Giãn cách đại dịch làm trầm trọng thêm sự đổ vỡ tại xã Tiến Thắng: gia đình anh Muối tan tác vì con cái hư hỏng, Hào khủng hoảng đức tin trước bất hạnh của con gái. Sự bức bối vì phong tỏa đẩy thanh niên làng vào những trò đua xe, đánh nhau ngông cuồng. Qua đó, tác giả phơi bày sự băng hoại đạo đức và nỗi đau gia đình bị đẩy đến tận cùng trong bối cảnh đô thị hóa nông thôn.
Bi kịch làng Tiến Thắng lên đỉnh điểm khi lòng tham xé nát tình thân: Tỏ hành hung mẹ ruột vì bà bí mật bán đất để phòng thân; còn Kiên bỏ trốn sau khi thú nhận cưa trộm cây sưa. Những hành vi bất hiếu và tư tưởng làm giàu bằng mọi giá của lớp trẻ phơi bày sự băng hoại đạo đức tàn khốc, đẩy các gia đình vào cảnh tan vỡ và bế tắc.
Đạo đức làng quê băng hoại đến mức tàn nhẫn khi lòng tham đất đai dẫn đến thảm cảnh em giết anh ruột. Những cái chết liên tiếp do bạo lực và sự vô cảm khiến cộng đồng chìm trong ám ảnh và khủng hoảng tinh thần. Dù hình tượng cây sưa vẫn le lói niềm tin, nhưng sự thực dụng đã gần như cắt đứt mọi giá trị nhân tính và mối gắn kết với thiên nhiên.
Làng quê chìm trong u ám khi đường dây bán nội tạng bị phanh phui, phơi bày sự thật hàng chục thanh niên bán thận để ăn chơi. "Virus" suy đồi đạo đức lây lan tàn khốc không kém dịch Covid-19, gây ra những cái chết trắng và nỗi hoang mang tột độ. Giữa cơn khủng hoảng, Hảo nhận ra con người chỉ có thể tự cứu rỗi bằng cách thức tỉnh đức tin và quay lại với các giá trị nhân văn cốt lõi.
Bi kịch gia đình anh Muối lên đến đỉnh điểm khi con trai bán thận để mua xe, biểu hiện rõ nhất của "virus" thực dụng đang tàn phá làng quê. Lớp trẻ bỏ bê lao động, bán đất, cắm sổ đỏ để chạy theo thói hưởng thụ phù phiếm. Nỗi đau của anh Muối phơi bày một thực tế cay đắng: khi vật chất lên ngôi, đạo đức và tình thân bị hủy hoại tàn khốc.
Cơn sốt đất và gỗ sưa đã biến làng quê thành "thương trường" đầy rẫy sự trục lợi. Trong khi gia đình anh Muối bị bủa vây bởi những kẻ đầu cơ, thì một bộ phận chính quyền và người dân cũng đánh mất bản chất để chạy theo đồng tiền. Hệ lụy đau xót nhất là đất sản xuất mất dần, còn thế hệ trẻ thì lún sâu vào lối sống hưởng thụ, đua đòi và quay lưng với những giá trị lao động chân chính.
Qua các yếu tố huyền ảo như "hồn cổng", "hồn giếng", "hồn cây", tác giả cá biệt hóa nỗi đau của làng quê đang bị bức tử. Những linh hồn này hiện về như lời cảnh báo và trách móc trước sự vô tâm, thực dụng của con người. Hảo đứng giữa hai làn nước: vừa thấu suốt sự xuống cấp của cộng đồng khi đánh đổi ký ức lấy vật chất, vừa cay đắng bất lực trước dòng xoáy đô thị hóa không thể đảo ngược.
Dịch bệnh khiến hội xuân đình trệ, làm dâng trào nỗi cô đơn và dòng hồi ức của Hảo về mối tình dang dở với Huê bên hàng xoan cũ. Trong sự tĩnh lặng ấy, anh đau xót nhận ra làng quê đang bị tàn phá kép: bởi dịch bệnh hữu hình và bởi "virus" thực dụng, sốt đất đang làm xói mòn mọi giá trị truyền thống.
Cuộc gặp gỡ giữa gia đình Hảo và ông Giao nhằm hàn gắn cho Tỏ - Ước kết thúc bằng những thỏa thuận trên giấy tờ: không bạo hành, đăng ký kết hôn lại và ra mắt họ hàng. Tuy nhiên, sự nhún nhường của ông Giao không khỏa lấp được thái độ sắc sượt, thiếu thành khẩn của Tỏ. Cuộc hòa giải hiện lên đầy bất an, báo hiệu những cam kết này chỉ là hình thức và khó có thể mang lại hạnh phúc thực sự.
