Ngày 8/4, Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần, dưới vai trò trung gian của Pakistan. Theo thỏa thuận, hai bên sẽ ngừng các cuộc tấn công lẫn nhau để chuẩn bị cho đàm phán. Trong khi Pakistan nói rằng thỏa thuận ngừng bắn này bao trùm mọi mặt trận, kể cả Liban, thì phía Israel và Mỹ lại tuyên bố thỏa thuận này không bao gồm Liban. Đồng thời Israel vẫn tiếp tục chiến dịch tấn công các mục tiêu Hezbollah tại Liban. Điều này đã làm dấy lên làn sóng phản đối gay gắt từ phía Liban và quốc tế. Iran cũng đã tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz với cáo buộc Israel vi phạm lệnh ngừng bắn.
Điều khoản về Liban không rõ ràng
Trong tuyên bố lệnh ngừng bắn vào đêm 7/4, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết Iran, Mỹ và các đồng minh của họ đã “đồng ý ngừng bắn ngay lập tức ở khắp mọi nơi, bao gồm cả Liban và các nơi khác”.
Theo các thông tin từ Iran, kế hoạch hòa bình 10 điểm mà Iran đưa ra làm cơ sở cho các cuộc đàm phán có một điểm là kêu gọi chấm dứt chiến tranh chống lại “tất cả các thành phần của ‘trục kháng chiến’”, bao gồm cả nhóm Hezbollah đồng minh của Iran ở Liban.
Tuy nhiên, Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 8/4 có bài đăng trên mạng xã hội cho biết thỏa thuận tạm ngừng hai tuần giữa Mỹ và Iran “không bao gồm Liban”. Quân đội Israel cho biết họ vẫn đang tiếp tục các hoạt động chống lại Hezbollah và yêu cầu người dân ở miền nam Liban di chuyển về phía Bắc sông Zahrani.
Trước đó, Israel đã nhiều lần nhấn mạnh rằng họ coi cuộc xung đột ở Liban là một cuộc xung đột riêng biệt. Các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự Israel đều nhất trí tiếp tục cuộc chiến tại Liban.
Ông Zahid Hussain - Nhà phân tích chính trị người Pakistan cho hay: "Cho đến nay, những gì chúng ta thấy là có những dấu hiệu cho thấy Israel chỉ chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn một cách có điều kiện. Israel không chấp nhận rằng thỏa thuận ngừng bắn cũng nên mở rộng sang Liban. Vì vậy, giao tranh ở Liban vẫn đang tiếp diễn."
Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời phỏng vấn đài truyền hình PBS hôm 8/4 cho biết Liban không được đưa vào thỏa thuận ngừng bắn là vì Hezbollah. Sau đó, phát ngôn viên Nhà Trắng, Mỹ Karoline Leavitt xác nhận lại trong một cuộc họp báo rằng Liban không nằm trong các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn và điều này đã được thông báo với các bên. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người sẽ tham gia đàm phán với phía Iran tại Pakistan trong vài ngày tới, cũng cho rằng đây là một sự hiểu lầm, Mỹ chưa bao giờ nhắc tới Liban trong thỏa thuận ngừng bắn tạm thời.
"Tôi nghĩ Iran cho rằng thỏa thuận ngừng bắn bao gồm cả Liban, nhưng thực tế không phải vậy. Chúng tôi chưa bao giờ hứa điều đó, chúng tôi chưa bao giờ ám chỉ rằng điều đó sẽ xảy ra, điều chúng tôi nói là thỏa thuận ngừng bắn sẽ tập trung vào Iran, và thỏa thuận ngừng bắn sẽ tập trung vào các đồng minh của Mỹ, cả Israel và các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh. Tuy nhiên, theo như tôi hiểu, Israel đã đề nghị tự kiểm soát tình hình ở Liban vì họ muốn đảm bảo cuộc đàm phán của chúng ta thành công."
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance.
Những tuyên bố của Mỹ và Israel đã đặt ra câu hỏi về việc liệu cuộc tấn công của Israel vào Liban có thể chấm dứt hay không. Điều này đã làm dấy lên phản ứng mạnh mẽ từ Hezbollah và những bên liên quan.
