.
Còn theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cách tiếp cận trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này thể hiện một bước chuyển rất quan trọng về tư duy thể chế. Ở đây, HĐND Thành phố không chỉ như một thiết chế thực hiện chức năng giám sát và quyết định những vấn đề mang tính địa phương theo khuôn khổ sẵn có mà đang từng bước định vị cơ quan này như một chủ thể có khả năng kiến tạo chính sách ở cấp độ cao hơn.
TS. Lê Duy Bình cho hay: "Với những quy định mới, khi chúng ta trao cho HĐND vai trò kiến tạo phát triển, HĐND Thành phố sẽ có những thẩm quyền lớn hơn để thực thi nhiệm vụ. Điều này thể hiện chủ trương và xu thế phân quyền một cách thực chất, không đơn thuần là phân cấp như trước đây. Sự phân quyền toàn diện và triệt để này cho phép Thủ đô chủ động đưa ra những quy định, chính sách mang tính chất kiến tạo, phù hợp với đặc thù phát triển của mình".
Theo các chuyên gia, điểm đáng chú ý là sự kết hợp giữa trao quyền và kiểm soát quyền lực. Việc HĐND Thành phố có thêm thẩm quyền không có nghĩa là hoạt động độc lập hoàn toàn, mà vẫn nằm trong một hệ thống giám sát chặt chẽ, từ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đến Chính phủ và các cơ quan liên quan, đảm bảo sự cân bằng giữa chủ động của địa phương và tính thống nhất của pháp luật. Việc áp dụng các nguyên tắc quản trị hiện đại, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong quá trình ban hành và thực thi chính sách, cũng sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND. Khi mỗi quyết định đều gắn với trách nhiệm cụ thể, chất lượng chính sách sẽ được cải thiện dần. Nếu triển khai tốt, mô hình này không chỉ có ý nghĩa với Hà Nội, mà còn có thể là bài học quý cho các đô thị lớn khác trong tương lai.