Dựa trên những di sản này, các nhà sáng tạo có thể phát triển nhiều phiên bản sản phẩm văn hóa, giúp công chúng dễ dàng thưởng thức, trải nghiệm và khám phá giá trị di sản. Xung quanh vấn đề này, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế, giảng viên Khoa Nghệ thuật và Thiết kế, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, người đã đồng hành nhiều năm cùng các dự án phát triển công nghiệp văn hóa sáng tạo tại Thủ đô.
Phóng viên: Thưa Tiến sĩ, Hà Nội là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp văn hóa, trong bối cảnh Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị nhấn mạnh vai trò con người và nhân lực chất lượng cao trong phát triển văn hóa, đồng thời xác định công nghiệp văn hóa là một ngành kinh tế mũi nhọn. Ông đánh giá thế nào về tầm quan trọng của việc thúc đẩy văn hóa trở thành ngành công nghiệp chiến lược, vừa góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản, vừa tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững của Thủ đô?
Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế: Hà Nội sở hữu một bề dày văn hóa - lịch sử đặc biệt mà khó địa phương nào có được, nơi tích hợp đa dạng các giá trị từ hệ thống di tích đình, chùa, miếu mạo dày đặc cho đến các làng nghề truyền thống bao quanh. Đây chính là 'nguồn vốn' ấn tượng mà các chuyên gia UNESCO đã đánh giá rất cao khi xem xét tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa và sáng tạo của Thủ đô.
Trong giới sáng tạo, chúng tôi khẳng định di sản chính là động lực, là bệ đỡ và là kho dữ liệu khổng lồ. Nếu như các loại vốn tài chính hay tài nguyên khoáng sản như than đá, quặng mỏ đều có giới hạn và sẽ cạn kiệt theo thời gian, thì 'vốn di sản' lại là nguồn tài nguyên vô hạn nếu chúng ta biết cách phát huy và vận dụng. Minh chứng rõ nét nhất chính là Văn Miếu - Quốc Tử Giám; dù diện tích hiện nay đã thu hẹp nhiều so với quy mô ban đầu do biến thiên lịch sử, nhưng đây vẫn là điểm đến đặc biệt được yêu mến. Việc đưa vào khai thác các hoạt động mới như 'Tour đêm Văn Miếu' đã cho thấy khả năng khai thác giá trị di sản là không có giới hạn. Chính sự chuyển hóa từ di sản tĩnh sang không gian sáng tạo động đã biến những giá trị nghìn năm thành nguồn lực kinh tế bền vững, thúc đẩy diện mạo mới cho công nghiệp văn hóa Thủ đô.
Phóng viên: Khi công nghiệp văn hóa được xác định là ngành kinh tế dựa trên các giá trị văn hóa, việc xây dựng đội ngũ nhân lực am hiểu lịch sử, văn hóa, đồng thời có tư duy quản trị và khả năng sáng tạo là vô cùng quan trọng. Ông có thể chia sẻ về công tác đào tạo tại Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật trong việc bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghiệp văn hóa?
Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế: Khi về công tác tại Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi nhận thấy định hướng của lãnh đạo nhà trường cũng chính là tầm nhìn chiến lược của quốc gia: Để đón đầu ngành công nghiệp văn hóa, chúng ta cần những 'chủ nhân' thực thụ. Ví như ngành đường sắt, bên cạnh toa tàu hay đường ray, nhất thiết phải có đội ngũ lái tàu và vận hành chuyên nghiệp. Trong hệ sinh thái sáng tạo, đó chính là nguồn nhân lực được đào tạo bài bản về kinh tế sáng tạo, quản trị di sản và công nghiệp văn hóa.
Triết lý giáo dục của chúng tôi hiện nay là sự gắn kết chặt chẽ giữa 'Nhà trường – Thị trường – Thương trường'. Sinh viên không chỉ học trên giáo trình mà được đắm mình trong một đời sống văn hóa sống động thông qua các dự án thực tiễn. Đặc thù 'Liên ngành' tại đây cho phép chúng tôi hội tụ đa dạng nguồn tri thức: từ kinh tế, luật cho đến di sản. Công nghiệp văn hóa không còn là câu chuyện riêng của những người làm nghệ thuật đơn thuần, mà là sự phối hợp của một đội ngũ chuyên gia đa lĩnh vực.
Thách thức lớn nhất hiện nay của chúng ta không phải là sự thiếu hụt trí thông minh cá nhân, mà là khả năng kết nối hay còn gọi là 'vốn xã hội'. Vì vậy, nhà trường đóng vai trò mô hình hóa các xu hướng tương lai, biến những kiến thức về liên kết và quản trị trở thành tiềm thức và kỹ năng thành thục cho sinh viên. Chúng tôi chuẩn bị cho các em một hành trang vững chắc để không chỉ lập nghiệp mà còn đủ sức hội nhập và dẫn dắt hệ sinh thái sáng tạo quốc gia.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông !