Trong phiên họp sáng 29/5, Quốc hội thảo luận tại hội trường Nghị quyết về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Bày tỏ đồng tình với việc cần thiết ban hành nghị quyết này, đại biểu cũng nêu nhiều ý kiến nhằm làm rõ vai trò của Viện kiểm sát (VKS), cũng như làm rõ hơn nữa về điều kiện của các nhóm yếu thế.
Rà soát kỹ hơn quy định về nhóm yếu thế
Cho ý kiến vào dự thảo, đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) nêu rõ, dự thảo nghị quyết hiện đang quy định 6 nhóm đối tượng yếu thế và 4 nhóm đối tượng vệ lợi ích công.
Tuy nhiên, đối tượng dự thảo nghị quyết nêu rộng hơn so với Bộ luật tố tụng dân sự và có một số trường hợp chưa được thống nhất. “Tôi lấy ví dụ về nhóm lợi ích công, bộ luật tố tụng dân sự chỉ quy định là tài sản công, lợi ích công, quyền sử dụng đất, nhà ở. Về nhóm dễ bị tổn thương, dự thảo nghị quyết lại quy định thiếu đối tượng bị hạn chế về năng lực hành vi nhân sự”, đại biểu phân tích.
Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Long An) đưa ra ví dụ ở Luật trợ giúp pháp lý, người cao tuổi, người khuyết tật phải có khó khăn về tài chính; không có điều chỉnh đối với đối tượng là phụ nữ mang thai nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Nhưng nghị quyết lại thiếu đối tượng là nạn nhân của mua bán người. “Tôi đề nghị rà soát vì đối tượng là quá rộng, trong khi tại Khoản 5 Điều 3 của dự thảo nghị quyết quy định quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương được Viện kiểm sát khởi kiện để bảo vệ bao gồm cả quyền nhân thân và quyền tài sản”, đại biểu Dung nêu ý kiến.
Có xung đột vai trò của Viện kiểm sát không?
Dự thảo cũng quy định kiểm sát viên được phân công tham gia phiên tòa, công bố quyết định khởi kiện, trình bày chứng cứ, tranh luận, phát biểu ý kiến và có thể rút yêu cầu khởi kiện.
“Vấn đề phát sinh từ dự thảo, VKS là nguyên đơn, người đại diện, hay người bảo vệ quyền lợi và tham gia tố tụng với tư cách pháp lý như thế nào? VKS vừa khởi kiện, vừa tham gia tranh tụng, vừa kiểm sát hoạt động tố tụng thì có xung đột vai trò không?”, bà Dung nêu vấn đề.
Đại biểu cũng đồng thời đưa ra câu hỏi: Ai sẽ kiểm sát hoạt động tố tụng nếu VKS cấp huyện (sắp tới là VKS khu vực) khởi kiện, sẽ phân công một kiểm sát viên viên khác hay VKS cấp trên phân công kiểm sát? Ngoài ra, nữ đại biểu cũng nêu câu hỏi: VKS có phải nộp tiền bảo đảm khi yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài sản, cấm chuyển dịch tài sản... hay không?
Khởi kiện vì lợi ích chung, không cần nộp án phí
Trước vấn đề đại biểu Phan Thị Mỹ Dung nêu, Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết vấn đề này đã được thảo luận kỹ trong nhiều diễn đàn.
Theo ông, khởi kiện dân sự, theo cách hiểu thông thường, là bảo vệ quyền lợi của mình, thường là lĩnh vực tư. Trường hợp này, khởi kiện của VKS khác khởi kiện dân sự. Đây là thực hiện công quyền, bảo đảm trật tự xã hội nhưng chưa đến mức hình sự. Theo Viện trưởng Viện KSND Tối cao, do VKS vì lợi ích chung nên không có chuyện nộp án phí, không có chuyện nộp tiền bảo đảm khi yêu cầu áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời và không có chuyện thỏa thuận. “Đây là xu hướng chung để xây dựng tố tụng bảo vệ trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích chung liên quan đến đa số, hoặc bảo vệ người yếu thế không có điều kiện tự bảo vệ mình”- ông Tiến khẳng định.
Trước lo lắng về xung đột vai trò của VKS, Viện trưởng Viện KSND Tối cao khẳng định: VKS có chức năng tham gia tố tụng và kiểm sát hoạt động xét xử, hoạt động tư pháp. Việc này để đảm bảo quá trình tòa án xét xử, ra phán quyết minh bạch, khách quan, công lý và quyền con người… “Đây là “hai con mắt nhìn” và không ảnh hưởng đến kết quả. Bởi Tòa án mới là người quyết định, ra phán quyết cuối cùng”, ông Tiến trả lời.
