Dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 3/6 cho ý kiến về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.
Theo Chánh án TAND tối cao Lê Minh Trí, liên quan đến việc thành lập Tòa án chuyên biệt thuộc trung tâm tài chính quốc tế, TAND tối cao nhận định, đây là yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn và đã có chủ trương của cấp có thẩm quyền.
Tuy nhiên, đây là vấn đề rất lớn và mới đối với Việt Nam nên trước mắt dự kiến quy định trong hệ thống TAND có tòa án chuyên biệt. Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập, giải thể và quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của toà án chuyên biệt. Quốc hội quy định nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức bộ máy của toà án chuyên biệt; trình tự thủ tục tố tụng; tiếng nói, chữ viết trong tố tụng; việc áp dụng pháp luật tại tòa án chuyên biệt,…
Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cũng nhận định đây là vấn đề mới, khó và chưa có tiền lệ ở Việt Nam. Hơn nữa, để bảo đảm tính cạnh tranh và theo thông lệ quốc tế, các quy định về tổ chức, hoạt động, thẩm quyền tố tụng và pháp luật áp dụng của Tòa án chuyên biệt này dự kiến hoàn toàn khác với các TAND hiện nay (như việc áp dụng các nguyên tắc của hệ thống thông luật; xét xử, tranh tụng bằng tiếng Anh; có thể mời Thẩm phán nước ngoài tham gia xét xử…) và phải do Quốc hội quy định vì liên quan đến trình tự, thủ tục tố tụng tư pháp, quyền con người, quyền tài sản của các bên.
Trong khi đó, TAND tối cao mới bắt đầu triển khai nghiên cứu vấn đề này theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Đồng thời, Dự thảo Luật được xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 9 theo trình tự, thủ tục rút gọn, thời gian từ nay đến khi Quốc hội xem xét, thông qua không còn nhiều. Vì vậy, để kịp thời thể chế hóa, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản thống nhất với đề xuất của TAND tối cao.
Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho rằng, việc triển khai mô hình này là vấn đề hoàn toàn mới và có tính phức tạp cao, bởi hiện tại chưa có tiền lệ thực tiễn nào. Do đó, theo bà, trước mắt cần đặt ra các nguyên tắc chung mang tính định hướng, còn các nội dung cụ thể nên để Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định khi điều kiện cho phép.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng đồng tình rằng, trong giai đoạn hiện nay, nên tập trung vào việc thiết lập những nguyên tắc và định hướng lớn. Sau đó, tùy theo thẩm quyền, việc hướng dẫn chi tiết sẽ do Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao thực hiện. Ông nhấn mạnh, đây là bước đi cần thiết để chuẩn bị cho việc vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế - một thiết chế đặc thù sẽ được đưa vào hoạt động trong thời gian tới.
Tiếp thu ý kiến, Chánh án TAND Tối cao Lê Minh Trí cho biết, đây là vấn đề lớn, mới và chưa có tiền lệ. Tuy nhiên, Bộ Chính trị đã có chủ trương thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. HCM và Đà Nẵng. Đây là nhiệm vụ chính trị cần triển khai sớm. Theo ông, hoạt động xét xử trong mô hình này mang tính đặc thù, đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý riêng biệt.
Vì vậy, Chánh án đề xuất không nên điều chỉnh các luật hiện hành để phù hợp một cách cơ học, mà cần xây dựng một đạo luật riêng biệt, có tính đặc thù cao, do Quốc hội ban hành.
