Giá xăng dầu tăng thúc đẩy sự bùng nổ xe điện
Sự leo thang của xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng và làm thị trường dầu mỏ rơi vào tình trạng căng thẳng. Điều này nhanh chóng đẩy giá xăng dầu bán lẻ tại nhiều khu vực tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải và sinh hoạt leo thang trên phạm vi toàn cầu. Trong bối cảnh đó, xe điện nổi lên như một giải pháp thay thế ngày càng hấp dẫn.
Khi chi phí nhiên liệu hóa thạch tăng cao, lợi thế chi phí vận hành của xe điện trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết. Tại châu Âu, nơi chịu tác động trực tiếp của giá xăng tăng, doanh số xe điện – đặc biệt là xe điện cũ – đã tăng vọt chỉ trong vài tuần sau khi xung đột bùng phát.
Sự chuyển dịch tại châu Âu
Tại Ba Lan, trong bối cảnh chi phí nhiên liệu duy trì ở mức cao, thị trường xe điện đang chứng kiến sự bùng nổ rõ rệt, khi ngày càng nhiều người tiêu dùng chuyển sang sử dụng ô tô điện.
Đối với người dân Ba Lan, tác động rõ ràng nhất là chi phí vận hành phương tiện tăng cao, khiến yếu tố tiết kiệm trở thành động lực chính khi lựa chọn xe điện.
Ông Bent Haverberg, chủ xe điện chia sẻ: “Với 60 zloty, bạn có thể đi được 370 km bằng xe điện. Nhưng cũng với 60 zloty, bạn chỉ đi được khoảng 100 – 101 km nếu dùng xe xăng hoặc diesel. Vì vậy, lợi ích của xe điện hiện nay là rất lớn”.
Ông Michal Bowsza, nhà phân phối xe điện tại Ba Lan cho hay: “Chúng tôi thấy rằng từ tháng 3, doanh số xe điện đã phục hồi. Tôi kỳ vọng rằng tỷ trọng xe điện sẽ tăng lên qua từng năm, thậm chí có thể tăng gấp đôi.”
Tomasz Bielinski, một nhà kinh tế Ba Lan, nhận định rằng xung đột tại Trung Đông có thể vô tình thúc đẩy một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong tiêu dùng năng lượng: “Tại Liên minh châu Âu, xét về cơ cấu thị trường, xe động cơ đốt trong vẫn bán nhiều hơn xe điện. Tuy nhiên, điều này có thể thay đổi khi giá dầu tăng cao. Điều đó có thể dẫn đến doanh số xe điện tăng mạnh, đồng thời thúc đẩy các quyết định đầu tư cá nhân vào hệ thống pin mặt trời để sạc xe tại nhà – giúp người dân vừa tiết kiệm chi phí, vừa sử dụng phương tiện thân thiện với môi trường hơn.”
Hiện tượng này phản ánh một quy luật kinh tế quen thuộc: khi giá năng lượng truyền thống tăng đột biến, người tiêu dùng sẽ nhanh chóng chuyển sang các lựa chọn thay thế tiết kiệm hơn. Xe điện, với chi phí “nạp năng lượng” thấp hơn và ít phụ thuộc vào biến động địa chính trị, trở thành lựa chọn ưu tiên. Điều tương tự từng xảy ra trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, nhưng quy mô hiện nay lớn hơn nhiều do mức độ gián đoạn nguồn cung dầu sâu rộng hơn.
Theo dữ liệu giá nhiên liệu do Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Đức tổng hợp, kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran vào ngày 28/2, giá xăng tại Đức đã tăng gần 20%, trong khi giá dầu diesel tăng hơn 30%. Kết quả khảo sát của mobile.de cho thấy, nếu giá xăng tiếp tục duy trì ở mức cao như hiện nay, 43% số người được hỏi cho biết họ sẽ chuyển sang xe điện, và 36% cho rằng yếu tố tiết kiệm chi phí về lâu dài là lý do quan trọng nhất khiến họ cân nhắc mua xe điện. Ngoài ra, dữ liệu từ nền tảng này cũng cho thấy lượng tìm kiếm xe điện đã qua sử dụng tăng mạnh 66% trong nửa đầu tháng 3.
Bên cạnh giá dầu tăng cao, các chính sách trợ cấp của chính phủ cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy người tiêu dùng Đức cân nhắc mua xe điện. Chính phủ Đức đã công bố khôi phục chương trình trợ cấp từ tháng 1 năm nay, dự kiến đầu tư 3 tỷ euro trong vài năm tới nhằm hỗ trợ việc mua khoảng 800.000 xe điện.
