Nâng tầm đối tác, tăng cường nội lực quốc gia

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang tái cấu trúc sâu sắc, cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt và chuyển đổi xanh trở thành xu thế không thể đảo ngược, quan hệ với châu Âu mang ý nghĩa vượt ra ngoài những lợi ích thương mại hay dòng vốn đầu tư. Đây còn là cánh cửa để Việt Nam tiếp cận những thành tựu khoa học - công nghệ, nguồn tri thức tiên tiến, kinh nghiệm quản trị hiện đại và các mô hình phát triển bền vững. Quan trọng hơn, những nguồn lực ấy cần được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, sức cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế, tạo nền tảng cho quá trình hiện đại hóa đất nước. Từ góc nhìn đó, chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ tạo thêm xung lực cho quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác châu Âu, mà còn gợi mở một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược: Hợp tác phải gắn với những ưu tiên phát triển dài hạn, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo và lấy việc nâng cao nội lực quốc gia làm mục tiêu xuyên suốt.

EU có thế mạnh về nghiên cứu, công nghệ, tài chính, quản trị và các giải pháp phát triển xanh; Việt Nam có thị trường năng động, năng lực sản xuất ngày càng tăng và nhu cầu lớn về hiện đại hóa hạ tầng, nâng cao năng suất, phát triển công nghiệp công nghệ cao. Những lợi thế bổ trợ ấy chỉ có thể trở thành giá trị thực khi được kết nối bằng các chương trình cụ thể, có mục tiêu, lộ trình và cơ chế triển khai rõ ràng.

Hai bên tái khẳng định cam kết thúc đẩy Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA), đồng thời đẩy mạnh hợp tác trong khuôn khổ sáng kiến Cửa ngõ toàn cầu (Global Gateway) và Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP). Các lĩnh vực nguyên liệu thô thiết yếu, công nghệ và đổi mới sáng tạo, giáo dục, hạ tầng chiến lược, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển xanh cũng được xác định là những hướng hợp tác quan trọng.

Có thể nói, mỗi khuôn khổ mở ra một khả năng khác nhau. EVFTA tạo điều kiện tiếp cận thị trường; EVIPA, khi hoàn tất các thủ tục cần thiết và có hiệu lực, được kỳ vọng góp phần củng cố môi trường bảo hộ đầu tư; Global Gateway và JETP tạo thêm cơ sở để tìm kiếm nguồn lực cho hạ tầng, năng lượng và chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, cơ hội từ các khuôn khổ này không tự chuyển thành lợi ích. Doanh nghiệp trong nước cần nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng; cơ quan quản lý cần cải thiện môi trường đầu tư, đồng thời bảo đảm các dự án gắn với chuyển giao tri thức, nâng cao năng lực sản xuất và gia tăng giá trị trong nước.

Hợp tác Việt Nam - EU không chỉ mở rộng về kinh tế mà còn ngày càng thể hiện rõ chiều sâu chiến lược. Việc hai bên đề cao chủ nghĩa đa phương, ủng hộ trật tự quốc tế dựa trên luật pháp quốc tế, thúc đẩy hợp tác về an ninh hàng hải, an ninh mạng và nâng cao năng lực ứng phó khủng hoảng cho thấy những lợi ích chung đang từng bước vượt ra ngoài khuôn khổ hợp tác truyền thống. Trong một thế giới mà các thách thức an ninh ngày càng mang tính xuyên biên giới, không một quốc gia hay khu vực nào có thể tự mình giải quyết mọi vấn đề, đối thoại, hợp tác và tôn trọng luật pháp quốc tế trở thành những điều kiện quan trọng để duy trì hòa bình, ổn định. Vì vậy, củng cố tin cậy chính trị và mở rộng phối hợp không chỉ tạo nền tảng cho quan hệ Việt Nam - EU phát triển thực chất hơn, mà còn mở rộng khả năng đóng góp của hai bên vào giải quyết các vấn đề khu vực và toàn cầu. Đây cũng là cách Việt Nam phát huy vai trò, trách nhiệm của mình trong các cơ chế đa phương, đồng thời tranh thủ môi trường quốc tế thuận lợi để phục vụ mục tiêu phát triển đất nước.

