TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ
CỦA CƠ QUAN BÁO VÀ PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Giao thông công cộng ngừng hoạt động, nhiều gia đình phải dùng củi và than để nấu ăn và sống trong tình trạng mất điện gần như liên tục trong những tuần gần đây, làm gia tăng áp lực lên cuộc sống thường nhật của người dân trên khắp quốc đảo này. Chính phủ Cuba đã buộc phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp về phân phối điện và nhiên liệu.

Khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng

Tại thủ đô Havana những ngày gần đây, các trạm bán xăng dầu đóng cửa im ắng; hệ thống giao thông công cộng gần như tê liệt. Đơn vị Kinh doanh xe buýt Quốc gia Granma của Cuba hôm 6/2 thông báo tạm ngừng vận tải liên tỉnh ở một số khu vực, càng hạn chế khả năng di chuyển của người dân; nhiều người phải vật lộn tìm kiếm các phương tiện đi lại thay thế.

Trong khi đó, số lượng xe taxi hoạt động cũng giảm đáng kể vì không có nhiên liệu.

Tình trạng thiếu dầu đã khiến các nhà máy điện thiếu nhiên liệu để duy trì hoạt động, gây tình trạng mất điện trên diện rộng. Ở nhiều vùng của Cuba, tình trạng mất điện kéo dài ảnh hưởng đến cuộc sống thường ngày của người dân, hoạt động của dịch vụ công và các cơ quan nhà nước khác. Bà Deyanira Gonzalez, một bà nội trợ sống ở vùng nông thôn Havana cho biết, bà đã phải nấu ăn bằng than củi vì điện chập chờn và khí gas hầu như không có hoặc quá đắt.

Để ứng phó với tình trạng nguồn cung nhiên liệu giảm mạnh, chính phủ Cuba cuối tuần qua đã công bố một loạt các biện pháp khẩn cấp nhằm duy trì các chức năng thiết yếu và dịch vụ cơ bản của đất nước.

Chính phủ Cuba cho biết sẽ ưu tiên nhiên liệu hiện có cho các dịch vụ thiết yếu như y tế công, sản xuất lương thực và quốc phòng và thúc đẩy ngành năng lượng tái tạo dựa trên năng lượng mặt trời. Cuba sẽ ưu tiên chuyển năng lượng sang các vùng sản xuất lương thực và đẩy nhanh việc sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời cắt giảm các hoạt động văn hóa-thể thao và chuyển hướng nguồn lực cho hệ thống cảnh báo sớm của đất nước.

Hiện tại, các công ty nhà nước Cuba sẽ chuyển sang tuần làm việc bốn ngày, hạn chế hoạt động vận chuyển liên tỉnh, đóng cửa các cơ sở du lịch chính, rút ngắn thời gian học trực tiếp ở trường. Trong đó, đại học Havana đã chuyển sang mô hình lớp học kết hợp, giảng dạy phần lớn chương trình học từ xa để đối phó với tình trạng thiếu nhiên liệu và thiếu điện.

Cuba cũng thông báo sẽ không cung cấp nhiên liệu máy bay cho các hãng hàng không quốc tế, thời gian dự kiến sẽ kéo dài từ ngày 10/2 đến ngày 11/. Các hãng hàng không phải áp dụng các giải pháp thay thế, chẳng hạn như mang theo nhiều nhiên liệu hơn, tiếp nhiên liệu ở các nước thứ ba hoặc hủy bỏ hoàn toàn các chuyến bay.

Quan hệ căng thẳng giữa Mỹ và Cuba

Chính phủ Cuba cho rằng, tình trạng thiếu hụt năng lượng ở nước này là do các lệnh trừng phạt lâu dài của Mỹ và gần đây càng trầm trọng hơn sau khi Mỹ siết chặt các hạn chế dầu mỏ sau khi bắt giữ vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Mỹ đã tăng cường biện pháp ngăn các chuyến hàng chở dầu từ Venezuela đến Cuba và đe dọa các biện pháp trừng phạt đối với các nhà cung cấp tiềm năng khác của nước này.

Cuba là quốc đảo lớn nhất vùng Caribe và là một đồng minh thân thiết của Venezuela. Hàng thập kỷ trừng phạt kinh tế của Mỹ đối với Cuba đã phá hủy nền kinh tế và cô lập nước này khỏi thương mại quốc tế. Hiện Cuba phụ thuộc vào các đồng minh nước ngoài về dầu mỏ, như Mexico, Nga và Venezuela. Tuy nhiên, sau khi lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Maduro, Washington đã chặn mọi nguồn dầu mỏ của Venezuela xuất khẩu sang Cuba, khiến Cuba rơi vào tình trạng tê liệt.

