Sự cấp thiết của việc chuyển đổi năng lượng tái tạo
Eo biển Hormuz kết nối vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, vẫn được coi là tuyến đường biển huyết mạch của thế giới. Đây là một tuyến đường thiết yếu cho thương mại dầu mỏ toàn cầu, khi hầu hết các nhà cung cấp năng lượng quanh vịnh Ba Tư không có tuyến đường biển nào khác để xuất khẩu. Theo dữ liệu của hãng tin Bloomberg, các tàu chở dầu đã vận chuyển khoảng 16,7 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ mỗi ngày qua eo biển này trong năm 2025.
Ả Rập Xê Út, Iraq, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Iran đều vận chuyển dầu qua Hormuz, với phần lớn hàng hóa hướng đến châu Á. Tuyến đường thủy này cũng rất quan trọng đối với thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), khi gần 1/5 nguồn cung LNG của thế giới – chủ yếu từ Qatar – đã đi qua kênh này vào năm ngoái.
Tuy nhiên, địa thế của eo biển này lại là một điểm yếu trong trường hợp xảy ra xung đột vũ trang. Eo biển Hormuz dài hơn 161 km và chỉ rộng hơn 30 km tại điểm hẹp nhất. Các luồng hàng hải theo mỗi hướng chỉ rộng hơn 3km. Độ sâu hạn chế của eo biển khiến tàu thuyền dễ bị tấn công bởi thủy lôi, trong khi vị trí gần đất liền – đặc biệt là Iran – khiến các tàu dễ bị tấn công từ tên lửa bờ biển hoặc bị chặn bởi tàu tuần tra và trực thăng.
Eo biển Hormuz gần như đã bị đóng cửa đối với hoạt động vận tải biển kể từ khi xung đột liên quan đến Iran, Mỹ và Israel, cùng một số quốc gia khác trong khu vực Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2.
Sự gián đoạn này đã khiến nguồn cung nhiên liệu hóa thạch bị hạn chế, làm giảm khả năng tiếp cận các loại nhiên liệu mà nhiều quốc gia cần. Hệ quả là giá năng lượng tăng mạnh, gây biến động trên các thị trường toàn cầu.
Theo Liên hợp quốc, tình trạng “nút thắt cổ chai” do việc eo biển gần như bị phong tỏa đã làm nổi bật một vấn đề cốt lõi: an ninh năng lượng hiện không chỉ là vấn đề nguồn cung, mà còn là khả năng chống chịu và tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế trong một thế giới ngày càng bất ổn.
Kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, một số thực tế ngày càng rõ ràng: Nguồn cung dầu khí quan trọng tập trung tại các khu vực dễ xảy ra xung đột, các tuyến vận chuyển năng lượng có thể bị gián đoạn do leo thang quân sự, biến động giá năng lượng nhanh chóng lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế.
Khi các quốc gia trên thế giới vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch để đáp ứng nhu cầu hằng ngày của người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, họ ngày càng dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung bất ngờ.
Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng gia tăng, việc duy trì các mối quan hệ ổn định và mang tính chiến lược với các quốc gia cung cấp năng lượng trở nên đặc biệt quan trọng.
"Năng lượng tái tạo sản xuất tại chỗ chưa bao giờ rẻ, dễ tiếp cận hay mở rộng như hiện nay. Nguồn lực của kỷ nguyên năng lượng sạch không thể bị phong tỏa hay vũ khí hóa”. Cú sốc từ Trung Đông có thể tạo cơ hội để các quốc gia giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và tăng cường tự chủ năng lượng nội địa. Những nguồn năng lượng này mang lại mô hình cung cấp điện hoàn toàn khác, với khả năng tiếp cận rộng rãi hơn và chi phí tiềm năng thấp hơn."
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres.
Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA) nhận định khủng hoảng năng lượng do xung đột tại Trung Đông nghiêm trọng chưa từng có nhưng cũng có thể thúc đẩy mạnh mẽ năng lượng tái tạo, điện hạt nhân và xe điện trong thời gian tới.
Theo Liên hợp quốc, dù an ninh năng lượng là vấn đề địa chính trị mà các quốc gia phải giải quyết, nhưng nó cũng ảnh hưởng trực tiếp đến từng gia đình và cá nhân trên toàn thế giới.
