Là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, dân ca Quan họ Bắc Ninh không chỉ níu giữ người nghe bằng những làn điệu giao duyên ngọt ngào, mà còn bởi nét đẹp trong văn hóa ứng xử, trọng tình, trọng nghĩa. Làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hôm nay? Đây cũng là câu chuyện được chia sẻ tại talk show “Tình Quan họ - Giữ hồn di sản, kết nối đương đại”.
Không chỉ say đắm lòng người bởi những câu Quan họ mượt mà, xứ Kinh Bắc từ lâu đã được xem là vùng đất ‘địa linh nhân kiệt’ với mật độ di sản văn hóa dày dặn bậc nhất cả nước. Chỉ sau một quãng đường ngắn lái xe khỏi nội đô, chúng ta đã có thể chạm tay vào dòng chảy ngàn năm qua hệ thống đền chùa cổ kính, những bảo vật quốc gia vô giá và các làng nghề thủ công tài hoa nức tiếng gần xa.
Khác với "Quan họ cổ", "Quan họ mới" là lối ca hát trình diễn có đối tượng khán giả thưởng thức. "Quan họ mới" có thể ca hát ở bất cứ thời gian nào, không gian nào, người ca hát Quan họ không phải chỉ là quần chúng không chuyên mà bao gồm cả đội ngũ những nghệ sĩ chuyên nghiệp.
Từ các buổi tập hát Quan họ ở Hà Nội, những giáo viên đang giảng dạy tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài mang theo sự háo hức đến Bắc Ninh – nơi họ được trực tiếp gặp những liền anh, liền chị và bước vào không gian của một di sản đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Với họ, đây không chỉ là một buổi giao lưu mà là một bài học để mang về lớp học.
Mục đích ca hát của "Quan họ cổ" chủ yếu là giao lưu tình cảm giữa đôi bên Quan họ kết bạn. Nói một cách khác, các nghệ nhân Quan họ tự hát cho nhau nghe cho nên "Quan họ cổ" có nhiều hình thức ca hát như: hát chúc, hát mừng, hát thờ, hát hội, hát canh… Tuy nhiên, những quy định trong hình thức hát canh vẫn được xem là tiêu biểu, độc đáo nhất trong các hình thức ca hát Quan họ.
Dân ca Quan họ là một trong những làn điệu dân ca tiêu biểu của vùng châu thổ sông Hồng ở miền Bắc Việt Nam. Nó được hình thành và phát triển ở vùng văn hóa Kinh Bắc xưa, nay phần lớn là tỉnh Bắc Ninh với trọng tâm là các làng cổ bên dòng sông Cầu chảy qua, vì thế mà sông Cầu còn được gọi là "dòng sông quan họ".
Dù cuộc sống có nhiều thay đổi, nhưng những làn điệu dân ca quan họ Bắc Ninh vẫn được những con người xứ kinh Bắc gìn giữ.
Sinh ra và lớn lên tại làng nghề nón Chuông (xã Phương Trung, Thanh Oai, Hà Nội), sau khi xuất ngũ trở về địa phương, người cựu chiến binh Phạm Văn Nông vẫn tiếp tục nối nghề của cha ông. Ông Nông đau đáu khôi phục chiếc nón cổ quai thao, chiếc nón đã gắn với di sản văn hóa quan họ Kinh Bắc.
