Thuế quan đã làm khó người Mỹ như thế nào?

Trong bối cảnh bất ổn về thuế quan, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang có sự dịch chuyển dần trong cơ cấu thị trường xuất khẩu, hướng nhiều hơn sang Trung Quốc thay vì thị trường Mỹ như trước đây.

Trong nửa đầu năm 2025, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Mỹ đạt 905 triệu USD, tăng 17,5% so với cùng kỳ năm 2024. Mức tăng trưởng này chủ yếu được thúc đẩy bởi xu hướng dồn đơn hàng trong tháng 5 – giai đoạn các doanh nghiệp hai nước gấp rút hoàn tất giao dịch trước thời điểm Mỹ dự kiến bắt đầu áp dụng thuế đối ứng từ ngày 9/7. Sự tăng tốc ngắn hạn này thực chất lại phản ánh rõ nét một bức tranh thương mại đang ngày càng bất ổn và đầy rủi ro.

Từng là thị trường dẫn đầu về nhập khẩu thủy sản Việt Nam trong nhiều năm; tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm 2025, Mỹ đã mất vị trí số 1 vào tay Trung Quốc. Cụ thể, trong khi Mỹ nhập khẩu 905 triệu USD, Trung Quốc đã nhập khẩu tới 1,1 tỷ USD thủy sản từ Việt Nam, tăng mạnh tới 45% so với cùng kỳ. Đây có thể xem là hệ quả tất yếu của một chính sách thuế quan thiếu ổn định từ phía Mỹ.

Trước đó, ông Lê Văn Quang, CEO Thủy sản Minh Phú, một trong những doanh nghiệp xuất khẩu tôm hàng đầu Việt Nam đã có một nhận định, việc đánh thuế lên các sản phẩm hàng hóa thiết yếu như thủy sản sẽ khiến người tiêu dùng Mỹ gặp khó khăn hơn. Bởi lẽ, người dân Mỹ không thể dừng ăn tôm, cá.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khi dẫn lại nghiên cứu của hai tổ chức uy tín Kontali của Na Uy và Rabobank của Hà Lan đã đưa ra nhận định, hầu hết các quốc gia xuất khẩu thủy sản lớn trên thế giới vẫn sẽ ghi nhận mức tăng trưởng sản lượng tôm đáng kể trong năm nay, bất chấp các chính sách thuế quan mà Mỹ đang áp dụng.

Điều này cho thấy thị trường của những mặt hàng thiết yếu sẽ có sự tự điều chỉnh trên phạm vi toàn cầu. Thuế quan không đủ sức để "quật ngã" các quốc gia xuất khẩu. Thay vào đó, nó đang dồn những khó khăn sang cho chính người tiêu dùng và nền kinh tế của nước Mỹ.

Đây là một nghịch lý quen thuộc trong các cuộc chiến thương mại. Khi một quốc gia áp thuế lên hàng hóa nhập khẩu, mục tiêu ban đầu có thể là để bảo vệ các nhà sản xuất trong nước. Nhưng với những mặt hàng mà sản xuất nội địa không đủ đáp ứng, hoặc có chi phí sản xuất cao hơn nhiều, gánh nặng thuế quan cuối cùng sẽ do người tiêu dùng phải gánh chịu thông qua việc giá cả hàng hóa tăng lên.

Trong trường hợp của ngành thủy sản, người tiêu dùng Mỹ vẫn cần phải ăn. Nếu các sản phẩm từ Việt Nam hay các quốc gia khác bị áp thuế và trở nên đắt đỏ hơn, họ sẽ phải tìm kiếm các nguồn cung thay thế. Tuy nhiên, nếu tất cả các nguồn cung lớn đều bị áp thuế, lựa chọn duy nhất của họ là phải chấp nhận một mức giá cao hơn.

Trong khi đó, các quốc gia xuất khẩu, dù có thể gặp khó khăn trong ngắn hạn tại thị trường Mỹ, họ sẽ không ngồi yên. Họ sẽ tích cực tìm kiếm và đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường khác, như Trung Quốc, châu Âu hay các thị trường tiềm năng mới. Thị trường toàn cầu sẽ tự tái cân bằng. Dòng chảy thương mại sẽ thay đổi nhưng tổng sản lượng và nhu cầu tiêu thụ các mặt hàng thiết yếu sẽ không biến mất.

Câu chuyện về thuế quan đối với ngành thủy sản cho thấy sự phức tạp của thương mại toàn cầu. Một chính sách được đưa ra với mục tiêu bảo hộ có thể lại đang "gậy ông đập lưng ông", gây khó khăn cho chính người dân của mình và tạo ra những xáo trộn không cần thiết trên thị trường. Trong "ván cờ" này, những người bị ảnh hưởng nhiều nhất chính là những người tiêu dùng bình thường tại Mỹ, những người sẽ phải trả nhiều tiền hơn cho bữa ăn hàng ngày của gia đình mình.