Khi giá năng lượng tăng, hóa đơn điện và chi phí sinh hoạt của người dân cũng tăng theo. Trong nhiều trường hợp, năng lượng tái tạo rẻ hơn than, dầu hoặc khí đốt, nhờ đó có thể giúp giảm chi phí điện cho các hộ gia đình.
Bên cạnh đó, các nguồn năng lượng tái tạo còn giúp bảo vệ người dân trước những đợt tăng giá trong tương lai, bằng cách cung cấp nguồn điện ổn định và chi phí thấp hơn cho cộng đồng địa phương
Châu Âu đầu tư vào năng lượng tái tạo
Châu Âu vốn chưa hoàn toàn phục hồi từ cuộc khủng hoảng năng lượng gây ra bởi chiến sự tại Ukraine, nay lại phải chật vật ứng phó những thách thức, rủi ro mới do xung đột tại Trung Đông. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo, xung đột kéo dài tại Trung Đông và sự sụt giảm nguồn cung năng lượng sẽ khiến lạm phát tại Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) tăng vọt. Trước những cú sốc trên thị trường năng lượng, nhiều nước châu Âu đã đẩy nhanh việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, tăng dần các nguồn năng lượng chủ động trong nước.
Châu Âu đang đầu tư vào năng lượng sạch, với tốc độ cấp bách hơn bao giờ hết: 583 tỷ đô la Mỹ đã được đổ vào năng lượng sạch trong năm 2025 – tăng 19% so với năm trước. Đức dẫn đầu bảng xếp hạng các quốc gia và đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng với các khoản đầu tư kỷ lục. Đây là kết luận được đưa ra bởi công ty nghiên cứu Bloomberg New Energy Finance (BNEF) trong báo cáo mới "Xu hướng đầu tư chuyển đổi năng lượng năm 2026".
Theo đó, châu Âu hiện đang đầu tư vào năng lượng sạch nhiều gấp 3,5 lần so với các dự án nhiên liệu hóa thạch. Cán cân trong hệ thống năng lượng đang dịch chuyển rõ rệt, từ dầu khí sang điện năng từ gió, năng lượng Mặt trời và các công nghệ mới.
Ba yếu tố chính trong quá trình chuyển đổi năng lượng nổi bật ở châu Âu là điện gió ngoài khơi, lưới điện và xe điện.
Năng lượng gió ngoài khơi đang chứng kiến sự tăng trưởng đặc biệt mạnh mẽ, với khoản đầu tư vào lĩnh vực này tăng hơn gấp năm lần trong vòng một năm. Đồng thời, ngày càng nhiều tiền đang đổ vào lưới điện: Khoảng 105 tỷ đô la đã được đầu tư vào năm 2025 để tích hợp và phân phối phần điện gió và điện Mặt trời.
Tuy nhiên, phần đầu tư lớn nhất đến từ lĩnh vực giao thông đường bộ - xe điện. Với 242 tỷ đô la, xe điện là lĩnh vực quan trọng nhất. Điều này được thúc đẩy bởi các quy định khí hậu nghiêm ngặt hơn, trợ cấp của chính phủ và đơn giản là do sự sẵn có ngày càng tăng của các mẫu xe giá cả phải chăng.
Các công nghệ tương lai khác đang bắt kịp, nhưng chúng vẫn chưa đóng vai trò quan trọng. Chúng bao gồm thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) và vận tải biển thân thiện với khí hậu. Mặc dù ngày càng nhiều tiền đang đổ vào các lĩnh vực này, nhưng khối lượng vẫn còn ở mức có thể quản lý được so với điện gió, lưới điện và xe điện.
Một xu hướng thú vị khác là ngày càng nhiều tiền đổ vào phía “nhu cầu”. Cụ thể, điều này có nghĩa là các công nghệ mang lại lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng, chẳng hạn như ô tô điện hoặc máy bơm nhiệt hiện đang thu hút lượng vốn đầu tư gần bằng với việc mở rộng các nhà máy điện và lưới điện. Do đó, quá trình chuyển đổi năng lượng không còn chỉ diễn ra âm thầm mà ngày càng tác động đến cuộc sống hằng ngày của mọi người.
