Bản lĩnh quyết sách, trách nhiệm đến cùng

Quyết sách đối với 12 dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh thể hiện bản lĩnh đối diện vấn đề gai góc của cuộc sống, đưa mong mỏi của người dân thành trách nhiệm hành động của chính quyền.

Không để việc khó tiếp tục kéo dài

Trong tiến trình phát triển của một đô thị lớn, có những vấn đề càng để lâu càng khó giải quyết. Sai phạm ban đầu có thể được xác định bằng diện tích xây dựng, số tầng, số căn hộ tăng thêm; nhưng qua nhiều năm, hậu quả đã lan sâu vào đời sống. Những gia đình chuyển đến, trẻ em lớn lên, sinh kế hình thành, các giao dịch tài sản nối tiếp nhau. Cùng với đó là sức ép lên giao thông, trường học, bãi đỗ xe, không gian công cộng và sự an toàn của cả khu vực.

Đến lúc ấy, xử lý một công trình đồng thời là giải quyết quan hệ giữa nhiều chủ thể, nhiều quyền lợi và trách nhiệm. Mỗi quyết định đều phải tính đến những tác động vượt ra ngoài hồ sơ xây dựng. Đó chính là cái khó mà Hà Nội phải đối diện khi tìm lời giải cho những tồn tại tại 12 dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh.

Tuy nhiên, sự phức tạp không thể trở thành lý do để tiếp tục trì hoãn. Mỗi năm chậm trễ là thêm một năm quyền lợi người dân bị hạn chế, hạ tầng tiếp tục chịu tải. Điều này có thể làm tăng chi phí và thu hẹp khả năng lựa chọn phương án khi giải quyết.

Bởi vậy, Kỳ họp thứ bảy, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả tại các dự án này có ý nghĩa vượt lên việc xử lý một nhóm công trình tồn đọng. Thành phố nhận trách nhiệm tìm đường giải quyết những tình huống khó, nơi yêu cầu nghiêm minh của pháp luật gắn chặt với cuộc sống đã ổn định của đông đảo cư dân.

Bản lĩnh quản trị thể hiện ở chính sự lựa chọn ấy: Nhìn thẳng vào hậu quả, xác định đầy đủ trách nhiệm, sử dụng thẩm quyền để xây dựng phương án khả thi và tổ chức thực hiện đến cùng. Đối với những vấn đề tích tụ qua nhiều năm, quyết tâm phải đủ lớn để vượt qua tâm lý né tránh, việc từng bước triển khai phải đủ thận trọng để bảo vệ quyền lợi của người dân.

Từ góc nhìn người dân, ý nghĩa của quyết sách lại rất gần gũi. Tài sản tích cóp của một gia đình cần được bảo vệ; chỗ ở cần có pháp lý rõ ràng; việc phải chuyển đi hay được tiếp tục ở lại cần có căn cứ và phương án cụ thể. Những mong mỏi ấy đã được gửi gắm suốt hơn một thập kỷ. Khi được tiếp nhận và chuyển hóa thành cơ chế, tiếng lòng người dân trở thành căn cứ quan trọng của quyết sách.

Đó cũng là chiều sâu của tinh thần lấy người dân làm trung tâm. Chính quyền phải đi đến tận cùng những vướng mắc đang tác động đến đời sống, tìm cách bảo vệ quyền lợi trong suốt quá trình giải quyết. Sự đồng hành được thể hiện bằng trách nhiệm cụ thể, bằng nguồn lực và khả năng thực thi.

Kỷ cương đi cùng sự công bằng

Giải quyết bài toán ấy đòi hỏi trước hết phải phân định rành mạch trách nhiệm của người gây ra vi phạm và quyền lợi hợp pháp của người mua nhà. Sự đan xen trên thực tế càng phức tạp, nguyên tắc này càng cần được giữ vững. Người dân không thể tiếp tục chịu thiệt vì vi phạm của chủ đầu tư; doanh nghiệp cũng không thể lấy sự ổn định của đông đảo cư dân làm lý do trì hoãn khắc phục hậu quả.