Dưới tác động kết hợp của giá nhiên liệu cao và chính sách hỗ trợ, sự quan tâm của người tiêu dùng Đức đối với xe điện đã tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên, việc xu hướng này có trở thành một sự chuyển dịch bền vững của thị trường hay không vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ.
Trung Quốc giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu
Nhiều hãng xe điện, đặc biệt là từ Trung Quốc, đẩy mạnh chiến lược mở rộng thị trường quốc tế, coi cú sốc dầu mỏ lần này là “cơ hội lịch sử”. Các chiến dịch quảng cáo bắt đầu nhấn mạnh chi phí xăng dầu cao như một lý do thuyết phục để chuyển sang xe điện, cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách định vị sản phẩm.
Ở cấp độ vĩ mô, xu hướng này còn được thúc đẩy bởi chính sách của các chính phủ. Trước áp lực an ninh năng lượng, nhiều quốc gia đang tăng tốc chuyển đổi sang năng lượng sạch, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu. Khủng hoảng hiện tại đã phơi bày rõ điểm yếu của các nền kinh tế phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, từ đó thúc đẩy đầu tư vào hạ tầng sạc điện, pin và năng lượng tái tạo.
Quá trình chuyển đổi nhanh sang xe điện (EV) của Trung Quốc đang giúp quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới giảm bớt tác động từ các cú sốc giá dầu liên quan đến xung đột với Iran, dù chưa thể hoàn toàn “miễn nhiễm” trước những biến động rộng hơn của thị trường năng lượng.
Tại một bãi xe do hãng sản xuất xe tải lớn của Trung Quốc là Sany vận hành ở thành phố Đường Sơn, tỉnh Hà Bắc (giáp Bắc Kinh), các tài xế cho biết sức hấp dẫn của việc chuyển từ xe diesel sang xe điện ngày càng tăng khi rủi ro chiến tranh làm dấy lên lo ngại về sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu.
Trung Quốc vẫn phụ thuộc lớn vào dầu thô nhập khẩu, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động địa chính trị. Tuy nhiên, nỗ lực thúc đẩy xe điện trong nhiều năm qua đang dần làm giảm sự phụ thuộc này, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông đường bộ – một trong những nguồn tiêu thụ dầu lớn nhất.
Sự thay đổi này cũng dễ dàng nhận thấy trên đường phố. Xe điện hiện chiếm ưu thế trên nhiều tuyến đường, khiến những gián đoạn nguồn cung nhiên liệu không còn gây áp lực lớn như trước. Dù chi phí mua ban đầu cao hơn, nhưng chi phí sạc rẻ giúp xe điện tiết kiệm hơn về lâu dài.
Bà Chen Hui - Tài xế taxi tại Bắc Kinh chia sẻ: “Tôi nghĩ tác động (từ việc thiếu hụt nguồn cung dầu do chiến sự với Iran) là tương đối nhỏ, dù vẫn có ảnh hưởng nhẹ. Ví dụ như vào giờ cao điểm buổi sáng, tôi cảm thấy tình trạng giao thông không còn ùn tắc như trước nữa — có phần đỡ hơn. Dù sao thì hiện nay xe điện đã nhiều hơn rất nhiều. Trước đây, xe điện còn khá ít, nhưng bây giờ nếu nhìn xung quanh, phần lớn các xe bạn thấy trên đường đều là xe điện. Chúng thực sự rất tiện lợi. Đối với các hộ gia đình, loại xe này ban đầu có thể hơi đắt, nhưng nếu tự lắp trạm sạc tại nhà thì chi phí sạc sẽ rẻ hơn rất nhiều — rẻ hơn nhiều so với xăng dầu — nên về lâu dài sẽ phù hợp và tiết kiệm hơn.”
Các chuyên gia phân tích cho rằng xu hướng này ngày càng mang ý nghĩa chiến lược. Chim Lee, chuyên gia phân tích năng lượng Trung Quốc cấp cao tại Đơn vị tình báo kinh tế, nhận định Trung Quốc là “một trong những nền kinh tế lớn có khả năng chống chịu tốt nhất thế giới” trước các cú sốc dầu mỏ hiện nay, nhờ sự gia tăng nhanh chóng của xe điện và nỗ lực đa dạng hóa hệ thống năng lượng. Lĩnh vực ô tô chiếm khoảng 40% tổng tiêu thụ dầu của Trung Quốc. Với việc xe điện hiện chiếm hơn một nửa doanh số bán xe chở khách, nhu cầu dầu trong giao thông đường bộ đang dần suy giảm, và về lâu dài có thể khiến tổng nhu cầu tiêu thụ dầu của Trung Quốc đi vào xu hướng giảm.
