Cảnh báo sập bẫy lừa đảo tình cảm với 'người tình AI'
Không biết mệt, không có cảm xúc nhưng vô cùng kiên trì, những “người tình” do AI tạo ra đang lặng lẽ giăng bẫy tinh vi, khiến nhiều người mắc bẫy chỉ sau một vài cuộc trò chuyện tưởng chừng vô hại.
Trong thời đại số, tội phạm mạng đã vượt xa các thủ đoạn lừa đảo mang tính “thủ công”, chuyển sang hoạt động theo mô hình quy mô lớn với sự hậu thuẫn của trí tuệ nhân tạo (AI). Khi AI trở thành công cụ thao túng tâm lý, chúng có thể đồng thời tiếp cận, nuôi dưỡng cảm xúc và dẫn dắt hàng nghìn nạn nhân.
Mới đây, Dự án Chống lừa đảo đã phát đi cảnh báo về các đường dây lừa đảo tình cảm kết hợp kêu gọi đầu tư - thường được gọi là kịch bản “mổ heo” - đang ngày càng khó lường.
Thay vì những đoạn chat máy móc như trước đây, hiện nay kẻ gian đã tận dụng chatbot AI để làm quen và lôi kéo nạn nhân qua Telegram, Tinder hay Facebook Dating… Công nghệ này có khả năng tự động “đọc” thông tin cá nhân, sở thích và cả cảm xúc, từ đó xây dựng hình ảnh một người yêu lý tưởng.
Những cuộc trò chuyện thường khởi đầu rất tự nhiên, với nội dung được tổng hợp từ các dữ liệu công khai mà nạn nhân chia sẻ trên mạng xã hội. Chatbot hoạt động 24/7, kiên nhẫn lắng nghe, chia sẻ, tạo cảm giác đồng cảm sâu sắc. Khi niềm tin đã đủ lớn, câu chuyện dần được lái sang việc chuyển tiền…
Không giống con người, AI không biết mệt hay mất kiên nhẫn, có thể duy trì các cuộc trò chuyện kéo dài hàng tháng trời để âm thầm tạo dựng sự lệ thuộc về mặt cảm xúc. Chỉ khi nạn nhân đã đặt trọn niềm tin, kẻ điều khiển phía sau mới bắt đầu can thiệp, dụ dỗ chuyển tiền hoặc dẫn dụ vào những đường link chứa mã độc…
Dẫu vậy, “người yêu” do AI tạo ra vẫn bộc lộ một số dấu hiệu bất thường như phản hồi quá trơn tru, giọng điệu nhất quán đến mức máy móc, đôi khi lặp lại kịch bản cũ hoặc không nắm bắt được ngữ cảnh. Đáng chú ý, những tài khoản này hầu như luôn tìm cách tránh né việc gọi video hay gặp gỡ ngoài đời thực.
Trước những thủ đoạn thao túng tâm lý ngày càng tinh vi, các chuyên gia cảnh báo người dùng cần tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc “3 không”. Trước hết, không dễ dàng đặt niềm tin vào người lạ trên không gian mạng, đặc biệt là các tài khoản thể hiện sự am hiểu quá mức về đời sống cá nhân của bạn. Thứ hai, không tiếp nhận hay làm theo bất kỳ lời mời gọi liên quan đến tài chính, đầu tư trực tuyến nào khi chưa từng gặp gỡ trực tiếp. Cuối cùng, hạn chế chia sẻ các thông tin cá nhân nhạy cảm trên mạng xã hội, bởi chính những dữ liệu này có thể bị khai thác làm “nguyên liệu” để AI xây dựng kịch bản tấn công.
Sự quan tâm quá mức hoàn hảo trên mạng đôi khi không phải là cảm xúc thật, mà là điểm khởi đầu của một kịch bản lừa đảo đã được “may đo” sẵn. Trong kỷ nguyên AI, cảm xúc cũng có thể bị lập trình, còn niềm tin nếu trao nhầm chỗ có thể phải đánh đổi bằng tiền bạc. Giữ đầu óc tỉnh táo, chủ động kiểm chứng thông tin và tiết chế việc chia sẻ đời sống cá nhân chính là lớp phòng vệ cần thiết giúp mỗi người tự bảo vệ mình trước những “người tình ảo” ngày càng tinh vi.
Hiện nay, các đơn vị nghiệp vụ an ninh mạng của Bộ Công an và Công an Thành phố đã tổ chức các chiến dịch truy quét và xử lý triệt để hành vi vi phạm lừa đảo trên không gian mạng, nhất là trong thời điểm cận Tết Nguyên đán.