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Đan Mạch từ ngày 19 đến 21/10 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tạo dấu mốc có ý nghĩa chiến lược trong quan hệ song phương, khi hai nước thống nhất nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, nhân dịp kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tiếp nối khuôn khổ Đối tác toàn diện năm 2013 và Đối tác chiến lược xanh năm 2023, bước tiến này không chỉ phản ánh sự phát triển liên tục của quan hệ Việt Nam - Đan Mạch, mà còn cho thấy mức độ tin cậy chính trị ngày càng được củng cố và sự hội tụ lợi ích trong những lĩnh vực phát triển quan trọng. Từ nền tảng đã được vun đắp qua nhiều thập niên, hai nước có thêm điều kiện đưa hợp tác đi vào chiều sâu, khai thác tốt hơn thế mạnh của mỗi bên, nhất là trong các lĩnh vực chuyển đổi xanh, năng lượng sạch, khoa học - công nghệ và phát triển bền vững. Giá trị của khuôn khổ quan hệ mới vì thế không chỉ nằm ở tầm vóc ngoại giao, mà còn ở khả năng tạo ra những kết quả hợp tác cụ thể, đóng góp thiết thực cho phát triển của mỗi quốc gia.

Đan Mạch trở thành quốc gia Bắc Âu đầu tiên thiết lập khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam, đồng thời là thành viên EU thứ hai đạt khuôn khổ này sau Pháp. Tuy nhiên, ý nghĩa của việc nâng cấp quan hệ không nên chỉ được nhìn qua vị trí trong hệ thống đối tác. Điều quan trọng hơn là khuôn khổ mới tạo điều kiện để hai bên lựa chọn các lĩnh vực có tính bổ trợ, thiết kế chương trình hợp tác dài hạn và huy động hiệu quả nguồn lực của mỗi nước.

Đan Mạch có kinh nghiệm trong năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi, công nghệ môi trường và kinh tế tuần hoàn; Việt Nam có nhu cầu lớn về năng lượng sạch, hạ tầng hiện đại, công nghiệp công nghệ cao và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là nền tảng thuận lợi để mở rộng hợp tác trong kinh tế, thương mại, đầu tư, kết nối chuỗi cung ứng, cảng biển, logistics, vận tải biển xanh, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Song, từ lợi thế bổ trợ đến kết quả cụ thể vẫn là một chặng đường cần được tổ chức bài bản.

Trong các lĩnh vực xanh, thước đo hợp tác không chỉ là quy mô vốn hay số dự án được công bố, mà còn là khả năng nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lực kỹ thuật trong nước, đào tạo đội ngũ chuyên môn và từng bước làm chủ công nghệ. Điều này đòi hỏi việc lựa chọn dự án phải gắn với quy hoạch, tính khả thi về tài chính, khả năng kết nối hạ tầng và lợi ích dài hạn đối với nền kinh tế.

Bài phát biểu chính sách tại Đại học Copenhagen của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh vai trò của tri thức, giáo dục, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam. Đây là điểm giao thoa đáng chú ý giữa nhu cầu nâng cao năng lực nội sinh của Việt Nam với thế mạnh nghiên cứu, đào tạo của Đan Mạch. Nếu được cụ thể hóa bằng chương trình trao đổi học thuật, hợp tác nghiên cứu, đào tạo nhân lực và kết nối cơ sở giáo dục - doanh nghiệp, quan hệ đối tác có thể tạo ra giá trị bền vững vượt ra ngoài những dự án riêng lẻ.

Chặng dừng tại Bỉ làm rõ một phương diện khác của quan hệ Việt Nam - châu Âu; nơi nền tảng hữu nghị và sự thấu hiểu lịch sử có thể trở thành điểm tựa để mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực phát triển mới. Trong cuộc hội kiến ngày 23-10, Nhà vua Philippe đánh giá cao những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam và bày tỏ tin tưởng chuyến thăm sẽ tạo động lực thúc đẩy quan hệ hai nước.

