Sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc, trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Với khoảng 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh, khu vực này đóng góp xấp xỉ 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động.
Tuy nhiên, sự phát triển của khu vực này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, chưa thực sự bứt phá về quy mô và năng lực cạnh tranh để trở thành lực lượng nòng cốt của nền kinh tế.
Nguyên nhân của những hạn chế này được chỉ ra là do tư duy, nhận thức về vai trò của kinh tế tư nhân chưa đầy đủ và chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Thể chế, pháp luật còn nhiều vướng mắc, bất cập, công tác lãnh đạo, chỉ đạo chưa được quan tâm đúng mức. Quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh chưa được bảo đảm đầy đủ. Doanh nghiệp tư nhân vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực quan trọng như vốn, công nghệ, đất đai, tài nguyên và đặc biệt là nhân lực chất lượng cao. Các chính sách ưu đãi, hỗ trợ chưa thực sự hiệu quả, khó tiếp cận, trong khi chi phí kinh doanh còn cao.
Trước bối cảnh đó, việc đổi mới tư duy và có những giải pháp đột phá để phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của kinh tế tư nhân là yêu cầu cấp bách.
Tổng Bí thư Tô Lâm đã thay mặt Bộ Chính trị ký Nghị quyết 68 - NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết xác định trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Đây cũng là lực lượng tiên phong thức đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững.
Xóa bỏ triệt để định kiến về kinh tế tư nhân
“Cùng với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân giữ vai trò nòng cốt để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả, đưa đất nước thoát khỏi nguy cơ tụt hậu, vươn lên phát triển thịnh vượng”, Nghị quyết 68 nêu.
Bộ Chính trị xác định phát triển kinh tế tư nhân nhanh, bền vững, hiệu quả, chất lượng cao vừa là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách vừa mang tính chiến lược lâu dài. Điều này cần được cụ thể hóa trong các chiến lược, chính sách phát triển của đất nước, nhằm phát huy mọi tiềm lực, tiềm năng, thế mạnh, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, kích hoạt, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, nhất là nguồn lực trong Nhân dân.
Bộ Chính trị yêu cầu xóa bỏ triệt để định kiến về kinh tế tư nhân và đánh giá đúng vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân với phát triển đất nước. “Nuôi dưỡng, khuyến khích tinh thần kinh doanh, đổi mới sáng tạo của người dân, doanh nghiệp, tôn trọng doanh nghiệp doanh nhân”, Nghị quyết nêu.
Khẳng định doanh nhân là “chiến sĩ trên mặt trận kinh tế”, Nghị quyết yêu cầu bảo đảm đầy đủ quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền cạnh tranh bình đẳng, được tự do kinh doanh các ngành nghề pháp luật không cấm.
Ngoài ra, kinh tế tư nhân được bảo đảm cạnh tranh bình đẳng với các thành thành phần kinh tế khác trong tiếp cận cơ hội kinh doanh và các nguồn lực của nền kinh tế, nhất là vốn, đất đai, công nghệ, nhân lực, dữ liệu và các nguồn lực.
Bộ Chính trị cũng yêu cầu tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, ổn định, an toàn, dễ thực thi chi phí thấp, đạt chuẩn quốc tế, bảo đảm khả năng cạnh tranh khu vực, toàn cầu. “Kịp thời xây dựng, hoàn thiện pháp luật và cơ chế, chính sách đột phá để khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển trong những lĩnh vực ưu tiên, đầu tư nghiên cứu phát triển, ứng dụng KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tham gia vào các nhiệm vụ quan trọng, chiến lược của quốc gia và vươn tầm khu vực, thế giới, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số và làm giàu hợp pháp, chính đáng”, Nghị quyết 68 nêu.
Mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp đến năm 2030
Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, 20 doanh nghiệp/nghìn dân. Có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tốc độ tăng trưởng bình quân của kinh tế tư nhân được xác định đạt 10-12% mỗi năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Kinh tế tư nhân sẽ đóng góp khoảng 55-58% GDP, khoảng 35-40% tổng thu ngân sách nhà ước, giải quyết việc làm cho 84-85% tổng số lao động. Năng suất lao động tăng bình quân 8,5-9,5%.
Nghị quyết cũng đặt mục tiêu Việt Nam đạt trình độ, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc 3 nhóm nước đứng đầu ASEAN và nhóm 5 nước đứng đầu khu vực Châu Á.
