Việt Nam đang bước vào hành trình phát triển mới với những mục tiêu chiến lược dài hạn, đồng thời đẩy mạnh cải cách thể chế, hoàn thiện chính sách và tạo dựng các động lực tăng trưởng mới nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước. Tiến trình đó được triển khai trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực đang biến động nhanh chóng, sâu sắc và khó dự báo, vừa tạo ra những thời cơ mới, vừa đặt ra nhiều thách thức lớn đối với mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Những chuyển động lớn của cục diện thế giới và khu vực hiện nay không chỉ tác động trực tiếp tới Việt Nam mà còn ảnh hưởng sâu rộng tới tiến trình vươn lên mạnh mẽ của Ấn Độ dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Narendra Modi. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế đang định hình lại môi trường phát triển của mọi quốc gia. Trong bối cảnh đó, cả Việt Nam và Ấn Độ đều có nhu cầu cấp thiết tăng cường hợp tác với các đối tác tin cậy, chia sẻ lợi ích chiến lược và có tầm nhìn phát triển tương đồng.

Chính vì vậy, quan hệ hữu nghị truyền thống và Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ ngày càng có ý nghĩa chiến lược nổi bật, không chỉ đối với lợi ích phát triển của mỗi nước mà còn đối với hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra đúng dịp hai nước kỷ niệm 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, vì thế càng mang ý nghĩa định hướng chiến lược và tạo dựng động lực mới cho hợp tác song phương. Đây không chỉ là dịp để hai bên rà soát những thành tựu hợp tác đã đạt được, mà quan trọng hơn là cùng kiến tạo những giá trị hợp tác mới, mở rộng không gian hợp tác mới và nâng tầm ảnh hưởng của quan hệ Việt Nam - Ấn Độ.

Quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Việt Nam và Ấn Độ đã được xây dựng, vun đắp bền bỉ qua nhiều thập kỷ và luôn duy trì nền tảng tin cậy chính trị cao. Việc hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện cách đây 10 năm là dấu mốc có ý nghĩa lịch sử, tạo khuôn khổ hợp tác toàn diện và sâu rộng hơn cho quan hệ song phương. Kể từ đó đến nay, hợp tác giữa hai nước đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan và cầu thị, những kết quả đạt được vẫn chưa thật sự tương xứng với tiềm năng hợp tác to lớn cũng như vị thế và nhu cầu phát triển của hai nước, kể cả sau một thập kỷ triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Dư địa hợp tác giữa Việt Nam và Ấn Độ vẫn còn rất rộng mở.

Trong khi đó, cục diện thế giới và khu vực đang thay đổi nhanh chóng với những biến động sâu sắc về địa chính trị, kinh tế và công nghệ. Nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh phát triển và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế của cả Việt Nam và Ấn Độ hiện nay cũng đã khác trước rất nhiều. Chính những chuyển động đó đặt ra yêu cầu khách quan và cấp thiết phải đưa quan hệ Việt Nam - Ấn Độ phát triển lên tầm cao mới, với tư duy hợp tác mới, động lực tăng trưởng mới và những bước đột phá mang tính chiến lược. Hai bên phải hướng tới thời kỳ quan hệ đối tác mới.

Chuyến thăm chính thức cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ là dịp và tạo cơ hội cho hai nước thực thi sứ mệnh lịch sử trên cho mối quan hệ song phương. Kết quả rất tốt đẹp của sự kiện đối ngoại này được thể hiện rất đầy đủ và cụ thể trong bản "Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hòa Ấn Độ" được hai bên công bố. Có thể nhận diện được ra từ văn kiện quan trọng này ba thông điệp cốt lõi.

Thứ nhất, Việt Nam và Ấn Độ quyết tâm thúc đẩy và nhất trí về định hướng phát triển quan hệ hữu nghị và hợp tác song phương trong thời gian tới để đạt được cấp độ và thành quả thật sự tương xứng với tiềm năng của cả hai nước.

Trong bản Tuyên bố chung trên, hai bên nhất trí kết hợp giữa tiếp tục mở rộng và tăng cường đưa các mối quan hệ hợp tác trên mọi lĩnh vực đi vào chiều sâu, kết hợp tiếp đà phát triển mối Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện hiện tại với việc tạo dựng đột phá và chuyển biến chiến lược mới. Sự đồng thuận quan điểm sâu rộng giữa hai bên và những thỏa thuận hợp tác mới đạt được trải rộng và bao trùm tất cả những lĩnh vực trụ cột của mối quan hệ đối tác từ hợp tác chính trị đến hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư, từ hợp tác quốc phòng và an ninh đến hợp tác phát triển, từ hợp tác y tế đến hợp tác hàng hải, từ hợp tác khoa học và công nghệ, đặc biệt những công nghệ chiến lược then chốt và mới nổi, đến hợp tác văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân cũng như hợp tác khu vực và quốc tế. Việc khai thác và tận lợi tối đa tất cả những tiềm năng này sẽ là những tiền đề thuận lợi không thể thiếu để Việt Nam và Ấn Độ cùng nhau gây dựng nên những tiềm năng to lớn mới cho công cuộc thúc đẩy mạnh mẽ mối quan hệ hợp tác và hữu nghị song phương trong thời kỳ mới ở cả hai nước, ở khu vực và châu lục cũng như trên thế giới.