Nghị quyết của Hạ viện Bỉ thông qua năm 2023, kêu gọi hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, là một dấu mốc thể hiện sự quan tâm nhân đạo đối với hậu quả chiến tranh. Tại cuộc hội kiến, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao ý nghĩa nhân văn của nghị quyết; Nhà vua Philippe cũng nhấn mạnh sự quan tâm và đồng cảm của Bỉ đối với các nạn nhân. Sự đồng hành trong những vấn đề nhân đạo cho thấy quan hệ song phương không chỉ dựa trên lợi ích kinh tế, mà còn được vun đắp bởi sự thấu hiểu lịch sử và những giá trị nhân văn.

Về kinh tế, Bỉ có thế mạnh về cảng biển, logistics, công nghệ và các ngành công nghiệp có hàm lượng tri thức cao; Việt Nam đang thúc đẩy phát triển hạ tầng, nâng cấp chuỗi cung ứng và mở rộng các ngành công nghệ chiến lược. Hợp tác trong cảng biển, logistics, bán dẫn, công nghệ sinh học, dược phẩm và nông nghiệp công nghệ cao vì thế có dư địa phát triển. Để hiện thực hóa tiềm năng, cần chú trọng kết nối doanh nghiệp, xác định nhu cầu thị trường, hoàn thiện cơ chế phối hợp và tạo điều kiện để các dự án phù hợp với ưu tiên phát triển của mỗi bên.

Việc Hạ viện Liên bang Bỉ thông qua EVIPA là bước tiến trong tiến trình phê chuẩn hiệp định, có ý nghĩa đối với triển vọng bảo hộ đầu tư và môi trường hoạt động của doanh nghiệp hai nước.

Hai nước cũng nhất trí hướng tới nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược trong thời gian tới. Định hướng này cần được cụ thể hóa bằng cơ chế phối hợp, chương trình hành động và dự án phù hợp, nhất là ở những lĩnh vực hai bên có thế mạnh bổ trợ. Từ nền tảng tin cậy chính trị và hữu nghị, bước phát triển tiếp theo cần được thể hiện bằng chiều sâu hợp tác và kết quả có thể kiểm chứng.

Từ EU, Đan Mạch đến Bỉ, điểm chung nổi bật là cơ hội mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực có liên hệ trực tiếp với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Nhưng khuôn khổ quan hệ, dù quan trọng, mới tạo ra điều kiện ban đầu. Giá trị cuối cùng phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng ưu tiên, thiết kế chương trình khả thi, huy động nguồn lực phù hợp và tổ chức thực hiện đến cùng.

Quy mô cơ hội ấy được thể hiện rõ qua thông tin Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết. Theo đó, tại các diễn đàn kinh tế, thương mại và những cuộc tiếp xúc doanh nghiệp trong khuôn khổ chuyến công tác, nhiều tập đoàn châu Âu đã giới thiệu các kế hoạch, dự án dự kiến triển khai tại Việt Nam, với tổng quy mô được trao đổi sơ bộ khoảng “20 tỷ euro”. Con số này cho thấy dư địa huy động nguồn lực từ châu Âu là đáng kể, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực tiếp nhận và tổ chức thực hiện của Việt Nam.

Ở cấp quốc gia, các cơ quan chức năng cần sớm cụ thể hóa những định hướng đã thống nhất thành chương trình hành động có đầu mối chịu trách nhiệm, tiến độ, nguồn lực và tiêu chí đánh giá. Việc kết nối doanh nghiệp cần đi cùng cải thiện môi trường đầu tư, phát triển nhân lực và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ. Mục tiêu không chỉ là thu hút vốn, mà còn là tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước, mở rộng chuyển giao tri thức, phát triển chuỗi cung ứng và gia tăng giá trị nội địa.

