Xây dựng hệ sinh thái sáng tạo trên nền tảng văn hóa
Năm 2019, Hà Nội vinh dự gia nhập Mạng lưới Thành phố sáng tạo toàn cầu của UNESCO, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc khẳng định thủ đô như một trung tâm văn hóa sáng tạo của thế giới. Từ đó, Hà Nội đã không ngừng thúc đẩy một hệ sinh thái sáng tạo, nơi các giá trị văn hóa, nghệ thuật và thiết kế hòa quyện để tạo ra một nền kinh tế sáng tạo bền vững.
Trong ánh chiều hoàng hôn bên hồ Hoàn Kiếm, tiếng saxophone của NSƯT Quyền Văn Minh vang lên đầy cảm xúc. Những giai điệu quen thuộc nhưng mới mẻ, vừa gợi nhớ Hà Nội xưa, vừa mang hơi thở của một thành phố sáng tạo, trẻ trung và cởi mở. NSƯT Quyền Văn Minh, Nhà sáng lập Câu lạc bộ Bình Minh Jazz chia sẻ: Đây là hoạt động nằm trong dự án “Âm nhạc cuối tuần” mở ra một điểm hẹn nghệ thuật mới cho người dân và du khách. Ngay giữa không gian trung tâm Hà Nội, âm nhạc được lắng nghe, được cảm nhận và chia sẻ một cách tự nhiên.
Cùng với âm nhạc, nhiều không gian sáng tạo được mở ra đang góp phần đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng, làm giàu đời sống tinh thần của người dân Thủ đô. Đây cũng là cách Hà Nội từng bước xây dựng các mô hình văn hóa cộng đồng bền vững, khẳng định hình ảnh một thành phố sáng tạo. Là một trong những mô hình sáng tạo nghệ thuật liên ngành hiếm hoi tại Việt Nam, Cộng Xưởng không chỉ là không gian trưng bày hay thử nghiệm, mà còn là nơi gặp gỡ của những ý tưởng. Ở đây, nghệ sĩ, nhà thiết kế, nhà nghiên cứu cùng ngồi lại để biến sáng tạo thành sản phẩm phục vụ đời sống. Anh Trần Anh Tú, Giám đốc Không gian sáng tạo Cộng Xưởng chia sẻ: "Ngay từ tên gọi, Cộng Xưởng đã mang hàm ý về một hệ sinh thái hội tụ của nhiều xưởng thực hành tương tác chặt chẽ với nhau. Với mục tiêu tiên phong trong lĩnh vực sáng tạo, chúng tôi đang thí điểm mô hình Trung tâm Phát triển Công nghiệp Văn hóa tại đây. Sứ mệnh cốt lõi của Cộng Xưởng là biến những ý tưởng sơ khai thành các dự án thực tế mang tính liên ngành. Quy trình vận hành của chúng tôi tập trung vào hai giai đoạn then chốt. Thứ nhất là hội tụ ý tưởng: Thu hút và chọn lọc các ý tưởng sáng tạo đa dạng từ cộng đồng. Thứ hai là chuyển hóa dự án: Thiết lập một quy trình chuẩn hóa để 'hiện thực hóa' các ý tưởng đó thành những sản phẩm có khả năng ứng dụng cao, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Thông qua mô hình này, chúng tôi kỳ vọng sẽ tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ cho nền kinh tế sáng tạo, nơi các giá trị chất xám được chuyển đổi thành những giá trị kinh tế cụ thể và bền vững."
Không chỉ là nơi ươm mầm những ý tưởng mới mẻ, các không gian sáng tạo còn đóng vai trò cầu nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa cộng đồng địa phương và quốc tế. Giữa lòng khu phố cổ, Ngôi nhà 22 Hàng Buồm, xưa là “Hội quán Quảng Đông” của người Hoa sinh sống ở Việt Nam. Nhờ sáng kiến của chính quyền địa phương, không gian di sản này đã được khôi phục nguyên trạng, trở thành điểm hẹn của nghệ thuật đương đại và văn hóa truyền thống. Hà Nội cũng đã ra mắt mạng lưới không gian sáng tạo, đây là bước đi quan trọng trong quá trình xây dựng hệ sinh thái sáng tạo theo chuẩn UNESCO nhằm chia sẻ nguồn lực, tăng cường hợp tác công tư, tạo điều kiện để các sáng kiến sáng tạo phát triển bền vững và gắn kết chặt chẽ hơn với chiến lược phát triển đô thị. Là một trong 82 thành viên của mạng lưới không gian sáng tạo, được xây dựng trên nền móng một nhà máy cũ vào những năm 1940 – 1960, khu Tổ hợp Complex 01 (Tây Sơn, Hà Nội) đã trở thành không gian sáng tạo, nơi tổ chức nhiều sự kiện văn hoá, nghệ thuật, kết nối nghệ sĩ với giới trẻ. Nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế và các hoạt động cộng đồng cùng tồn tại trong một không gian mở, gần gũi. Anh Nguyễn Lê Hùng Vĩnh, Giám đốc vận hành Tổ hợp cộng đồng Complex 01 cho biết: Việc trở thành thành viên của mạng lưới không gian sáng tạo mở ra nhiều cơ hội kết nối, chia sẻ nguồn lực và phát triển các hoạt động văn hóa nghệ thuật.
Theo PGS TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội: các không gian sáng tạo đang giúp Hà Nội trở thành nơi giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hiện đại. Không chỉ tô đậm cá tính đô thị, đây còn là những hạt nhân lan tỏa cảm hứng sáng tạo tới cộng đồng. Hà Nội đã nỗ lực thực hiện những cam kết, là thành phố tiên phong trong lĩnh vực thiết kế sáng tạo.
Hà Nội, với nền tảng văn hóa phong phú và tinh thần sáng tạo không ngừng, đang mở ra một không gian mới đầy cơ hội và tiềm năng. Các không gian sáng tạo chính là hạ tầng mềm quan trọng, nơi ý tưởng được ươm mầm tài năng, được kết nối và giá trị văn hóa, được thương mại hóa một cách bền vững. Thông qua mạng lưới này, các ý tưởng sáng tạo sẽ có điều kiện được nuôi dưỡng, thử nghiệm, từ đó hình thành nhiều sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao, nâng cao sức cạnh tranh của Thủ đô trong mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO.