Thứ hai, thông điệp thể hiện nhận thức chung của cả hai bên và sự nhất trí giữa lãnh đạo hai quốc gia về sự cần thiết về xác định mới nội hàm và định hướng cho mối Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện cho thời gian tới. Khái niệm về khuôn khổ quan hệ đối tác mới này là mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường.

Giống như mối "Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện thời kỳ mới" giữa Việt Nam và Trung Quốc, mối Quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường giữa Việt Nam và Ấn Độ không phải hoàn toàn mới và hoàn toàn khác so với khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện khuôn mẫu mà là sự phát triển lên cấp độ cao hơn và tầm vóc to lớn hơn với phạm vi tác động bao trùm hơn cả theo bề rộng lẫn về chiều sâu. Nó đưa lại được ba hiệu ứng với ý nghĩa quan trọng chiến lược đối với Việt Nam và Ấn Độ.

Hiệu ứng đầu tiên của chuyến thăm là đáp ứng yêu cầu cấp thiết hiện nay đối với quan hệ Việt Nam - Ấn Độ: Tạo dựng những thành quả phát triển mới và nâng cao giá trị thực chất của hợp tác song phương. Trên nền tảng vững chắc của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện cùng những thành tựu đã đạt được trong nhiều năm qua, hai nước đang có đầy đủ điều kiện thuận lợi để thúc đẩy những bước chuyển mang tính đột phá chiến lược trong quan hệ hợp tác song phương.

Chỉ bằng cách đó, sự tin cậy chính trị cao và mức độ đồng thuận sâu rộng giữa hai nước về các vấn đề chiến lược mới có thể tiếp tục được củng cố, đồng thời được chuyển hóa thành những kết quả hợp tác cụ thể, thiết thực và có giá trị lâu dài. Đây cũng là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh cả Việt Nam và Ấn Độ đều đang bước vào những giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ hơn.

Ở tầm sâu xa hơn, sứ mệnh của giai đoạn phát triển mới trong quan hệ Việt Nam - Ấn Độ không chỉ dừng lại ở việc mở rộng hợp tác, mà còn phải tạo dựng được cấp độ liên kết mới và chất lượng hợp tác mới. Có thể khái quát mục tiêu chiến lược ấy ở hai yêu cầu cốt lõi: Kiến tạo những giá trị mới và tạo lập tầm tác động mới cho quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trong bối cảnh khu vực và thế giới đang chuyển biến sâu sắc.

Hiệu ứng thứ hai - và điều này được biểu lộ rất rõ trong bản Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường giữa Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hoà Ấn Độ - là xác định mục tiêu và định hướng chiến lược cho toàn bộ mối quan hệ hợp tác và hữu nghị giữa Việt Nam và Ấn Độ trong tương lai. Điểm mấu chốt ở đây là cách tiếp cận việc kiến tạo tương lai chung về phát triển thịnh vượng và tăng cường vị thế, ảnh hưởng quốc tế sẽ đảm bảo chắc chắn nhất cho lợi ích mà hai nước có thể có được từ mối quan hệ hữu nghị và hợp tác song phương. Trong tương lai chung ấy, Việt Nam và Ấn Độ đồng hành và gắn kết với nhau, tạo nên hiệu ứng tác động cộng hưởng từ mọi nỗ lực chung của cả hai bên và các nỗ lực riêng của từng bên trong công cuộc thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác song phương.

Cách tiếp cận giờ đây không còn là thiết lập khuôn khổ quan hệ đối tác trước để rồi từ sau đó dần bồi đắp nội hàm cho khuôn khổ quan hệ đối tác ấy mà xuất phát từ nhu cầu và yêu cầu đòi hỏi, từ mục tiêu và mục đích hai bên cần và muốn đạt được trong công cuộc thúc đẩy quan hệ hợp tác và hữu nghị song phương mà xác định và thiết lập khuôn khổ quan hệ đối tác cần thiết và thích hợp. Tầm vóc chiến lược lâu dài của khuôn khổ quan hệ đối tác mới chính ở đấy.