"Trung Quốc là một trong những nền kinh tế lớn có khả năng chống chịu tốt nhất thế giới trước các cú sốc dầu mỏ hiện nay. Chúng tôi nhận thấy giá năng lượng trong nước không tăng nhanh như ở một số nền kinh tế khác. Đồng thời, việc phổ cập xe điện, cùng với các chiến lược dài hạn nhằm đảm bảo lưới điện không phụ thuộc hoàn toàn vào giá khí LNG cao — tất cả những yếu tố này đang phát huy hiệu quả rất tích cực."
Ông Chim Lee - Chuyên gia phân tích cấp cao về năng lượng Trung Quốc.
Chính phủ Trung Quốc đã đóng vai trò then chốt trong sự phát triển mạnh mẽ của ngành xe điện thông qua một hệ thống chính sách hỗ trợ toàn diện và dài hạn. Trong giai đoạn đầu, Bắc Kinh triển khai các khoản trợ cấp tài chính trực tiếp quy mô lớn cho người mua xe điện, giúp giảm đáng kể chi phí sở hữu và thúc đẩy nhu cầu thị trường. Song song với đó, các ưu đãi về thuế như miễn hoặc giảm thuế mua xe tiếp tục được áp dụng, khiến xe điện trở nên cạnh tranh hơn so với xe sử dụng động cơ đốt trong. Những năm gần đây, chính phủ chuyển hướng sang các chính sách kích cầu thông minh hơn, tiêu biểu là chương trình đổi xe cũ lấy xe điện với mức hỗ trợ theo tỷ lệ giá trị phương tiện, vừa thúc đẩy tiêu dùng vừa góp phần loại bỏ các phương tiện gây ô nhiễm.
Bên cạnh hỗ trợ tài chính, Trung Quốc đặc biệt chú trọng đầu tư vào hạ tầng, xây dựng mạng lưới trạm sạc rộng khắp và phát triển công nghệ đổi pin, qua đó giải quyết hiệu quả nỗi lo của người dùng về quãng đường di chuyển. Đồng thời, chính phủ cũng hỗ trợ mạnh mẽ cho chuỗi cung ứng, đặc biệt là ngành sản xuất pin – yếu tố cốt lõi của xe điện – giúp các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Không dừng lại ở đó, xe điện còn được xác định là ngành công nghiệp chiến lược, nhận được sự định hướng và bảo hộ trong quy hoạch dài hạn.
Bước sang giai đoạn mới từ năm 2026, Trung Quốc đang dần giảm phụ thuộc vào trợ cấp trực tiếp, chuyển sang thúc đẩy cạnh tranh thị trường và đổi mới công nghệ. Cách tiếp cận này cho thấy ngành xe điện nước này đã đủ trưởng thành để tự phát triển, đồng thời tiếp tục giữ vững vị thế dẫn đầu thế giới.
Sự chuyển dịch chậm chạp tại thị trường Mỹ
Các hãng ô tô lớn đã đồng loạt ra mắt loạt mẫu xe điện mới tại Triển lãm ô tô New York, cho thấy quyết tâm tiếp tục theo đuổi xu hướng điện hóa, bất chấp những khó khăn đang hiện hữu trên thị trường Mỹ. Sự kiện năm nay diễn ra trong bối cảnh ngành xe điện tại Mỹ đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc chính phủ chấm dứt ưu đãi thuế 7.500 USD đã khiến nhu cầu tiêu dùng sụt giảm rõ rệt, kéo theo doanh số xe điện đi xuống trong những tháng gần đây. Tuy nhiên, các hãng xe vẫn đẩy mạnh giới thiệu sản phẩm mới nhằm duy trì đà phát triển dài hạn.
Liên minh Đổi mới Ô tô – tổ chức đại diện cho các hãng xe lớn như General Motors, Ford, Toyota Motor, Volkswagen, Hyundai, Stellantis và nhiều hãng khác – cho biết xe điện chiếm 9,6% tổng doanh số bán xe tại Mỹ trong năm 2025, nhưng đã giảm xuống còn 6,5% trong ba tháng gần nhất, mức thấp nhất kể từ đầu năm 2022, sau khi ưu đãi thuế 7.500 USD cho xe điện hết hiệu lực vào ngày 30/9. Ông Christian Meunier, Chủ tịch khu vực châu Mỹ của Nissan, cũng cho biết thị trường Mỹ đã suy giảm đáng kể.