Áp lực từ chính quyền Trump với Mexico cũng đã buộc Mexico ngừng cung cấp dầu cho Cuba, khiến lượng dự trữ dầu mỏ ở Cuba xuống mức thấp kỷ lục.

Cho đến tháng trước, Mexico vẫn là nhà cung cấp dầu chính của Cuba, chiếm gần 44% tổng lượng dầu nhập khẩu, tiếp theo là Venezuela với 33%, trong khi gần 10% đến từ Nga và một lượng nhỏ hơn từ Algeria. Theo công ty dữ liệu Kpler, tính đến ngày 30/1, Cuba chỉ còn đủ dầu để sử dụng trong 15 đến 20 ngày với mức nhu cầu hiện tại, cũng tức là tính đến ngày 11/2, lượng dầu của Cuba chỉ còn đủ dùng cho khoảng 5-10 ngày nữa.

Vậy tại sao quan hệ giữa Mỹ với Cuba lại căng thẳng như hiện nay?

Kể từ nhà lãnh đạo Fidel Castro lật đổ chế độ thân Mỹ trong cuộc cách mạng Cuba năm 1959, đất nước này đã phải chịu lệnh cấm vận của Mỹ. Hàng thập kỷ trừng phạt đã ngăn cản Cuba tiếp cận thị trường toàn cầu, thậm chí việc cung cấp thuốc men cũng trở nên khó khăn.

Ông Fidel Castro đã quốc hữu hóa các tài sản thuộc sở hữu của Mỹ, chủ yếu là ngành dầu mỏ, khiến Washington đáp trả bằng các hạn chế thương mại, sau đó nhanh chóng trở thành lệnh cấm vận kinh tế toàn diện kéo dài đến ngày nay, làm suy yếu nền kinh tế Cuba. Mỹ cũng cắt đứt quan hệ ngoại giao với Cuba từ đó.

Đến năm 2014, Mỹ và Cuba đã khôi phục quan hệ ngoại giao sau 50 năm. Tuy nhiên, đến năm 2017, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, ông Trump đã đảo ngược quyết định lịch sử này. Mỹ đã tái áp đặt hàng loạt lệnh trừng phạt đối với Cuba, đặc biệt là các hạn chế kinh tế, dẫn đến một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử quốc đảo này. Đến tháng 1/2025, trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump tiếp tục đảo ngược chính sách hợp tác với Cuba của chính quyền tiền nhiệm.

Tháng trước, ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp coi Cuba là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia và áp đặt thuế quan đối với bất kỳ quốc gia nào bán hoặc cung cấp dầu cho quốc đảo này. Các nhà quan sát cho biết hiện chưa rõ mục tiêu cuối cùng của Mỹ, tuy nhiên, một số quan chức Mỹ đã nói về việc thay đổi chính phủ Cuba.

Trong khi đó, phía Cuba đã bác bỏ những cáo buộc rằng họ gây ra mối đe dọa cho an ninh của Mỹ. Thứ trưởng Ngoại giao Cuba de Coscio cho biết, Cuba và Mỹ đã trao đổi một số thông tin sơ bộ và Cuba sẵn sàng tham gia đối thoại “thực chất” với Mỹ, nhưng kiên quyết từ chối thảo luận về việc thay đổi hệ thống chính phủ của mình.

Hôm 5/2, Tổng thống Cuba Miguel Diaz-Canel cũng tuyên bố rằng, Cuba sẵn sàng tham gia đối thoại với Mỹ, tuy nhiên, các cuộc đối thoại sẽ không chịu áp lực từ bên ngoài và phải tôn trọng chủ quyền quốc gia.

Ông Miguel Diaz-Canel nói thêm rằng, bất cứ điều gì Cuba coi là sự can thiệp vào công việc nội bộ của nước này đều nằm ngoài phạm vi thảo luận. Cuộc đối thoại như vậy có thể tạo nền tảng cho việc xây dựng quan hệ láng giềng văn minh và thân thiện giữa hai nước, và mô hình tương tác này có thể mang lại lợi ích chung cho người dân cả hai quốc gia. Một quan chức Cuba cho biết, Cuba và Mỹ đang liên lạc với nhau, mặc dù ông nói rằng các cuộc trao đổi vẫn chưa phát triển thành một cuộc đối thoại chính thức.