Ngày 8/4, hãng tin Reuters cho biết Hezbollah đã ngừng bắn vào miền bắc Israel và vào quân đội Israel ở Liban như một phần của thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, lực lượng Hezbollah đã cảnh báo rằng thỏa thuận ngừng bắn “có thể sụp đổ hoàn toàn nếu không bao gồm mặt trận tại Liban”. Trước đó, ông Ibrahim Mousavi - quan chức cấp cao của Hezbollah - nhấn mạnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có bao gồm mặt trận Hezbollah - Israel.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 8/4 có bài đăng trên X rằng ba điều khoản quan trọng trong đề xuất 10 điểm đã bị vi phạm trước khi các cuộc đàm phán diễn ra, trong đó, Israel đã không tuân thủ điều khoản thứ nhất liên quan đến lệnh ngừng bắn ở Liban. Trong khi đó Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng đăng trên X cho biết: "Các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ rất rõ ràng và minh bạch: Mỹ phải lựa chọn – ngừng bắn hoặc tiếp tục chiến tranh thông qua Israel. Họ không thể có cả hai".
Đại diện một số quốc gia trên thế giới như Pháp, Tây Ban Nha, Australia cũng đã lên tiếng kêu gọi Mỹ đưa Liban vào thỏa thuận ngừng bắn.
Thủ tướng Australia Anthony Albanese nhận định: "Đây là một bước tiến quan trọng. Tất nhiên đây là một nền hòa bình mong manh, nhưng chúng tôi muốn nó dẫn đến một thỏa thuận. Chính phủ Australia cũng tin tưởng chắc chắn rằng điều này cũng phải áp dụng cho Liban. Chúng tôi muốn tìm kiếm hòa bình trong khu vực này và điều đó sẽ tạo ra sự khác biệt. Và tôi biết rằng nhiều người Australia lo ngại về những sự kiện đang xảy ra ở Liban. Đây không chỉ là vấn đề tác động ở đó, mà còn là tác động trên toàn thế giới."
"Đúng là tin tức về lệnh ngừng bắn là tích cực, nhưng không thể có lệnh ngừng bắn mà không bao gồm Liban. Và chỉ riêng lệnh ngừng bắn thôi là chưa đủ; hòa bình và trật tự pháp luật quốc tế phải được khôi phục."
Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha Margarita Robles.
Đa số nhà phân tích lo ngại rằng việc Mỹ loại trừ Liban khỏi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời có nguy cơ gây nguy hiểm cho thỏa thuận trên toàn khu vực. Iran và các lực lượng ủy nhiệm có thể tiến hành các đòn trả đũa nhằm vào Israel, khiến thỏa thuận có nguy cơ đổ vỡ.
Israel tiếp tục leo thang các cuộc tấn công vào Liban
Với lý do cuộc chiến với Hezbollah ở Liban là một cuộc xung đột riêng biệt và không được đưa vào thỏa thuận ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ - Iran, ngày 8/4, Israel vẫn tiếp tục phát động cuộc tấn công được coi là quy mô lớn nhất trong vòng xung đột mới, nhằm vào nhiều mục tiêu ở Liban, khiến hàng nghìn người thương vong.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã ra tuyên bố cho biết họ đã tiến hành một cuộc không kích quy mô lớn tại nhiều địa điểm ở Liban hôm thứ Tư, nhắm mục tiêu vào hơn 100 trung tâm chỉ huy và mục tiêu quân sự của Hezbollah ở Beirut, thung lũng Bekaa và miền Nam Liban.
IDF cũng cho biết đây là cuộc tấn công lớn nhất kể từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh Mỹ - Israel nhằm vào Iran cách đây hơn 6 tuần. Truyền thông Israel đã đặt tên cho đợt tấn công mới nhất là "Chiến dịch Bóng tối vĩnh cửu".
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tấn công bất ngờ hàng trăm phần tử Hezbollah vào các trụ sở trên khắp Liban. Đây là đòn giáng mạnh nhất mà Hezbollah phải gánh chịu kể từ chiến dịch máy nhắn tin."
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz.
Các vụ nổ liên tiếp làm rung chuyển Beirut, khiến khói bốc lên nghi ngút khắp thủ đô. Lực lượng dân phòng Liban cho biết các cuộc tấn công trên khắp Liban hôm 8/4 đã khiến 254 người thiệt mạng và hơn 1.000 người bị thương. Số người thiệt mạng được dự báo tiếp tục tăng lên khi các cuộc không kích của Israel vẫn tiếp diễn.