Hoạt động của Hà Nội trong khuôn khổ chuyến công tác cho thấy vai trò của ngoại giao địa phương trong việc đưa những định hướng hợp tác lớn đến gần hơn với nhu cầu phát triển cụ thể. Đoàn đại biểu cấp cao thành phố do Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng dẫn đầu đã làm việc với các đối tác tại Đan Mạch và Bỉ, tập trung vào các lĩnh vực trọng tâm như giáo dục, đổi mới sáng tạo, hạ tầng giao thông, công nghệ cao và thu hút đầu tư chất lượng cao.

Tại Copenhagen, Hà Nội và Tập đoàn LEGO ký thỏa thuận hợp tác triển khai dự án giáo dục STEAM, gồm phát triển học liệu và phương pháp giáo dục thông qua vui chơi, nâng cao năng lực giáo viên, thí điểm chương trình tại một số cơ sở giáo dục công lập và xây dựng không gian học tập trải nghiệm cho trẻ em, cộng đồng. Ví dụ này cho thấy hợp tác quốc tế có thể gắn trực tiếp với nhu cầu thiết thực của người dân: nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ.

Trao đổi giữa Hà Nội và Copenhagen về phát huy thỏa thuận hợp tác giữa hai thủ đô, chia sẻ kinh nghiệm phát triển xanh và bền vững cũng mở ra cơ hội tiếp tục kết nối chuyên môn. Tại Bỉ, đoàn công tác Hà Nội làm việc với các định chế tài chính, tập đoàn và hiệp hội doanh nghiệp châu Âu về đầu tư chất lượng cao, hạ tầng công nghiệp, công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, giao thông đô thị và đường sắt đô thị.

Có thể khẳng định, ngoại giao địa phương cần được xem là một mắt xích của ngoại giao quốc gia. Không riêng gì Hà Nội, các tỉnh, thành phố phải chủ động xác định nhu cầu, chuẩn bị dự án đủ chất lượng, minh bạch quy trình và tạo môi trường thuận lợi cho đối tác; đồng thời bảo đảm hợp tác quốc tế phục vụ các ưu tiên phát triển dài hạn. Cơ hội không tự động chuyển thành kết quả, nếu quy hoạch thiếu đồng bộ, thủ tục chậm, nhân lực chưa đáp ứng hoặc phối hợp không hiệu quả, những cam kết tốt vẫn có thể khó đi vào cuộc sống.

Chuyến công tác châu Âu đã mở thêm những cánh cửa hợp tác, tạo điều kiện để Việt Nam kết nối sâu rộng hơn với các nguồn lực về công nghệ, tri thức, đầu tư và phát triển xanh. Nhưng mở ra cơ hội mới chỉ là bước khởi đầu. Điều có ý nghĩa quyết định là Việt Nam có đủ năng lực lựa chọn đúng hướng hợp tác, tiếp nhận và làm chủ tri thức, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp, biến những cam kết thành chương trình hành động và kết quả cụ thể hay không. Bởi suy cho cùng, thước đo bền vững của thành quả đối ngoại không chỉ nằm ở tầm vóc của những khuôn khổ quan hệ được thiết lập, mà phải được thể hiện bằng công nghệ được làm chủ, năng lực sản xuất được nâng cao, giá trị gia tăng được tạo ra và chất lượng sống của người dân không ngừng cải thiện.

Để làm được điều đó, cần sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các cấp, các ngành; sự chủ động, sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp; cùng sự tham gia tích cực của người dân. Khi nội lực đủ mạnh để hấp thụ và phát huy hiệu quả các nguồn lực bên ngoài, mỗi bước tiến trong quan hệ đối ngoại sẽ không chỉ mở rộng không gian phát triển cho đất nước, mà còn góp phần tạo dựng nền tảng vững chắc cho một nền kinh tế độc lập, tự chủ, có sức chống chịu và năng lực cạnh tranh ngày càng cao. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của việc nâng tầm đối tác: Không chỉ mở rộng quan hệ với thế giới, mà còn tạo thêm động lực để Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn từ chính nội lực của mình.

Chỉ đạo thực hiện: Nguyễn Thanh Liêm, Nguyễn Trung Sơn

Thực hiện: Hoàng Linh - Hiền Lương
Thiết kế: Thanh Nga