Để AI trở thành trợ thủ học tập hiệu quả, an toàn
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những cách tiếp cận mới trong học tập, khi không chỉ hỗ trợ học sinh tiếp thu kiến thức mà còn đồng hành trong quá trình hình thành tư duy và phát triển năng lực sáng tạo. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc học sinh sử dụng AI nhiều hay ít, mà ở cách định hướng, hướng dẫn để công cụ này trở thành trợ thủ học tập hiệu quả, an toàn.
Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD).
Phóng viên: Thưa chuyên gia Nguyễn Phương Linh, bà đánh giá như thế nào về vai trò của AI đối với sự phát triển năng lực công dân số, cũng như là tư duy phản biện của học sinh hiện nay ạ?
Bà Nguyễn Phương Linh: Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên chuyển đổi số, nơi thế hệ 'công dân nhí' được tiếp xúc với công nghệ ngay từ khi chào đời. Để trở thành những công dân số chuẩn mực, việc trang bị kiến thức về công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đã trở thành yêu cầu thiết yếu.
Theo khung năng lực số của UNESCO, bên cạnh kỹ năng sử dụng, học sinh cần được bồi dưỡng tư duy phản biện, óc sáng tạo, đạo đức và sự thấu cảm trong môi trường trực tuyến. Tại Việt Nam, dù các chương trình phổ cập AI đã bắt đầu được triển khai, nhưng khía cạnh 'Sử dụng AI an toàn và có trách nhiệm' vẫn cần được chú trọng nâng cao hơn nữa để hoàn thiện năng lực số cho học sinh.
Kiến thức về AI phải luôn song hành cùng tư duy phản biện và lòng thấu cảm. Chỉ khi kết hợp được sức mạnh của công nghệ với những giá trị đạo đức cốt lõi, chúng ta mới có thể phát triển được một thế hệ công dân số vừa có tâm, có tài, vừa có trách nhiệm với cộng đồng.
Phóng viên: Vậy theo bà nhà trường hiện nay đang giữ vai trò như thế nào trong việc giúp học sinh tiếp cận và ứng dụng AI một cách hiệu quả?
Bà Nguyễn Phương Linh: Nhà trường không chỉ là nơi dạy cách lập trình hay sử dụng AI, mà phải là 'cái nôi' đồng hành cùng học sinh trong quá trình phát triển tư duy và kiến thức công nghệ. Tại đây, các em được tiếp thêm động lực để biến những ý tưởng ứng dụng AI vào cuộc sống thành hiện thực.
Thông điệp cốt lõi mà chương trình AI for Good Việt Nam gửi tới các nhà trường là: Học sinh là chủ thể sáng tạo, giáo viên là người đồng hành (Mentor). Các em sẽ tự tìm kiếm thách thức và dùng AI để giải quyết, còn thầy cô sẽ hỗ trợ để hiện thực hóa những sáng kiến đó. Mô hình này đã được chứng minh là giúp phát huy tối đa sức sáng tạo và quyền làm chủ của trẻ.
Năm 2026, AI for Good Việt Nam không chỉ dừng lại ở một cuộc thi mà đã chuyển mình thành một chương trình giáo dục toàn diện. Chúng tôi xây dựng một hệ sinh thái học tập và trải nghiệm thực tế với nền tảng số mở, miễn phí, tích hợp các chủ đề nhân văn và phát triển bền vững. Bên cạnh đó, các hoạt động liên ngành như tham quan, tọa đàm và kết nối chuyên gia sẽ giúp học sinh không chỉ học trong nhà trường mà còn tương tác trực tiếp với cộng đồng.
Nhà trường có thể tận dụng AI for Good Việt Nam một cách linh hoạt: từ việc khai thác nền tảng học liệu đến việc tổ chức các câu lạc bộ hay tích hợp dự án AI vào chương trình giảng dạy. Tôi tin rằng, khi được trao quyền và nhận được sự đồng hành đúng mức từ phụ huynh, nhà trường và cộng đồng, mỗi học sinh đều có thể phát huy tối đa tiềm năng để trở thành những công dân số có trách nhiệm.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!
