Làng trong phố: Sự giao thoa giữa bản sắc và hiện đại
Tối 11/4, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã thực hiện chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Làng trong phố” - một cách tiếp cận mới nhằm nhìn lại không gian văn hóa đặc thù của Thủ đô trong dòng chảy đô thị hóa.
Không chỉ là câu chuyện hoài niệm về những ngôi làng xưa, chương trình còn đặt ra vấn đề mang tính chiến lược: làm thế nào để bảo tồn hồn cốt văn hóa làng trong quá trình xây dựng Hà Nội văn minh, hiện đại.
“Làng trong phố” không chỉ là một hình ảnh gợi nhớ quá khứ, mà còn là định hướng phát triển được khẳng định trong các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, như Nghị quyết 80 về chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết 02 về xây dựng, phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Cả hai văn kiện đều nhấn mạnh vai trò của văn hóa như trung tâm, là động lực của phát triển bền vững. Trong quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, mô hình “Làng trong phố, phố trong làng” được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhằm giữ gìn bản sắc đô thị, xây dựng Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại - nơi hội tụ những phẩm chất ưu tú của con người Việt Nam.
Chương trình thời sự đặc biệt “Làng trong phố” được xây dựng với ba phần chính: Dấu ấn thời gian “Làng trong phố”, Thực trạng và thách thức của “Làng trong phố”, và Bảo tồn phát huy với sự tham gia của hai khách mời: TS Lê Thị Thu Hương - Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, và PGS.TS Bùi Tất Thắng - Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chuyên gia quy hoạch quốc gia, đã đưa ra nhiều góc nhìn sâu sắc.
Theo TS Lê Thị Thu Hương, mô hình “Làng trong phố – Phố trong làng” chính là một trong những đặc trưng quan trọng giúp Hà Nội phát triển bền vững. Một đô thị hiện đại không chỉ được đo bằng hạ tầng hay tốc độ tăng trưởng, mà còn bằng chất lượng đời sống văn hóa, bằng sự gắn kết cộng đồng và sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Thực tế cho thấy, cốt cách Hà Nội được hình thành từ dòng chảy văn hóa truyền thống, mà nền tảng chính là văn hóa làng. Những mái đình, ngôi chùa, giếng nước, cây đa, những lễ hội truyền thống hay nếp sống cộng đồng gắn bó đã tạo nên cấu trúc văn hóa đặc biệt cho Thủ đô. Dù quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nhiều khu vực vẫn giữ được không gian làng với những giá trị truyền thống bền bỉ theo thời gian. Chính sự song hành giữa hiện đại và truyền thống đã tạo nên nét riêng có của Hà Nội – nơi quá khứ và hiện tại không đối lập mà nâng đỡ, bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển.
PGS.TS Bùi Tất Thắng - Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chuyên gia quy hoạch quốc gia cho biết: "Tôi hy vọng rằng, thông qua nhiều biện pháp — trong đó có giải pháp kiến trúc 'làng trong phố, phố trong làng' — Hà Nội trong tương lai sẽ hiện thực hóa được mong ước về một Thủ đô có bầu không khí trong lành và dòng nước trong xanh. Ở đó, các phương tiện giao thông có thể đi lại dễ dàng mà không còn cảnh tắc nghẽn, đồng thời xuất hiện thêm nhiều công trình kiến trúc độc đáo, để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng du khách. Đặc biệt, tôi mong muốn những nét đẹp đặc trưng như hoa đào, hoa quất mỗi dịp Tết, cùng muôn vàn sắc hoa rực rỡ quanh năm sẽ không bao giờ bị mai một, bởi đó chính là những yếu tố cốt lõi bồi đắp nên vẻ thanh lịch đặc trưng của người Hà Nội."
“Làng trong phố – Phố trong làng” không chỉ là một mô hình quy hoạch, mà còn là một triết lý phát triển. Đó là một thành phố hiện đại với đầy đủ tiện ích, nhưng vẫn giữ được không gian truyền thống; một đô thị phát triển nhanh nhưng không đánh mất tình làng nghĩa xóm; một Thủ đô văn minh nhưng vẫn gìn giữ được sự thanh lịch và nhân văn trong đời sống thường ngày. Chương trình đã mang đến những góc nhìn mới mẻ và toàn diện về một mô hình phát triển giàu bản sắc. Trong dòng chảy đô thị hóa, việc giữ gìn và phát huy văn hóa làng không chỉ là bảo tồn di sản, mà còn là giữ lại hồn cốt của Hà Nội – một Thủ đô nghìn năm văn hiến đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.
