Giữa phố thị cuối năm, tiếng phách, tiếng đàn và lời ca Ca trù vẫn ngân vang bền bỉ. Di sản nghìn năm ấy như mạch ngầm văn hóa, gửi gắm lời tự tình sâu lắng của Tết Việt xưa.
Khi tiết trời bắt đầu chuyển mình trong cái se lạnh của mưa xuân, và những cánh hoa đào khoe sắc trên phố phường, tâm hồn người Việt lại xao động bởi những hoài niệm cũ.
Với nghệ nhân ưu tú Phùng Thị Hồng, Tết chỉ thực sự đến khi làn điệu ca trù được cất lên giữa linh thiêng của ngôi đình làng.
Nghệ nhân ưu tú Phùng Thị Hồng, Chủ nhiệm CLB Ca trù Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam chia sẻ: "Tết đến xuân về không thể thiếu cánh đào, và riêng làng tôi không thể thiếu được tiếng khách, tiếng tơ lòng."
Trải qua thăng trầm của lịch sử, đã có lúc tiếng đàn đáy tưởng chừng im bặt. Nhưng nhờ sự nỗ lực của lớp nghệ nhân cao tuổi mà giờ đây, trong những ngày xuân, Ca trù đang hồi sinh mạnh mẽ.
Tại câu lạc bộ ca trù hương quê, có thể bắt gặp những gương mặt trẻ đam mê với làn điệu ca trù. Họ tìm đến Ca trù không chỉ vì tò mò, mà tình yêu với môn nghệ thuật dân gian của dân tộc. Ca trù ngày xuân nay không chỉ là hồi ức của người già, mà còn là niềm tự hào của người trẻ về một bản sắc Việt độc nhất vô nhị, được UNESCO vinh danh.
Bà Doãn Thị Thanh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù xã Hương Quê, xã Đan Phượng, TP. Hà Nội cho biết: “Vào dịp đầu xuân, Câu lạc bộ Ca trù tập trung tại sân đình, biểu diễn hai chủ đề chính. Thứ nhất là hát dâng Nhà Thánh với các tiết mục như ‘Thánh cung vạn tuế’, ‘Múa hát chúc cỗ’, ‘Hát hết nhạc’. Thứ hai là hát mừng Đảng, mừng xuân.”
Trong tiết trời vào xuân, những thanh âm cuốn hút của ca trù như dẫn dụ, thoáng buông lơi, chốc níu kéo, cứ quyến luyến bước chân mỗi người. Những lớp nghệ nhân và ca nương mới đã và đang tiếp nối nhau gìn giữ và phát huy những giá trị độc đáo của ca trù. Góp phần bảo tồn và gìn giữ cho vùng đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc.
Từng trải qua nhiều thăng trầm, ca trù vẫn được gìn giữ và lan tỏa nhờ những nghệ nhân tâm huyết. Ở Hà Nội, nghệ nhân ưu tú Vân Mai dành cả đời thầm lặng truyền dạy để tiếng phách, tiếng hát cổ truyền không bị lãng quên.
Ca trù có nhiều tên gọi, tùy từng địa phương, từng thời điểm mà hát ca trù còn gọi là hát ả đào, hát cửa đình, hát cửa quyền, hát cô đầu, hay hát nhà trò...
Nằm trong khuôn khổ chuỗi sự kiện thường niên Tết Việt – Tết Phố 2026, đêm diễn ca trù “Hàn lạp nhã ca” do Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội phối hợp cùng Câu lạc bộ Đình làng Việt tổ chức, đã diễn ra tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật số 22 Hàng Buồm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Những bộ trang phục cầu kỳ, những động tác mềm mại, uyển chuyển trên nền âm nhạc mang màu sắc cổ phong. Múa cổ trang đang dần trở thành một xu hướng được nhiều bạn trẻ yêu thích, thể hiện cá tính, sự sáng tạo và tình yêu với nghệ thuật.
Ca trù là di sản văn hóa phi vật thể cần được gìn giữ bằng chính những người thực hành và trao truyền qua các thế hệ. Tại Phú Mỹ, việc chuẩn bị ra mắt câu lạc bộ ca trù đang mở ra một kỳ vọng mới: Làm thế nào để những làn điệu cổ không chỉ được lưu giữ, mà còn tiếp tục vang lên trong đời sống cộng đồng.
Một di sản chỉ thực sự phát huy sức sống khi những giá trị lịch sử, văn hóa được công chúng thấu hiểu và tiếp nối trong đời sống hôm nay. Với Văn Miếu - Quốc Tử Giám, việc đổi mới phương thức giới thiệu, kết hợp trải nghiệm trực quan với ứng dụng công nghệ số đang mở ra những cách thức mới để công chúng khám phá chiều sâu di sản, đồng thời lan tỏa truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài của dân tộc.
Nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, sáng 4/11, Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phối hợp với UBND phường Yên Hòa tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Truyền thống văn hóa, khoa bảng phường Yên Hòa, Hà Nội”, góp phần bồi đắp truyền thống hiếu học và khơi dậy tiềm năng di sản của vùng đất cổ ven kinh đô xưa.
Hướng tới ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và hưởng ứng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp triển khai không gian triển lãm và chuỗi hoạt động văn hóa với chủ đề “Chuyện Tuồng xưa, Chuyện Tuồng nay - Phía sau vàng son, tương lai nào cho Tuồng?” tại Trung tâm Giao lưu Văn hóa phố cổ Hà Nội, số 50 Đào Duy Từ.
Chào mừng Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 3/11, Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội tổ chức chương trình trưng bày, giới thiệu và trải nghiệm văn hóa “Tinh hoa hội tụ” tại Trung tâm thông tin văn hóa Hồ Gươm, số 2 Lê Thái Tổ, phường Hoàn Kiếm.