Song song với đó, Nghị quyết 68 cũng đặt mục tiêu đến năm 2045 có ít nhất 3 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, đóng góp khoảng trên 60% GDP.
Không can thiệp hành chính trái nguyên tắc thị trường
Để đạt mục tiêu nêu trên, Bộ Chính trị đề ra 8 nhóm giải pháp. Trước hết là đổi mới tư duy, thống nhất cao về nhận thức và hạnh động, khơi dậy niềm tin, khát vọng dân tộc, tạo xung lực mới, khí thế mới để phát triển kinh tế tư nhân. “Nhà nước kiến tạo, phục vụ, hỗ trợ kinh tế tư nhân phát triển nhanh, bền vững, không can thiệp hành chính vào hoạt động sản xuất, kinh doanh trái với nguyên tắc thị trường”, Nghị quyết 68 nêu.
Nhóm giải pháp thứ hai là đẩy mạnh cải cách, hoàn thiện, nâng cao chất lượng thể chế, chính sách, bảo đảm và bảo vệ hữu hiệu quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền cạnh tranh bình đẳng của kinh tế tư nhân và bảo đảm thực thi hợp đồng của kinh tế tư nhân.
Theo đó, Bộ Chính trị yêu cầu bảo đảm nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sủ dụng các công cụ thị trường để điều tiết nền kinh tế. “Giảm thiểu sự can thiệp và xóa bỏ các rào cản hành chính, cơ chế “xin - cho”, tư duy “không quản được thì cấm”. Người dân, doanh nghiệp được tự do kinh doanh trong những ngành nghề pháp luật không cấm”, Nghị quyết nêu.
Bộ Chính trị yêu cầu trong năm 2025, hoàn thành rà soát, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không cần thiết, quy định chồng chéo, không phù hợp, cản trở sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân. Trong đó, thực hiện cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, ít nhất 30% chi phí tuân thủ pháp luật, ít nhất 30% điều kiện kinh doanh và tiếp tục cắt giảm mạnh trong những năm tiếp theo. Phấn đấu đến năm 2028, môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam thuộc nhóm 3 quốc gia hàng đầu ASEAN và nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới.
Bộ Chính trị yêu cầu có cơ chế, chính sách đặc biệt hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, bãi bỏ lệ phí môn bài, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 3 năm đầu thành lập.
“Chấm dứt tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo, trùn lắp, kéo dài, không cần thiết, bảo đảm nguyên tắc chỉ thực hiện thanh tra, kiểm tra mỗi năm một lần đối với doanh nghiệp, trừ trường hợp có bằng chúng rõ ràng về việc doanh nghiệp vi phạm”, Nghị quyết 68 nêu.
Ưu tiên biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước
Bộ Chính trị yêu cầu tuân thủ rõ nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm hình sự với hành chính, dân sự, giữa pháp nhân và cá nhân trong xử lý vi phạm. Theo đó, phải sửa đổi các quy định về pháp luật để đảm bảo nguyên tắc khi xử lý các sai phạm, việc việc về dân sự kinh tế, ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước, cho phép các doanh nghiệp, doanh nhân được chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại.
“Trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự. Trường hợp đến mức xử lý hình sự thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước và căn cứ quan trọng để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo”, Nghị quyết nêu và xác định không hồi tố các quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp.
Đối với các vụ việc thiếu chúng cứ, chứng cứ không rõ ràng phải sớm có kết luận, tránh ảnh hưởng đến uy tín, hoạt động sản xuất kinh doanh bình thường của doanh nghiệp, doanh nhân.
Ngoài các nhóm giải pháp nêu trên, Nghị quyết nêu ra các nhóm giải pháp tạo điều kiện để kinh tế tư nhân tiếp cận các nguồn lực vốn, đất đai, nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp tưn nhân với doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI. Nghị quyết 68 xác định hình thành và phát triển nhanh các doanh nghiệp lớn và vừa, các tập đoàn kinh tế tư nhân tầm cỡ khu vực và toàn cầu, hỗ trợ thực chất, hiệu quả doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh.
Ngoài ra, Nghị quyết cũng đưa ra yêu cầu xây dựng đội ngũ doanh nhân có đạo đức kinh doanh, phát huy trách nhiệm xã hội, thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần kinh doanh và tạo mọi điều kiện để doanh nhân tham gia quản trị đất nước.