Cộng đồng quốc tế lo ngại về tình hình ở Cuba

Tình hình tại Cuba đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Tổng thư ký Liên hợp quốc gần đây cảnh báo rằng, nếu Cuba không có đủ nguồn cung dầu để đáp ứng nhu cầu cơ bản, nước này có thể đối mặt với nguy cơ "sụp đổ" nhân đạo. Trong khi đó, nhiều quốc gia như Nga, Trung Quốc, Mexico đã lên tiếng ủng hộ Cuba trong việc bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia, đồng thời cho biết sẽ sẵn sàng hỗ trợ Cuba.

Sự hỗ trợ của Mexico đối với Cuba gần đây đã trở thành đề tài được quan tâm. Sau khi các chuyến hàng chở dầu của Venezuela đến Cuba bị gián đoạn do lệnh cấm vận của Mỹ, Mexico đã trở thành nhà cung cấp nhiên liệu lớn nhất của Cuba trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, vào giữa tháng 1, Mexico đã đình chỉ xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế dưới áp lực của Mỹ. Sau đó, Mexico tuyên bố rằng, các hợp đồng dầu mỏ với Cuba vẫn còn hiệu lực. Hiện các quan chức Mexico đang liên lạc với Mỹ để làm rõ phạm vi cụ thể của các mối đe dọa thuế quan từ chính quyền Trump và tìm kiếm các giải pháp khả thi. Nhiều nguồn tin cho biết nếu đạt được sự đồng thuận ngoại giao, Mexico có thể gửi một tàu chở dầu chở dầu đến Cuba trong vòng vài ngày.

Ngày 9/2, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã lên tiếng chỉ trích lệnh trừng phạt của Mỹ là bất công và cho biết sẵn sàng cung cấp lương thực và viện trợ nhân đạo cho Cuba.

Bà Claudia Sheinbaum cho biết, hai tàu hàng viện trợ nhân đạo của Mexico khởi hành vào ngày 8/2 đang trên đường đến Cuba. Bộ Ngoại giao Mexico cho biết, hai tàu này dự kiến sẽ đến nơi trong vòng bốn ngày. Số hàng viện trợ nặng 814 tấn, bao gồm sữa tươi, sữa bột, thịt, đậu, gạo và các sản phẩm thiết yếu khác.

Bộ ngoại giao Trung Quốc cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc và kêu gọi Mỹ ngừng các hoạt động phá hoại hòa bình và ổn định khu vực và ngay lập tức dỡ bỏ lệnh phong tỏa và trừng phạt đối với Cuba. Người phát ngôn Bộ ngoại giao Trung Quốc cho biết Trung Quốc luôn thực hiện các cam kết hữu nghị với Cuba thông qua các hành động thiết thực.

Trong khi đó, Điện Kremlin của Nga hôm 9/2 cũng cho biết, tình hình nhiên liệu ở Cuba đang rất nghiêm trọng và những nỗ lực "bóp nghẹt" Cuba của Mỹ đang gây ra nhiều khó khăn.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết, Nga đang đàm phán với Havana về cách giải quyết các vấn đề này.

Trước đó, Liên minh Bolivar vì Nhân dân châu Mỹ gồm 10 quốc gia thành viên ở Mỹ Latin và Caribe đã bày tỏ sự ủng hộ vững chắc đối với Cuba trong việc bảo vệ chủ quyền và độc lập quốc gia, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế tiếp tục ủng hộ việc dỡ bỏ lệnh cấm vận của Mỹ đối với Cuba.

Cuộc đấu tranh về nguồn cung năng lượng đã trở thành một trong những vấn đề cốt lõi trong quan hệ Mỹ-Cuba hiện nay và các hoạt động ngoại giao khu vực. Trong ngắn hạn, liệu tình trạng thiếu điện và nhiên liệu của Cuba có thể được giải quyết hay không phần lớn phụ thuộc vào hướng đi chính sách của Mỹ, sự trung gian ngoại giao của các nước như Mexico và việc các thỏa thuận "miễn trừ" năng lượng hạn chế có được thực hiện hay không. Hiện thế giới đang dõi theo phản ứng của các bên và khả năng về một cuộc đàm phán giữa Mỹ và Cuba trong thời gian sớm nhất.