Theo lộ trình đã được xác định, từ ngày 1/7/2026, mô tô và xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ không được lưu thông trong phạm vi Vành đai 1. Phạm vi hạn chế sẽ tiếp tục mở rộng trong các năm tiếp theo, gắn với việc hình thành các vùng phát thải thấp tại khu vực nội đô. Điều này đồng nghĩa với việc chuyển đổi phương tiện không còn là lựa chọn mang tính tự phát, mà sẽ trở thành xu hướng tất yếu.
Vấn đề đặt ra là: người dân được gì khi chủ động chuyển đổi sớm?
Thứ nhất, lợi ích trực tiếp và dễ thấy nhất là chi phí sử dụng. So với xe máy chạy xăng, xe máy điện có chi phí năng lượng thấp hơn đáng kể, chi phí bảo dưỡng cũng đơn giản hơn do ít bộ phận hao mòn. Trong bối cảnh giá xăng dầu biến động khó lường, việc chuyển sang xe điện giúp người dân giảm bớt áp lực chi tiêu hằng tháng, đặc biệt với những người sử dụng xe với tần suất cao.
Thứ hai, người dân chủ động chuyển đổi trong giai đoạn đầu sẽ là nhóm được hưởng trọn vẹn các chính sách hỗ trợ của Thành phố. Theo đề xuất đang được xây dựng, người sở hữu xe máy xăng khi chuyển sang xe điện sẽ được hỗ trợ trực tiếp bằng tiền, tương đương khoảng 20% giá trị phương tiện, tối đa 5 triệu đồng. Với các hộ nghèo và cận nghèo, mức hỗ trợ cao hơn rất nhiều, có thể lên tới 80-100% giá trị xe trong một mức trần nhất định. Cùng với đó là chính sách giảm, miễn lệ phí đăng ký, giúp giảm đáng kể chi phí ban đầu - rào cản lớn nhất của người dân khi cân nhắc chuyển đổi.
Thứ ba, chuyển đổi sớm giúp người dân chủ động thích ứng với hạ tầng và tổ chức giao thông mới, thay vì bị động khi các quy định hạn chế xe xăng chính thức áp dụng. Khi vùng phát thải thấp đi vào vận hành, những phương tiện không đáp ứng tiêu chuẩn sẽ bị hạn chế lưu thông, đồng nghĩa với việc người sử dụng xe xăng sẽ phải đối mặt với nhiều bất tiện hơn trong di chuyển hằng ngày.
Ở góc độ sinh kế, đặc biệt với nhóm lao động sử dụng xe máy làm phương tiện mưu sinh, việc chủ động chuyển đổi còn giúp tránh rủi ro gián đoạn công việc. Đại diện Grab Việt Nam cho biết, hiện vẫn còn hơn 60% tài xế công nghệ tại Hà Nội chưa sẵn sàng chuyển sang xe điện, chủ yếu do lo ngại chi phí và hạ tầng sạc. Tuy nhiên, khi lộ trình hạn chế xe xăng ngày càng rõ ràng, việc chậm chuyển đổi có thể khiến nhóm lao động này gặp khó trong tiếp cận khu vực trung tâm - nơi nhu cầu đi lại và thu nhập cao nhất.
Để tháo gỡ những lo ngại đó, Hà Nội đang song song đầu tư cho hạ tầng tiếp năng lượng sạch. Thành phố đã rà soát và xác định khoảng 110 vị trí tiềm năng từ Vành đai 3 trở vào để thí điểm lắp đặt trạm sạc công cộng trong giai đoạn đầu. Các doanh nghiệp đầu tư hạ tầng sạc sẽ được hỗ trợ về lãi vay, chi phí mặt bằng và miễn tiền thuê đất trong những năm đầu, qua đó đẩy nhanh tốc độ phủ trạm sạc tại khu vực nội đô. Bên cạnh đó, mô hình trạm đổi pin cho xe điện hai bánh cũng đang được nghiên cứu, nhằm giải quyết bài toán sạc pin an toàn trong khu dân cư đông đúc.
Theo lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội, chuyển đổi xe máy điện không phải là giải pháp đơn lẻ, mà là một mắt xích trong tổng thể các giải pháp giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường. Thành phố xác định phải đi trước một bước về cơ chế, chính sách và hạ tầng để người dân có đủ điều kiện chủ động thay đổi, thay vì bị đặt vào thế buộc phải thích nghi.
Nhìn tổng thể, chuyển đổi xe máy điện tại Hà Nội là xu hướng không thể đảo ngược. Khi lộ trình đã rõ, chính sách hỗ trợ đang được hoàn thiện và hạ tầng từng bước hình thành, việc người dân chủ động chuyển đổi sớm không chỉ giúp giảm chi phí, hạn chế rủi ro gián đoạn đi lại, mà còn góp phần trực tiếp cải thiện chất lượng môi trường sống của chính mình.
Quan trọng hơn, sự chủ động của người dân chính là yếu tố quyết định để quá trình chuyển đổi xanh của Hà Nội diễn ra thuận lợi, thực chất và bền vững.