Ông Ali Ismail - Người dân Liban chia sẻ: "Khói bốc lên nghi ngút, cho đến khi dịu xuống một chút. Chúng tôi ra ngoài và thấy họ đang đưa những đứa trẻ bị thương, một người đàn ông lớn tuổi và một người phụ nữ lớn tuổi xuống. Và đó là những gì đã xảy ra."
Thủ tướng Liban Nawaf Salam đã tuyên bố ngày 9/4 là ngày quốc tang của Liban, nhằm tưởng niệm các nạn nhân và người bị thương trong các cuộc tấn công của Israel. Ông Salam kêu gọi cộng đồng quốc tế sử dụng mọi biện pháp khả thi để ngăn chặn các cuộc tấn công của Israel.
Trong khi đó, Tổng thống Liban Joseph Aoun cũng lên án mạnh mẽ các cuộc không kích của Israel nhằm vào Liban, nói rằng Israel đã nhiều lần vi phạm luật pháp quốc tế và phạm thêm một tội ác diệt chủng, Israel phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về hậu quả hành động của mình. Tổng thống Joseph Aoun tuyên bố rằng ông đã gửi yêu cầu ngừng bắn tới Israel, nhưng chưa nhận được phản hồi.
Cũng trong ngày 8/4, Bộ Ngoại giao Qatar, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq và nhiều nước châu Âu đã lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công của Israel nhằm vào dân thường tại nhiều thành phố của Liban.
Liên hợp quốc cũng lên án mạnh mẽ các cuộc không kích và kêu gọi tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột.
Ông Imran Riza - Điều phối viên thường trú và Điều phối viên nhân đạo của Liên hợp quốc nhấn mạnh: “Thông điệp chính mà tôi đã đưa ra là đây là một cú đánh rất nặng nề vào dân thường trên khắp đất nước. Đầu tiên cần phải giảm leo thang. Việc leo thang phải dừng lại. Tôi nghĩ tất cả chúng ta đều biết rằng không có giải pháp quân sự nào trong những tình huống như thế này. Giảm leo thang và đối thoại là cần thiết khẩn cấp để ngăn chặn thêm đau khổ.”
Theo Đại diện thường trú và nhân đạo của Liên hợp quốc tại Liban, kể từ khi xung đột bắt đầu leo thang vào ngày 2/3, hơn 1.500 người tại Liban đã thiệt mạng và khoảng 1,2 triệu người phải di tản, vượt xa quy mô của cuộc xung đột năm 2024.
Giám đốc khu vực của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - bác sĩ Hanan Balkhy cảnh báo rằng, các dịch vụ cấp cứu và hồi sức tích cực đang chịu áp lực nặng nề sau 106 cuộc tấn công vào hệ thống y tế Liban.
Các yếu tố ảnh hưởng đến diễn biến của cuộc xung đột
Các cuộc tấn công ngày 8/4 của Israel vào Liban là sự leo thang của vòng xung đột mới giữa Israel và Hezbollah kể từ sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công nhằm vào Iran dầu tháng 3. Hezbollah tấn công trả đũa Israel với cáo buộc nước này liên tục vi phạm lệnh ngừng bắn, sau đó Israel phát động một chiến dịch trên bộ, nhằm làm suy yếu Hezbollah và mở rộng "vùng đệm" ở miền Nam Liban. Tuy nhiên, diễn biến của vòng xung đột lần này được cho là sẽ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, khiến quy mô của nó vượt qua cả cuộc chiến năm 2024.
Ngày 31/3, Israel tuyên bố sẽ thiết lập vùng đệm bên trong miền nam Liban và duy trì quyền kiểm soát toàn bộ khu vực đến tận sông Litani sau khi cuộc xung đột với Hezbollah kết thúc.
"Khi kết thúc chiến dịch, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sẽ bố trí lực lượng tại một khu vực an ninh bên trong Liban, dọc theo tuyến phòng thủ chống lại tên lửa chống tăng và sẽ duy trì quyền kiểm soát an ninh trên toàn bộ khu vực đến tận sông Litani, bao gồm cả các cây cầu còn lại, đồng thời tiêu diệt lực lượng Radwan (của Hezbollah) đã xâm nhập khu vực và phá hủy tất cả vũ khí được tìm thấy ở đó."