Hiệu ứng thứ ba là có được quyết tâm chính trị mạnh mẽ, khuôn khổ và nền tảng pháp lý ổn định và thuận lợi để hai bên cùng nhau tạo nên động lực mới cho công cuộc thúc đẩy quan hệ hợp tác song phương và làm nên những bước chuyển quyết định mới và đột phá chiến lược mới trong quan hệ song phương. Những cú hích này rất đa dạng và đắc dụng, giúp hai nước tiến bước xa hơn và nhanh hơn trong việc nắm bắt và tận dụng cơ hội, giải phóng và khai thác tiềm năng hiện có và sẽ có trong tương lai trên mọi phương diện.

Thứ ba là thông điệp về Việt Nam và Ấn Độ định vị đối tác trong chiến lược và chính sách của từng bên cũng như định vị mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường giữa hai nước trong thế giới hiện đại nói chung và ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, khu vực Châu Á, khu vực Nam Á và khu vực Đông Nam Á nói riêng.

Từ thời điểm diễn ra chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ; từ sự đón tiếp trọng thị, chân thành của phía Ấn Độ; cũng như từ những kết quả quan trọng đạt được và được phản ánh trong Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hòa Ấn Độ, có thể thấy rõ hai nước dành cho nhau sự coi trọng và ưu tiên đặc biệt trong chính sách đối ngoại của mỗi bên.

Những diễn biến và kết quả đó đồng thời cho thấy mức độ tin cậy chiến lược giữa Việt Nam và Ấn Độ đang ở mức rất cao, cùng sự đồng thuận sâu rộng về các vấn đề then chốt của quan hệ song phương cũng như nhiều vấn đề khu vực và quốc tế. Đây không chỉ là nền tảng chính trị quan trọng bảo đảm cho sự phát triển ổn định và bền vững của quan hệ hai nước, mà còn tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam và Ấn Độ tiếp tục mở rộng hợp tác trên những lĩnh vực mới, có tính chiến lược và dài hạn hơn trong thời gian tới.

Quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Ấn Độ được cả hai bên đặc biệt coi trọng không chỉ bởi bề dày truyền thống gắn bó và tiềm năng hợp tác to lớn, mà còn bởi giá trị chiến lược và ý nghĩa thực tiễn sâu rộng của mối quan hệ này đối với sự phát triển và vị thế của mỗi nước.

Đối với cả Việt Nam và Ấn Độ, quan hệ song phương không chỉ phục vụ các mục tiêu hợp tác kinh tế, thương mại hay đầu tư, mà còn góp phần củng cố môi trường hòa bình, ổn định, tăng cường năng lực tự chủ chiến lược và mở rộng không gian phát triển trong bối cảnh cục diện khu vực và thế giới đang chuyển biến nhanh chóng. Chính vì vậy, việc tiếp tục làm sâu sắc và nâng tầm quan hệ Việt Nam - Ấn Độ không chỉ là nhu cầu trước mắt mà còn là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa lâu dài đối với cả hai nước.

Ấn Độ hiện đang thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình vươn lên trở thành một cường quốc có tầm ảnh hưởng toàn cầu trên các lĩnh vực. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Ấn Độ đặc biệt coi trọng việc mở rộng hợp tác và tăng cường liên kết với các đối tác bên ngoài nhằm đa dạng hóa quan hệ, củng cố vị thế chiến lược và tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển.

Trong triển khai chính sách đối ngoại, Ấn Độ theo đuổi cách tiếp cận cân bằng và tự chủ chiến lược trong quan hệ với các nước lớn, đồng thời chủ động mở rộng hợp tác với các đối tác quan trọng ở nhiều khu vực trên thế giới. Chính trong bối cảnh ấy, Việt Nam nổi lên như một đối tác có mức độ tin cậy cao, có vai trò và vị trí ngày càng quan trọng. Ấn Độ  là thành viên của nhóm Bộ Tứ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (cùng với Mỹ, Nhật Bản và Australia); Nhóm BRICS; Tổ chức Hợp tác Thượng Hải; đồng thời đã thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với ASEAN và đang thúc đẩy mạnh mẽ mạng lưới quan hệ đối tác với các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Ấn Độ theo đuổi mục tiêu trở thành thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc trong tiến trình cải tổ toàn diện và sâu rộng Liên hợp quốc, nhằm phản ánh đầy đủ hơn tương quan lực lượng và thực tiễn mới của cục diện quốc tế. Cùng với đó, Ấn Độ cũng đang từng bước khẳng định vai trò ngày càng nổi bật với tư cách một trong những quốc gia tiêu biểu của “Phương Nam toàn cầu”, tham gia tích cực vào việc thúc đẩy tiếng nói chung của các nước đang phát triển trong quản trị toàn cầu và các vấn đề chiến lược quốc tế.