Nội dung được thông qua tại kỳ họp đã xác định, cơ chế đặc thù không làm thay đổi bản chất hành vi vi phạm, không làm mất hiệu lực của các kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Việc xem xét công trình tồn tại phải tuân thủ điều kiện; những phần thuộc diện phá dỡ phải được xử lý theo quy định.

Đây là nền tảng của thông điệp không có vùng cấm, không có ngoại lệ trong xử lý vi phạm. Quy mô doanh nghiệp không tạo ra đặc quyền. Thời gian tồn tại không tự biến sai phạm thành hợp pháp. Mức độ phức tạp không làm mất đi nghĩa vụ khắc phục. Mọi phương án đều phải đặt trong khuôn khổ pháp luật, với trách nhiệm được xác định rõ và được bảo đảm thực hiện.

Giữ vững nguyên tắc ấy cũng đòi hỏi việc nhìn đầy đủ trách nhiệm quản lý qua từng giai đoạn. Những vi phạm quy mô lớn, kéo dài nhiều năm đặt ra yêu cầu rà soát việc phát hiện, ngăn chặn, xử lý và tổ chức thực hiện các quyết định đã ban hành. Làm rõ trách nhiệm theo căn cứ, thẩm quyền là cơ sở để khắc phục những hạn chế trong quản lý, ngăn sự lặp lại của những tồn tại tương tự.

Cùng với sự nghiêm minh, công bằng phải được thể hiện ngay trong cách phân bổ nghĩa vụ. Dự thảo Nghị quyết được thông qua quy định người mua, nhận chuyển nhượng hợp pháp căn hộ, nhà ở không có lỗi trong hành vi vi phạm không phải chịu chi phí, thiệt hại phát sinh từ việc khắc phục hậu quả của chủ đầu tư. Đặc biệt, nghĩa vụ bồi thường, hỗ trợ người bị di dời được ưu tiên trước nghĩa vụ nộp số lợi bất hợp pháp và nghĩa vụ tài chính về đất đai của doanh nghiệp.

Thứ tự ấy cho thấy sự quan tâm tới tình thế cụ thể của người dân. Một gia đình phải thay đổi nơi ở cần có điều kiện tạo lập cuộc sống ngay khi phương án được triển khai. Kỷ cương và nhân văn vì thế cùng hướng tới một đích đến: Trả trách nhiệm về đúng chủ thể, bảo vệ người có quyền lợi hợp pháp, khôi phục trật tự và sự công bằng. Thực thi càng chặt chẽ, quyền lợi người dân càng có cơ sở vững chắc để được bảo đảm.

Khắc phục hậu quả để mở đường tái thiết

Muốn đạt đích đến đó, trách nhiệm pháp lý phải được chuyển thành năng lực tài chính thực tế. Bồi thường, hỗ trợ di dời, cải tạo công trình, bổ sung hạ tầng đều cần nguồn lực. Nếu thiếu cơ chế bảo đảm, những nghĩa vụ đã xác định vẫn có thể chậm thực hiện, còn người dân tiếp tục chờ đợi.

Chuyên gia đô thị Đinh Quốc Thái đề xuất xác định, truy thu đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp và thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định, bảo đảm không tính trùng các khoản đã thực hiện. Chủ đầu tư phải bố trí kinh phí khắc phục theo phương án được phê duyệt. Đồng thời, cần nghiên cứu ký quỹ, bảo lãnh hoặc bảo đảm nghĩa vụ bằng tài sản hợp pháp, gắn việc hoàn thiện pháp lý dự án với kết quả thực hiện nghĩa vụ khắc phục.