"Xung đột tại Trung Đông có thể vô tình thúc đẩy sự thay đổi mang tính cơ cấu trong mô hình tiêu thụ năng lượng. Hiện nay tại Liên minh châu Âu (EU), số lượng ô tô sử dụng động cơ đốt trong được bán ra vẫn nhiều hơn xe điện nếu xét theo cơ cấu thị trường. Tuy nhiên, tình hình này có thể thay đổi khi giá dầu tăng cao. Điều này có thể dẫn tới doanh số xe điện tăng lên, đồng thời thúc đẩy các quyết định đầu tư cá nhân vào hệ thống điện mặt trời áp mái để sạc xe. Nhờ đó, người dân có thể sạc xe ngay tại nhà và hướng tới việc sử dụng những phương tiện thân thiện hơn với môi trường."
Ông Tomasz Bielinski - Nhà kinh tế Ba Lan.
Theo ông Jordi Sole, giáo sư và nhà nghiên cứu cấp cao tại Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Tây Ban Nha (CSIC), mặc dù tại Tây Ban Nha, tỷ lệ năng lượng tái tạo trong cơ cấu năng lượng cao hơn so với nhiều quốc gia châu Âu khác, nhưng nước này vẫn đối mặt với một số vấn đề chưa được giải quyết, đặc biệt là công tác quản lý lưới điện, điều từng bộc lộ rõ qua sự cố mất điện xảy ra năm ngoái.
Tây Ban Nha đã đạt dấu mốc lịch sử vào năm 2024 khi năng lượng tái tạo chiếm 56,8% tổng sản lượng điện của quốc gia. Tuy nhiên, sự cố mất điện trên diện rộng chưa từng có vào tháng 4/2025 đã làm lộ rõ những hạn chế của hệ thống điện hiện nay.
Giáo sư Jordi Sole - Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Tây Ban Nha (CSIC) cho hay: “Không chỉ đơn thuần là bổ sung thêm nguồn năng lượng tái tạo, mà còn phải điều chỉnh hệ thống phân phối ở cấp độ lưới điện, quản lý nhu cầu và tiêu thụ điện, để thích ứng với các nguồn năng lượng mới ngày càng đóng vai trò quan trọng. Điều này đòi hỏi phải đầu tư mạnh vào hạ tầng lưới điện.”
Theo báo cáo được Viện nghiên cứu về năng lượng Ember công bố ngày 9/4, năng lượng sạch đã giúp cắt giảm 7 triệu bảng Anh (khoảng 9,4 triệu USD) chi phí mua khí đốt mỗi ngày so với cuộc khủng hoảng năng lượng 2021 - 2023.
Giá năng lượng tại Anh vẫn thuộc mức cao nhất châu Âu, do hơn 25% điện năng vẫn được sản xuất từ khí tự nhiên, vốn ghi nhận giá tăng mạnh trong những năm gần đây. Tuy nhiên, nhờ điện gió đất liền và ngoài khơi, Anh trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu châu Âu trong việc áp dụng năng lượng tái tạo. Theo số liệu từ Cơ quan Điều hành Hệ thống Năng lượng Quốc gia, chỉ riêng năng lượng gió đã cung cấp gần 30% tổng lượng điện năng quốc gia của Anh trong năm 2025. Chính phủ Anh cam kết nguồn năng lượng ít carbon sẽ đáp ứng 100% nhu cầu điện năng của quốc gia này vào năm 2030.
Trung Quốc triển khai nhiều dự án năng lượng tái tạo
Trung Quốc, quốc gia có lượng dầu nhập khẩu qua eo biển Hormuz lớn nhất thế giới, nhưng lại ít bị ảnh hưởng khi eo biển này gần như bị phong tỏa. Đó là nhờ nước này đã giữ được thế chủ động bằng trữ lượng lớn dầu thô, chiến lược đa dạng hóa nguồn cung và việc phát triển năng lượng tái tạo. Theo Quy hoạch 5 năm lần thứ 15, đến năm 2030, tỷ trọng công suất lắp đặt các nguồn năng lượng mới của Trung Quốc dự kiến vượt 50% các nguồn nhiên liệu phi hóa thạch chiếm 25% tổng mức tiêu thụ năng lượng, đóng vai trò đảm bảo cho an ninh năng lượng và phát triển kinh tế.