Trong khi đó, Tổng Giám đốc Hyundai Motor, ông Jose Munoz, nhận định rằng khi giá nhiên liệu tăng, đặc biệt tại bang California, hãng đã ghi nhận xu hướng doanh số xe điện tăng lên, “không phải do quy định, mà do điều kiện thị trường thúc đẩy”. Công ty cũng đã điều chỉnh kế hoạch để tăng thêm sản lượng xe hybrid. Ông David Christ, Tổng Giám đốc bộ phận Toyota tại Bắc Mỹ của Toyota Motor, cho biết hãng sẽ giới thiệu ba mẫu xe điện tại Mỹ trong năm nay, và giá nhiên liệu cao sẽ là yếu tố hỗ trợ tích cực cho doanh số.
Hiện nay, xe điện chỉ chiếm khoảng 2,5% tổng số phương tiện hạng nhẹ đang lưu hành tại Mỹ, trong khi doan số xe điện chiếm 10,2% tổng doanh số bán xe trong năm 2024. Xu hướng này bắt nguồn từ việc Tổng thống Donald Trump đã thực hiện một loạt biện pháp nhằm giảm động lực mua và sản xuất xe điện, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc sản xuất các dòng xe chạy xăng.
"Chúng tôi đang thấy hành vi tìm hiểu và mua sắm của người tiêu dùng có sự thay đổi. Ngày càng nhiều người cởi mở hơn trong việc nghiên cứu về xe điện. Điều này có lẽ chủ yếu đến từ những người trước đây vốn đã có xu hướng chọn xe hybrid. Và xu hướng đó có thể tiếp tục giúp chuyển hướng sự quan tâm sang xe điện. Tôi không nghĩ rằng chúng ta sẽ chứng kiến sự bùng nổ doanh số xe điện ngay lập tức, nhưng việc người tiêu dùng bắt đầu tìm hiểu nhiều hơn về dòng xe này vẫn là một tín hiệu tích cực. Trong thời gian tới, xu hướng xe hybrid chắc chắn vẫn sẽ tiếp tục tăng mạnh, vì vậy các hãng có danh mục xe hybrid sẽ được hưởng lợi đáng kể."
Bà Erin Keating - Chuyên gia phân tích điều hành tại Cox Automotive.
Một trong những điểm đáng chú ý là xu hướng đa dạng hóa phân khúc xe điện. Kia công bố mẫu EV3 với mức giá thấp hơn, hướng tới nhóm khách hàng phổ thông, trong khi Subaru giới thiệu mẫu SUV điện 3 hàng ghế “Getaway” phục vụ nhu cầu gia đình. Điều này cho thấy các hãng không chỉ tập trung vào công nghệ mà còn chú trọng mở rộng đối tượng người dùng, từ cá nhân đến gia đình đông người.
Bên cạnh đó, các nhà sản xuất ô tô cũng đang điều chỉnh chiến lược để thích ứng với thị trường. General Motors (GM) đã tái tung mẫu Chevrolet Bolt EV với giá cạnh tranh nhằm thu hút khách hàng nhạy cảm về chi phí. Trong khi đó, Hyundai và Toyota đều nhấn mạnh vai trò của xe hybrid như một giải pháp chuyển tiếp, trong bối cảnh người tiêu dùng còn do dự khi chuyển hoàn toàn sang xe điện.
Dù thị trường EV tại Mỹ đang chững lại, một yếu tố mới đang dần thay đổi cục diện là giá nhiên liệu tăng cao. Trong thời gian gần đây, giá xăng tăng đã khiến người tiêu dùng bắt đầu cân nhắc lại bài toán chi phí, qua đó khơi dậy sự quan tâm trở lại đối với xe điện. Đây được xem là “cú hích” tự nhiên từ thị trường, thay vì đến từ chính sách.
Việc các hãng xe lớn tiếp tục ra mắt nhiều mẫu EV tại triển lãm lần này cho thấy niềm tin vào xu hướng điện hóa vẫn rất mạnh mẽ. Dù gặp khó khăn ngắn hạn, ngành công nghiệp ô tô toàn cầu rõ ràng vẫn đang hướng tới một tương lai mà xe điện đóng vai trò trung tâm, đặc biệt khi các yếu tố như giá nhiên liệu và biến động địa chính trị ngày càng khó lường.