Đề xuất này đặt trọng tâm vào khả năng kiểm soát quá trình thực hiện. Nguồn lực phải được xác định, nghĩa vụ phải có tiến độ, kết quả phải được kiểm chứng. Nghị quyết đã quy định biện pháp sử dụng nguồn bảo đảm nghĩa vụ hoặc cưỡng chế tài sản chủ đầu tư trong trường hợp không thực hiện đầy đủ trách nhiệm. Những công cụ ấy cần được triển khai kịp thời, chặt chẽ để quyền lợi người dân không tiếp tục phụ thuộc vào sự tự nguyện của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, hậu quả cần khắc phục còn rộng hơn những khoản tiền và phần công trình vi phạm. Khi số căn hộ, dân số tăng thêm, áp lực lan ra toàn bộ không gian đô thị xung quanh. Trường học quá tải, thiếu nơi đỗ xe, thiếu không gian sinh hoạt chung là những vấn đề tác động đến cả cộng đồng, kể cả những người không trực tiếp mua nhà trong phần diện tích vi phạm.

Bởi vậy, ông Đinh Quốc Thái nhấn mạnh việc gắn xử lý vi phạm với chương trình tái thiết, chỉnh trang tổng thể theo khu vực. Cần đánh giá quy mô dân số tăng thêm, khả năng chịu tải, mức thiếu hụt hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội để xây dựng phương án phù hợp. Khi dự án không còn quỹ đất, có thể nghiên cứu bổ sung hạ tầng tại khu vực lân cận theo quy hoạch, xác định rõ trách nhiệm đóng góp của chủ đầu tư, không để ngân sách gánh thay nghĩa vụ doanh nghiệp.

Đây là hướng tiếp cận có chiều sâu. Phạm vi khắc phục phải tương xứng với phạm vi tác động của vi phạm. Việc hoàn trả công năng, bổ sung trường học, giao thông, cây xanh, bãi đỗ xe và hạ tầng phòng cháy, chữa cháy sẽ quyết định chất lượng sống lâu dài. Xử lý tồn đọng nhờ đó trở thành cơ hội tổ chức lại không gian, sửa chữa những bất cập và tạo nền tảng phát triển bền vững.

Ở tầm rộng hơn, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu vừa kiến tạo những động lực phát triển mới, vừa giải quyết những vấn đề tích tụ trong quá trình đô thị hóa. Năng lực quản trị được thể hiện ở cả hai nhiệm vụ ấy. Tháo gỡ tồn đọng giúp khôi phục quyền lợi, khơi thông nguồn lực, đồng thời củng cố niềm tin của người dân vào tính công bằng và hiệu lực của quản lý nhà nước.

Niềm tin đó cần được bồi đắp bằng kết quả. Mỗi dự án phải có phương án phù hợp, rõ việc, rõ nguồn lực, rõ trách nhiệm và thời hạn. Thông tin cần công khai, thống nhất để người dân chủ động sắp xếp cuộc sống và giám sát. Sự chậm trễ phải được nhận diện, giải trình và xử lý kịp thời.

Ở một khía cạnh khác có thể thấy, quyết sách của HĐND thành phố có ý nghĩa vượt ra ngoài việc giải quyết tồn tại tại 12 dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh. Với những dự án có sai phạm tương tự, đây là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc, một “bản án” đối với tư duy bất chấp quy hoạch, coi thường pháp luật, thu lợi rồi đẩy người dân và xã hội gánh chịu hậu quả. Vi phạm dù kéo dài, hậu quả dù phức tạp vẫn phải được xử lý; nghĩa vụ khắc phục phải được thực hiện đầy đủ.

Bài học ấy dành cho cả chủ đầu tư và công tác quản lý nhà nước. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về những gì mình xây dựng, cam kết và đưa ra thị trường. Cơ quan quản lý phải phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm từ sớm, không để sự buông lỏng hay chậm trễ tích tụ thành những tồn tại nặng nề. Tinh thần thượng tôn pháp luật phải xuyên suốt từ phê duyệt, xây dựng, vận hành đến kiểm tra, xử lý; không có vùng cấm, không có ngoại lệ.