Mới đây, dự án điện gió ngoài khơi xa bờ nhất của Trung Quốc đã lắp đặt thành công tuabin đầu tiên, đánh dấu việc chính thức bước vào giai đoạn thi công quy mô lớn. Đây được xem là bước tiến mới trong nỗ lực mở rộng công suất điện gió ngoài khơi và thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh của nước này. Dự án được triển khai tại vùng biển phía Nam đảo Hải Lăng, Dương Giang, tỉnh Quảng Đông, với tổng công suất lắp đặt đạt 500 MW. Trung tâm khu vực dự án cách bờ khoảng 82 km, trong khi điểm xa nhất lên tới 89 km, khiến đây trở thành công trình điện gió ngoài khơi xa nhất của nước này hiện nay. Trang trại điện gió có diện tích khoảng 54 km², nằm ở vùng nước sâu từ 46 đến 50 m. Theo kế hoạch, dự án sẽ lắp đặt 31 tuabin, mỗi tuabin có công suất 16,2 MW - lần đầu tiên Trung Quốc triển khai loại tuabin ngoài khơi công suất lớn ở mức này.
Trước đó, Trung Quốc liên tiếp ghi nhận các bước tiến trong lĩnh vực này. Một dự án điện gió ngoài khơi ở phía Bắc Hoàng Hải đã hòa lưới toàn bộ công suất, đánh dấu bước tiến trong xây dựng ở vùng nước sâu.
Ông Wang Jinshou - Giám đốc dự án của China Huaneng Group cho biết: “Nhờ sử dụng Hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu của Trung Quốc, chúng tôi phát triển công nghệ định vị độ chính xác cao, đạt sai số ở mức milimet khi đóng cọc dưới đáy biển. Kết hợp với công nghệ hỗ trợ hạ cọc thông minh, thời gian đóng cọc cho mỗi tua-bin đã được rút ngắn từ 48 giờ xuống còn 29 giờ. Khi vận hành toàn bộ công suất, trang trại điện gió dự kiến sản xuất khoảng 1,7 tỷ kWh điện mỗi năm, tương đương tiết kiệm khoảng 500.000 tấn than tiêu chuẩn.”
Ngành điện gió ngoài khơi của Trung Quốc hiện đã xây dựng được lợi thế cạnh tranh trên quy mô toàn cầu. Số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc gia cho thấy, tính đến cuối tháng 2, tổng công suất điện gió lắp đặt của nước này đạt 650 triệu kW, tăng 22,8% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, công suất điện gió ngoài khơi tích lũy của Trung Quốc đã đứng đầu thế giới trong 5 năm liên tiếp.
Trung Quốc đang tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo, trong đó điện gió ngoài khơi được xác định là một trụ cột quan trọng. Theo ông Zhu Tong, nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Công nghiệp thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, lĩnh vực này đang bước vào giai đoạn mở rộng quy mô mạnh mẽ nhờ nguồn tài nguyên dồi dào, tiềm năng phát triển lớn cùng với tiến bộ công nghệ và chi phí giảm dần. Theo các chuyên gia, thành tựu này phản ánh quá trình tích lũy dài hạn của các ngành công nghiệp carbon thấp với năng lực sản xuất mạnh, chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và hệ sinh thái công nghiệp đồng bộ, từ đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như điện gió và điện mặt trời.
Giới quan sát nhận định, cú sốc địa chính trị tại Trung Đông hiện nay có thể làm thay đổi cách các quốc gia tổ chức hệ thống năng lượng của mình. Khi nguồn cung dầu khí bị gián đoạn và giá nhiên liệu hóa thạch tăng mạnh, các công nghệ năng lượng thay thế trở nên cạnh tranh hơn. Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió hay thậm chí điện hạt nhân, vốn có thể được sản xuất trong nước, trở nên hấp dẫn hơn vì ít chịu ảnh hưởng từ căng thẳng quốc tế. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng giá năng lượng tăng cao có thể kích thích lạm phát, buộc các ngân hàng trung ương phải nâng lãi suất. Điều này làm tăng chi phí vay vốn và khiến việc triển khai các dự án năng lượng sạch phụ thuộc nhiều vào nguồn tài chính dài hạn trở nên khó khăn hơn.