Sáng 9/5, Quốc hội nghe Tờ trình dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp .
Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế nhấn mạnh sự cần thiết sửa luật để tăng tính thực chất trong đăng ký doanh nghiệp, đề xuất giao rõ trách nhiệm cho UBND cấp tỉnh trong hậu kiểm, qua đó kiểm soát doanh nghiệp “ma”, ngăn thất thu ngân sách và bảo vệ môi trường đầu tư.
Trình bày Tờ trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, việc sửa đổi lần này xuất phát từ yêu cầu cấp thiết trong tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước. Dự thảo đặt ra ba nhóm mục tiêu chính:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về thành lập, tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp; tạo thuận lợi cho môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch.
Thứ hai, đảm bảo tính đồng bộ, hiệu lực và hiệu quả trong thực thi pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang thay đổi nhanh chóng.
Thứ ba, phù hợp với các cam kết quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền.
Dự thảo luật thể hiện rõ định hướng thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tinh thần cốt lõi là tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, công khai, minh bạch.
Một điểm nhấn quan trọng của dự thảo là việc đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính. Cụ thể, yêu cầu nộp phiếu lý lịch tư pháp khi đăng ký doanh nghiệp sẽ được bãi bỏ, giúp giảm gánh nặng thủ tục, tiết kiệm thời gian và chi phí.
Thay vì phải lập tài khoản đăng ký kinh doanh, định danh điện tử cá nhân và tổ chức sẽ thay thế toàn bộ giấy tờ truyền thống. Giải pháp này không chỉ tăng tốc độ xử lý hồ sơ mà còn phù hợp với xu thế số hóa và cải cách hành chính.
Ngoài ra, dự thảo bổ sung quy định về khai báo chủ sở hữu hưởng lợi, theo Khuyến nghị 24 của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF). Theo đó, khi có thay đổi thông tin chủ sở hữu hưởng lợi, doanh nghiệp phải cập nhật trong vòng 10 ngày. Việc này có thể làm tăng nhẹ chi phí tuân thủ, nhưng sẽ không tạo áp lực lớn bởi hiện có hơn 93% hồ sơ đăng ký qua mạng và đã được miễn lệ phí.
Báo cáo thẩm tra: Kiểm soát vốn “ảo”, tăng trách nhiệm địa phương
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Phan Văn Mãi đánh giá cao sự chủ động cụ thể hóa chủ trương phân cấp trong đăng ký, quản lý doanh nghiệp.
Theo ông Mãi, Luật Doanh nghiệp hiện hành đã trao quyền cho Chính phủ quy định trình tự, thủ tục đăng ký doanh nghiệp. Dự thảo lần này tiếp tục theo hướng phân quyền mạnh hơn, giao rõ trách nhiệm cho UBND cấp tỉnh trong nhiều khâu: từ đăng ký, hậu kiểm, đến phối hợp quản lý sau đăng ký.
Khoản 3 Điều 215 trong dự thảo được sửa đổi, bổ sung nhằm trao quyền cho UBND cấp tỉnh chủ động thanh tra, kiểm tra hoạt động doanh nghiệp, từ đó hạn chế tình trạng khai khống vốn điều lệ, lập doanh nghiệp “ảo” hoặc gian lận hóa đơn.
Báo cáo thẩm tra cũng chỉ ra thực trạng đáng lo ngại: nhiều doanh nghiệp đăng ký tăng vốn “ảo” để đủ điều kiện thành lập công ty đại chúng, hoặc sử dụng danh nghĩa doanh nghiệp để phát hành, mua bán hóa đơn trái phép, trốn thuế, thậm chí vay vốn ngân hàng không đúng quy định.
Siết góp vốn: từ “niềm tin” đến quy định chặt chẽ
Trước những lỗ hổng về góp vốn, cơ quan thẩm tra kiến nghị bổ sung quy định chặt chẽ hơn về thủ tục đăng ký vốn, bao gồm: điều kiện góp vốn, định giá tài sản góp vốn, năng lực tài chính của cá nhân, tổ chức tham gia.
“Cần bổ sung chế tài xử lý trường hợp doanh nghiệp không góp đủ vốn đúng thời hạn đã đăng ký, đồng thời siết chặt cơ chế hậu kiểm để đảm bảo tính thực chất trong góp vốn”, báo cáo nêu rõ.
Một số ý kiến đề xuất cần có thêm giấy tờ chứng minh năng lực tài chính của cá nhân, tổ chức khi đăng ký góp vốn, tránh tình trạng “góp vốn bằng niềm tin” - một thực trạng phổ biến dẫn đến rủi ro trong môi trường đầu tư.
Dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển căn bản trong cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, vừa giảm thủ tục, vừa tăng cường kiểm soát và minh bạch hóa.
Việc siết chặt đăng ký vốn, tăng trách nhiệm chính quyền địa phương, thúc đẩy số hóa và nâng cao hiệu quả hậu kiểm sẽ góp phần chống thất thoát ngân sách, lành mạnh hóa thị trường, bảo vệ lợi ích chính đáng của nhà đầu tư chân chính.