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz.
Tuy nhiên, các nhà phân tích chỉ ra rằng, với lịch sử xung đột gần nửa thế kỷ giữa Hezbollah và Israel, nếu Israel nhất quyết chiếm đóng miền nam Liban, cuộc xung đột rất có thể sẽ kéo dài. Trong đó, khả năng chiến đấu lâu dài của Hezbollah, mức độ hỗ trợ của Iran dành cho Hezbollah, và sự chịu đựng thương vong của Israel có thể sẽ ảnh hưởng đến diễn biến tương lai của cuộc xung đột.
Thứ nhất, mặc dù Hezbollah đã chịu tổn thất nặng nề trong cuộc chiến với Israel năm 2024, nhưng đến nay, Hezbollah vẫn sở hữu nhân lực và trang thiết bị cho một cuộc chiến tranh lâu dài. Một báo cáo đánh giá gần đây do Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Alma ở Israel công bố cho biết Hezbollah ở Liban có khoảng 40.000 đến 50.000 chiến binh tại ngũ và 30.000 đến 50.000 lính dự bị. Về trang thiết bị, Hezbollah vẫn sở hữu khoảng 25.000 tên lửa, chủ yếu là tầm ngắn và tầm trung, với khả năng phóng hàng chục quả mỗi ngày. Ngoài ra, tổ chức này còn sở hữu một số lượng nhất định tên lửa hành trình, tên lửa đất đối hạm và máy bay không người lái.
Theo số liệu thống kê do Hezbollah công bố, từ ngày 2/3 đến ngày 1/4, tổ chức này đã tiến hành hơn 1.300 cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu bên trong Israel và chống lại lực lượng Israel tại miền Nam Liban. Một số nhà phân tích tin rằng Hezbollah đã phục hồi được một phần hiệu quả chiến đấu thông qua việc tái cấu trúc cơ cấu quân sự của mình.
Thứ hai, Iran dự kiến sẽ tiếp tục hỗ trợ Hezbollah. Reuters gần đây đã trích dẫn nhiều nguồn tin cho biết rằng ngay sau thỏa thuận ngừng bắn giữa Liban và Israel vào tháng 11 năm 2024, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã cử khoảng 100 sĩ quan đến hỗ trợ Hezbollah huấn luyện quân sự và tham gia sâu vào việc tái tổ chức cấu trúc chỉ huy của lực lượng này.
Thứ ba, khả năng chịu thương vong của Israel luôn là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tình hình. Quân đội Israel đã tấn công Liban năm 1982, thiết lập sự hiện diện lâu dài ở miền Nam Liban. Tuy nhiên, trong thập kỷ tiếp theo, các cuộc tấn công thường xuyên của Hezbollah nhằm vào lực lượng Israel ở Liban đã dẫn đến cái chết của hàng trăm người Israel, cuối cùng dẫn đến việc Israel rút quân do tổn thất thương vong quá lớn.
Giờ đây, với việc quân đội Israel một lần nữa tiến vào miền Nam Liban trên quy mô lớn, họ có thể phải đối mặt với những rủi ro tương tự. Cuộc tiến công trên bộ của Israel vào Liban hiện nay không suôn sẻ và đã có thương vong. Israel cho biết kể từ ngày 2/3, ít nhất 10 binh sĩ Israel đã thiệt mạng ở miền Nam Liban. Các báo cáo khác cho thấy hơn 300 binh sĩ Israel đã bị thương trong các cuộc giao tranh chống lại Hezbollah và Iran.
Với việc Mỹ và Israel không đưa Liban vào thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần, và Iran tuyên bố sẽ rút khỏi thỏa thuận nếu Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu Hezbollah ở Liban, hiện Liban đang trở thành điểm nghẽn đe dọa sự ổn định của thỏa thuận mong manh này. Nếu tiếp theo Mỹ đưa Liban vào thỏa thuận với Iran thì đó sẽ là đòn giáng mạnh vào Israel và quan hệ đồng minh. Còn nếu Mỹ tiếp tục không tính đến Liban trong thỏa thuận, thì có thể thúc đẩy những phản ứng vượt tầm kiểm soát của Iran. Vì vậy, cục diện chiến sự tại Liban đang phụ thuộc rất nhiều vào bước đi tiếp theo của các bên liên quan.