Can thiệp sớm và đồng hành bền bỉ để giúp trẻ tự kỷ hòa nhập
Các chuyên gia nhấn mạnh can thiệp sớm là điều kiện cần, nhưng đồng hành suốt đời mới là điều kiện đủ để người tự kỷ có thể tự lập và đóng góp cho cộng đồng.
Tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh, thường xuất hiện ở giai đoạn sớm của trẻ em, kéo dài và gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng tới trẻ. Năm 2026 đánh dấu 18 năm Ngày Thế giới Nhận thức về Tự kỷ và 10 năm Việt Nam triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng. Các chuyên gia nhấn mạnh can thiệp sớm là điều kiện cần, nhưng đồng hành suốt đời mới là điều kiện đủ để người tự kỷ có thể tự lập và đóng góp cho cộng đồng.
Trường hợp của một bé trai gần hai tuổi nhưng không giao tiếp bằng mắt, không nói được từ đơn, gọi không quay lại, không biết bắt chước làm cử chỉ đơn giản và hay đi nhón chân. Những dấu hiệu điển hình cho thấy bé có nguy cơ cao mắc rối loạn phổ tự kỷ khiến chị Nguyễn Thị Thái – mẹ của bé rất bất an nên đã đưa con đến Bệnh viện Nhi Hà Nội thăm khám. Nhờ được can thiệp đúng phương pháp trong giai đoạn vàng nên bé đã có nhiều tiến bộ.
Hiện nay, cộng đồng ngày càng quan tâm hơn đến hội chứng tự kỷ, thế nhưng sự bùng nổ của mạng xã hội cũng tạo nên một hệ lụy: nhiều phụ huynh tự tìm hiểu và đánh giá tình trạng của con qua "bác sĩ Google".
Theo ThS. BS Cao Thị Thu, Đơn nguyên Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Nhi Hà Nội, những thông tin trên mạng này thiếu tính toàn diện và càng không thể đưa ra phác đồ can thiệp chính xác cho từng trẻ. "Giai đoạn vàng" sẽ bị bỏ lỡ nếu phụ huynh không sớm đưa con đến các cơ sở y tế chuyên khoa khi thấy dấu hiệu bất thường.
Bác sĩ chuyên khoa II Thành Ngọc Minh, Trưởng khoa Tâm thần – Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết: Tự kỷ là một sự rối loạn phát triển phức tạp, mỗi người mắc phải có thể biểu hiện ở những mức độ khác nhau. Có những người có khả năng ngôn ngữ và trí tuệ bình thường, thậm chí xuất sắc, nhưng lại gặp khó khăn trong việc tương tác xã hội. Ngược lại, có những người có trí tuệ hạn chế, nhưng lại có những khả năng đặc biệt như ghi nhớ tốt hoặc tài năng trong một lĩnh vực nào đó… cha mẹ có vai trò hàng đầu trong can thiệp và đồng cùng trẻ tự kỷ, giúp con phát huy những điểm mạnh.
Nhiều chuyên gia cũng nhìn nhận: Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ (2/4) thường gắn với thông điệp phát hiện sớm và giáo dục hòa nhập dành cho trẻ tự kỷ. Tuy nhiên, một thực tế ngày càng rõ là hành trình của người tự kỷ không dừng lại ở tuổi đi học. Khi bước qua tuổi 18, nhiều hỗ trợ gần như kết thúc, trong khi các mô hình tiếp nối còn hạn chế. Cần sớm xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ dựa trên sự kết hợp giữa gia đình, Nhà nước và xã hội, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của người tự kỷ, giúp họ sớm tự lập trong cuộc sống, từng bước hòa nhập và tham gia một cách chủ động vào cộng đồng.
