Lệnh cấm mạng xã hội và tác động lớn tại Australia

Đây là biện pháp quản lý chưa từng có tiền lệ trên thế giới và đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan quản lý toàn cầu, trong bối cảnh nhiều quốc gia cân nhắc áp dụng các quy định tương tự nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường số.

Theo Ủy viên An toàn mạng Australia (eSafety Commissioner), khoảng 4,7 triệu tài khoản thuộc về người dùng dưới 16 tuổi đã bị xóa hoặc vô hiệu hóa kể từ khi đạo luật có hiệu lực vào ngày 10/12. Số liệu được công bố hôm thứ Sáu (ngày 16/1) đánh dấu lần đầu tiên chính phủ Australia đưa ra thống kê chính thức về mức độ tuân thủ của các nền tảng mạng xã hội sau khi luật được triển khai.

Tác động nhanh và quy mô lớn

Phát biểu tại cuộc họp báo, Thủ tướng Australia ông Anthony Albanese khẳng định lệnh cấm đang phát huy tác dụng. Ông cho rằng đây là một đạo luật mang tính tiên phong, thể hiện quyết tâm của chính phủ trong việc bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước những rủi ro ngày càng gia tăng trên không gian mạng, bao gồm bắt nạt trực tuyến, nội dung độc hại và các nguy cơ liên quan đến sức khỏe tâm thần.

Theo các chuyên gia, con số 4,7 triệu tài khoản bị vô hiệu hóa cao hơn đáng kể so với những dự báo trước đó. Dựa trên số liệu dân số, con số này tương đương với hơn hai tài khoản cho mỗi trẻ em và thanh thiếu niên Australia trong độ tuổi từ 10 đến 16, phản ánh thực tế rằng nhiều người trẻ sở hữu và sử dụng đồng thời nhiều tài khoản trên các nền tảng khác nhau.

Trước khi luật có hiệu lực, Meta – công ty sở hữu Facebook, Instagram và Threads – cho biết họ đã chủ động xóa khoảng 550.000 tài khoản chưa đủ tuổi khỏi các nền tảng của mình. Tuy nhiên, số liệu mới cho thấy quy mô tác động của lệnh cấm lớn hơn nhiều khi tất cả các nền tảng lớn cùng thực hiện đồng loạt.

Phạm vi áp dụng rộng và chế tài nghiêm khắc

Quy định về độ tuổi tối thiểu áp dụng đối với hầu hết các nền tảng mạng xã hội phổ biến, bao gồm YouTube của Google, TikTok, Snapchat và mạng xã hội X thuộc sở hữu của Elon Musk. Theo đạo luật, trách nhiệm tuân thủ thuộc về các công ty công nghệ, trong khi trẻ em và phụ huynh không phải chịu trách nhiệm pháp lý.

Các nền tảng vi phạm có thể đối mặt với mức phạt lên tới 49,5 triệu đô la Australia (tương đương khoảng 33 triệu USD). Chính phủ Australia cho rằng mức phạt cao là cần thiết để buộc các tập đoàn công nghệ toàn cầu nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ bảo vệ người dùng trẻ tuổi.

Reddit một trang web cộng đồng trực tuyến cho biết họ đang tuân thủ quy định mới, song đồng thời đã khởi kiện chính phủ Australia nhằm yêu cầu lật ngược lệnh cấm. Chính phủ khẳng định sẽ bảo vệ đạo luật trước tòa và cho rằng các biện pháp này là phù hợp với lợi ích công cộng.

Sự theo dõi chặt chẽ của cộng đồng quốc tế

Việc Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới áp đặt lệnh cấm mạng xã hội theo độ tuổi đang được các nhà hoạch định chính sách toàn cầu theo dõi sát sao. Pháp, Malaysia và Indonesia đã tuyên bố sẽ ban hành các luật tương tự, trong khi một số quốc gia châu Âu và các bang của Mỹ đang thảo luận về khả năng áp dụng các biện pháp hạn chế nhằm kiểm soát việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội.

Giới quan sát cho rằng kết quả thực thi tại Australia sẽ đóng vai trò như một phép thử quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết định chính sách tại nhiều quốc gia khác trong thời gian tới.

Dù ghi nhận mức độ tuân thủ cao trong giai đoạn đầu, các nhà chức trách Australia thừa nhận việc thực thi lệnh cấm sẽ không tránh khỏi khó khăn. Ủy viên An toàn mạng Julie Inman Grant cho biết vẫn còn một số tài khoản của người chưa đủ tuổi đang hoạt động và còn quá sớm để khẳng định luật đã được tuân thủ hoàn toàn.

Bà Inman Grant nhấn mạnh rằng không có quy định an toàn nào có thể loại bỏ hoàn toàn vi phạm, đồng thời so sánh việc thực thi luật mạng xã hội với các quy định về giới hạn tốc độ hay nồng độ cồn trong máu, vốn vẫn tồn tại những trường hợp không tuân thủ dù đã được áp dụng rộng rãi.

Trong thời gian chuẩn bị triển khai lệnh cấm, một số ứng dụng mạng xã hội nhỏ hơn đã ghi nhận sự gia tăng đột biến về lượt tải xuống tại Australia. Tuy nhiên, theo cơ quan an toàn mạng, xu hướng này không duy trì lâu dài và chưa dẫn đến mức độ sử dụng bền vững, cho thấy phần lớn người dùng trẻ không chuyển hẳn sang các nền tảng thay thế.

Chính phủ Australia cho biết một nghiên cứu dài hạn với sự tham gia của các chuyên gia sức khỏe tâm thần, giáo dục và công nghệ đang được triển khai nhằm đánh giá tác động của lệnh cấm đối với sự phát triển tâm lý, hành vi xã hội và sức khỏe tinh thần của trẻ em và thanh thiếu niên.

Nghiên cứu này sẽ theo dõi các nhóm đối tượng trong nhiều năm, qua đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh hoặc mở rộng chính sách trong tương lai. Các nhà chức trách nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng của lệnh cấm không chỉ là hạn chế quyền truy cập, mà còn tạo ra một môi trường số an toàn và lành mạnh hơn cho thế hệ trẻ.

Với quy mô tác động lớn và sự quan tâm rộng rãi từ cộng đồng quốc tế, lệnh cấm mạng xã hội theo độ tuổi của Australia đang trở thành một dấu mốc quan trọng trong nỗ lực toàn cầu nhằm quản lý không gian mạng và bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên số.