Nguyên liệu đặc trưng của ẩm thực Tết Việt
Các làng nghề làm miến hay thu hoạch lá dong ở Hà Nội dịp cận Tết này vẫn miệt mài giữ nghề để đưa hương vị quê hương và nét đẹp văn hóa xưa lan tỏa khắp mọi miền.
Lá dong và miến là những nguyên liệu đặc trưng trong ẩm thực Tết Việt Nam, góp phần tạo nên những món cỗ “không thể thiếu” dịp Tết Nguyên đán.
Hương vị Tết ở làng làm miến dong Cự Đà
Những ngày tháng Chạp, xưởng miến của chị Đinh Thị Loan tại làng Cự Đà, xã Bình Minh đều tất bật chuẩn bị hàng cho dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Miến được làm liên tục để kịp giao cho các mối quen trong và ngoài thành phố. Vào cao điểm vụ Tết, mỗi ngày xưởng có thể cho ra lò từ 800 đến 1.000 kg miến.
Từ khâu chọn củ dong, xay bột, tráng bánh đến phơi sợi, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm. Thời tiết hanh khô những ngày cuối năm cũng được xem là điều kiện thuận lợi để miến khô đều, trong và dai tự nhiên - yếu tố làm nên thương hiệu miến dong Cự Đà.
Không chỉ là kế sinh nhai, nghề làm miến đã gắn bó với nhiều thế hệ người dân nơi đây. Vào vụ Tết, cả gia đình cùng tham gia sản xuất, mỗi sợi miến ra lò không chỉ mang theo hương vị của dong riềng mà còn là hương vị Tết, hương vị của sự sum vầy và gìn giữ nghề truyền thống.
Chị Loan chia sẻ: "Vợ chồng tôi làm miến đã 20 năm, nên đặt tình yêu vào nghề rất nhiều. Ngày thường chúng tôi có nghỉ, tuy nhiên dịp Tết, để phục vụ bà con, chúng tôi sản xuất lượng khá lớn, lên tới một tấn".
Những năm 1950-1960 là thời điểm nghề làm miến dong ở Cự Đà được hình thành và phát triển một cách bài bản, dần trở thành nghề truyền thống như ngày nay. Có thời điểm toàn làng có hơn 100 hộ tham gia sản xuất miến dong. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của thị trường, quá trình đô thị hóa và những yêu cầu ngày càng khắt khe về sản xuất, đến nay làng chỉ còn 14 hộ duy trì nghề.
Dù quy mô thu hẹp, nhưng với những hộ còn gắn bó, nghề làm miến không chỉ là kế sinh nhai mà còn là trách nhiệm gìn giữ giá trị văn hóa của làng nghề truyền thống. Chính sự bền bỉ ấy đã giúp miến dong Cự Đà vẫn giữ được chỗ đứng trong đời sống ẩm thực Hà Nội, đặc biệt mỗi dịp Tết đến, xuân về.
"Chúng tôi cũng là những thế hệ thứ ba, thứ tư sản xuất miến trong làng, là những hộ còn lại yêu nghề và muốn phát triển nghề, dù nó đang dần phai nhạt. Chúng tôi mong muốn phát triển nghề để mang lại giá trị cho địa phương và duy trì cuộc sống kinh tế của bà con", ông Đinh Công Minh - phụ trách làng nghề tương và miến Cự Đà, xã Bình Minh (Hà Nội) cho hay.
Từ những củ dong riềng thô mộc đến những sợi miến dần hoàn thiện, phơi mình dưới nắng đông hanh khô, để rồi theo chân những chuyến hàng đi khắp phố phường Hà Nội. Ngày Tết, miến dong hiện diện trong mâm cỗ gia đình, trong nồi canh nóng bên bếp lửa. Mỗi sợi miến không chỉ là thành quả của lao động bền bỉ, mà còn là hương vị của ký ức, của sự sum họp và nét đẹp làng nghề vẫn được gìn giữ qua bao thế hệ.
Giữa nhịp sống hiện đại, hương vị Tết từ làng miến dong Cự Đà vẫn lặng lẽ lan tỏa trên căn bếp, mâm cỗ ngày xuân. Mộc mạc, bền bỉ và đậm đà, như nếp nhà, nếp làng và tình người mỗi độ Tết đến, xuân về.
Người dân Tràng Cát tất bật thu hoạch lá dong vụ Tết
Với người dân thôn Tràng Cát, xã Thanh Oai, Tết đã gõ cửa từng nhà từ tháng Chạp. Không bằng sắc thắm của đào hay sắc chín mọng của quất, Tết đến bằng màu xanh mướt của những ruộng lá dong được chăm chút kỹ lưỡng.
Bên cạnh những thửa ruộng ngoài đồng, người dân Tràng Cát còn tận dụng những khoảnh vườn trước nhà để trồng lá dong. Chỉ cần lấy gốc dong trồng một lần, người dân có thể thu hoạch cho nhiều năm sau. Lá dong thu hoạch quanh năm nhưng tháng Chạp là đợt cắt tỉa chính và thu lợi nhuận nhiều nhất.
Ông Nguyễn Vũ Quang (thôn Tràng Cát, xã Thanh Oanh) cho biết: "Lá loại một thường có bề rộng, không cháy, không rách. Đặc điểm của lá dong Tràng Cát là lá dong nếp, luộc bánh xanh tự nhiên, thu nhập cao hơn nhiều cây trồng khác".
Năm nay lá dong Tràng Cát được mùa, lá đẹp và giá bán ổn định giúp nhiều gia đình có cái Tết đủ đầy. Hiện lá dong loại một đang được bán với giá dao động từ 120.000 đồng - 130.000 đồng/100 lá, loại đặc biệt có giá 170.000 đồng/100 lá.
Thôn Tràng Cát nằm trong vùng bãi bồi của dòng sông Đáy, đất màu mỡ, khí hậu ôn hòa nên lá dong đem lại hương vị và màu sắc đặc biệt cho mỗi chiếc bánh chưng dịp Tết. Không những nổi tiếng trong nước, lá dong Tràng Cát còn xuất ngoại phục vụ nhu cầu gói bánh chưng Tết của bà con Việt Nam ở các nước châu Á, châu Âu hay châu Mỹ.
Bà Nguyễn Thị Chính, Phó Chủ tịch Uỷ ban MTTQ, Chủ tịch Hội Nông dân xã Thanh Oai cho hay: "Thôn Tràng Cát có khoảng trên 400 hộ gia đình làm nghề trồng lá dong truyền thống từ nhiều năm nay, với tổng diện tích đất trồng là 30 ha. Nghề trồng mang lại giá trị kinh tế cao cho các hộ bởi chi phí thấp, công lao động phù hợp với chị em phụ nữ và người cao tuổi. Tất cả các hộ gia đình mong muốn duy trì nghề trồng lá dong, đem lại thu nhập, ổn định cuộc sống và cũng là nét đẹp văn hóa truyền thống được lưu lại nhiều đời nay".
Mỗi dịp Tết đến xuân về, bánh chưng là món ăn không thể thiếu trong mỗi gia đình người Việt. Làm nên những chiếc bánh chưng vuông vắn, có màu xanh tự nhiên, thơm dền khi luộc chín, không thể thiếu những chiếc lá dong Tràng Cát. Từ cánh đồng, mảnh vườn ở Tràng Cát, hương vị Tết đi khắp mọi miền. Những chiếc lá dong xanh mướt, mỡ màng từ công sức vun trồng của những người nông dân Tràng Cát, góp phần làm hương vị bánh chưng truyền thống thêm trọn vẹn, mang đậm dấu ấn Tết Việt.
