Bảo tồn di sản, kiến tạo giá trị mới cho hồ Tây

Hồ Tây - không gian đặc biệt của Hà Nội, đang đứng trước cơ hội tái sinh toàn diện khi thành phố ban hành Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị khu vực hồ Tây và phụ cận”. Đây là bước đi mang tính chiến lược, hướng tới tái thiết không gian, phục hồi hệ sinh thái, khơi dậy nguồn lực văn hóa và định hình lại vai trò của hồ Tây trong cấu trúc phát triển Thủ đô. Để có cái nhìn sâu sắc hơn về vận hội mới này của hồ Tây, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam.

Phóng viên: Thưa Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính! Điểm đáng chú ý trong Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị khu vực hồ Tây và phụ cận hồ Tây không được nhìn như một thắng cảnh đơn lẻ cần chỉnh trang, mà được đặt trong một cấu trúc phát triển rộng hơn, gắn với văn hóa, du lịch, dịch vụ và vai trò động lực trong không gian đô thị Hà Nội. Ông đánh giá như thế nào về điều này?

Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính: Đây là một điểm mới của Hà Nội trong quá trình lập quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm. Đặc biệt, Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 02 về quy hoạch và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Hồ Tây của chúng ta sở hữu giá trị đặc biệt vô giá về cảnh quan và di sản văn hóa, vì thế, trong lộ trình phát triển, chúng ta phải xác định hồ Tây là vị trí trọng điểm để nghiên cứu quy hoạch đồng bộ, phù hợp với yêu cầu của một Thủ đô thuộc quốc gia trên 100 triệu dân.

Tôi cho rằng không nên quy hoạch riêng lẻ hồ Tây mà phải đặt trong mối quan hệ mật thiết với sông Hồng - một đại dự án chúng ta đang triển khai. Thực chất, hồ Tây cũng là một phần của dòng sông Hồng xưa kia. Bên cạnh đó, không gian hồ Tây, vùng trung tâm chính trị Ba Đình và hồ Hoàn Kiếm là một chỉnh thể văn hóa - chính trị hòa quyện, không thể tách rời.

Khi thực hiện quy hoạch, chúng ta phải nhìn nhận thấu đáo các vùng phụ cận và không gian văn hóa tiếp cận. Chúng ta cần hết sức trân trọng và trách nhiệm với từng "nét bút" quy hoạch, bởi người dân đang theo dõi hàng ngày. Hồ Tây không chỉ là cảnh quan mà còn là ký ức và niềm tự hào của họ. Với mục tiêu xây dựng Hà Nội thành một đô thị toàn cầu có sức ảnh hưởng lớn, ngay từ bây giờ, chúng ta phải có trách nhiệm cao nhất trong việc xây dựng quy chế quản lý và định hướng phát triển bền vững cho khu vực này.

Phóng viên: Bên cạnh tổ chức không gian, Đề án cũng đặt ra yêu cầu rất căn cơ là xử lý môi trường nước, phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ không gian tự nhiên. Đây có phải là nền tảng cốt lõi, thậm chí là điều kiện tiên quyết để kiến tạo hồ Tây thành không gian văn hóa - du lịch - dịch vụ bền vững! Ông suy nghĩ về điều này như thế nào?

Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính: Tôi hoàn toàn đồng ý, bởi khi bàn về việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị hồ Tây thì trước hết phải nói đến mặt nước. Hồ Tây hiện có hơn 500 héc-ta mặt nước, lớn nhất Thủ đô rồi, nhưng cái quan trọng là mặt nước đó có đảm bảo được yêu cầu xanh, sạch, đẹp không? Đó mới là điều cốt yếu để chúng ta tôn tạo và phát huy giá trị của nó.

Tôi muốn nhấn mạnh, giá trị ở đây không chỉ là mặt gương êm đềm bên trên mà còn là hệ sinh thái dưới đáy hồ, từ thủy sinh cho đến các sinh vật sống trong lòng hồ; tất cả phải có đầy đủ điều kiện để sinh tồn và phát triển. Quan điểm của chúng tôi là tuyệt đối không được làm giảm diện tích mặt nước, thậm chí càng nhiều càng tốt, nhưng ít nhất hiện nay phải giữ được diện tích như hiện có.

Vấn đề tiếp theo là phải làm sạch nguồn nước. Hiện nay chúng ta đã có công nghệ để xử lý nước sạch, nhưng quan trọng là phải đảm bảo gìn giữ được cả hệ sinh thái và các vấn đề thủy sinh trong lòng hồ. Theo tôi, đó là giải pháp tốt nhất cho vấn đề hồ Tây hiện nay.

Phóng viên: Với hồ Tây, bảo tồn phải đi cùng phát huy để di sản trở thành nguồn lực cho phát triển. Theo Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, thành phố Hà Nội cần làm gì để bảo tồn hồ Tây không chỉ là gìn giữ, mà còn là làm giàu thêm giá trị văn hóa cho không gian này?

Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính: Trước hết, chúng ta phải làm tốt việc giữ gìn và bảo vệ mặt nước, luôn giữ cho nước trong và bảo tồn được không gian, hệ sinh thái của hồ Tây. Việc thứ hai là chúng ta phải cố gắng khai thác và bảo tồn được những làng cổ nổi tiếng như làng hoa Ngọc Hà, làng Trích Sài... Những ngôi làng này có giá trị du lịch rất lớn, nên tôi nghĩ công tác quy hoạch phải làm thế nào để hướng được người dân và khách du lịch trong, ngoài nước vào tham quan các khu vực đó.

Ngoài ra, với những địa điểm như phủ Tây Hồ, đền Quán Thánh hay chùa Trấn Quốc, chúng ta phải tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt nhất. Muốn vậy, phải giải quyết được bài toán giao thông - vốn đang là vấn đề rất quan trọng. Chúng ta vừa phải giữ gìn, bảo tồn, vừa phải có quy hoạch tốt; bảo tồn và phát huy giá trị phải đi đôi với công tác quy hoạch, làm sao cho nó phù hợp với yêu cầu phát triển của từng khu vực cụ thể.

Phóng viên: Vâng xin trân trọng cảm ơn ông.