Thúc đẩy mạnh mẽ quan hệ với Việt Nam vì thế có lợi về chiến lược và lâu dài đối với Ấn Độ, thậm chí còn cả cần thiết đối với Ấn Độ vì Việt Nam là đối tác hiện phát triển mạnh mẽ và có vị thế, uy tín quốc tế cao, là một điểm neo về phát triển và an ninh, hòa bình và ổn định, điểm sáng và tác nhân quan trọng cho hợp tác và phát triển ở khu vực, châu lục và cả trên thế giới. Việt Nam là cửa ngõ rất lý tưởng cho Ấn Độ trong việc tiếp cận và chinh phục khu vực Đông Nam Á, khu vực Đông Á và khu vực Thái Bình Dương.

Cùng với Sri Lanka, quốc gia mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước ngay sau chuyến thăm Ấn Độ, Ấn Độ đồng thời giữ vai trò như một cửa ngõ chiến lược và điểm tựa quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam mở rộng phạm vi hợp tác, tăng cường kết nối và từng bước gia tăng ảnh hưởng tại khu vực Nam Á, cũng như xa hơn là không gian chiến lược Ấn Độ Dương.

Trong tổng thể chuyến công tác, Việt Nam và Sri Lanka đã nhất trí nâng cấp quan hệ song phương lên tầm Đối tác toàn diện. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra một giai đoạn hợp tác mới với tầm mức cao hơn, thực chất hơn và toàn diện hơn, tạo nền tảng để hai nước tăng cường tin cậy chính trị, mở rộng hợp tác kinh tế, thương mại, thúc đẩy kết nối văn hóa và giao lưu nhân dân, đồng thời khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng bổ trợ lẫn nhau trong tiến trình phát triển và hội nhập quốc tế.

Kết quả tốt đẹp của chuyến thăm chính thức cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ và Sri Lanka mở ra thời kỳ phát triển mạnh mẽ mới cho hai cặp quan hệ song phương này vì lợi ích của các bên. Sự kết nối bền vững giữa Việt Nam với Ấn Độ và Sri Lanka. Đặc biệt với Ấn Độ, giúp cho mối quan hệ giữa Việt Nam với Ấn Độ và Sri Lanka trở thành nhân tố với tầm tác động vượt ra ngoài phạm vi hai mối quan hệ hợp tác và đối tác song phương, trở thành một tác nhân đóng góp rất tích cực và hiệu quả cho hoà bình và hữu nghị, cho hợp tác và phát triển, cho thịnh vượng và an ninh, ổn định chung ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á cũng như ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Kết quả chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ẩn chứa chủ định của ba nước thúc đẩy mạnh mẽ quan hệ hợp tác song phương với cả cách tiếp cận gây dựng tầm vóc tác động và ảnh hưởng chính trị khu vực và châu lục cho hai cặp quan hệ song phương này, đặt hai mối quan hệ ấy trong tổng thể các mối quan hệ giữa các quốc gia ở trong và ngoài châu lục, khu vực với nhau, đưa chúng trở thành bộ phận của cục diện quan hệ quốc tế ở khu vực và châu lục sao cho có lợi nhất cho cả ba quốc gia. Qua đó, các bên có thể thúc đẩy mạnh mẽ nhất và hiệu quả nhất các mối quan hệ đối tác song phương và đồng thời tăng cường được vị thế và ảnh hưởng quốc tế. Để đạt được những mục tiêu lớn lao hơn đòi hỏi các bên phải có và kiên định quyết tâm cao hơn và nỗ lực nhiều hơn trong thời gian tới.

Chuyến thăm Ấn Độ và Sri Lanka vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tạo nên một điểm nhấn chiến lược quan trọng trong quá trình triển khai đường lối đối ngoại được xác định tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đây không chỉ là các hoạt động đối ngoại cấp cao có ý nghĩa song phương, mà còn góp phần định hình những nấc thang phát triển mới trong tổng thể chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Có thể nhận thấy, trong thời gian gần đây, hoạt động đối ngoại của lãnh đạo cấp cao Việt Nam diễn ra với tần suất cao, nội dung phong phú và phạm vi ngày càng mở rộng, phản ánh rõ nét sự chủ động chiến lược và tinh thần hội nhập tích cực của đất nước trong bối cảnh quốc tế biến động nhanh chóng. Đây là một giai đoạn đối ngoại sôi động, có chiều sâu và mang tính kiến tạo rõ rệt, góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam.

Chủ động và kiến tạo, thiết thực và tầm nhìn chiến lược vươn xa là những chủ từ khái quát cô đọng và chuẩn xác đối ngoại của Việt Nam trong thời gian vừa qua và đồng thời cũng hàm ý một số thành tố quan trọng của sự đảm bảo cho đối ngoại Việt Nam tiếp tục thành công trong thời gian tới và trong kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới của đất nước.