Vạn Phúc là làng lụa nổi tiếng, kể câu chuyện của những người đang gìn giữ từng sợi tơ và nếp vải, như níu giữ ký ức của Hà Nội.
Trên đất kinh kỳ xưa, lụa từng là chất liệu không thể thiếu trong tà áo dài, trong nếp sống người Hà Nội. Đằng sau mỗi thước lụa ấy là bàn tay tỉ mỉ của những người thợ ở một làng ven đô – nơi tiếng máy dệt lụa vẫn vang lên mỗi sớm.
Làng Vạn Phúc - cái nôi của lụa Hà Đông - từng là nơi cung tiến vải vóc cho triều đình. Nghề dệt lụa không chỉ là kế sinh nhai, mà là văn hóa và danh dự của cả một dòng họ. Trải qua nhiều thăng trầm, làng Vạn Phúc hôm nay vẫn còn một số gia đình giữ lấy những ký ức xưa.
Bây giờ không còn tiếng thoi gõ đều đều, mà là tiếng máy móc chạy ồn ã sau sân nhà. Thế nhưng, vòng quay của những guồng suốt tơ, những giọt mồ hôi cần mẫn của người thợ, vẫn mang đậm nét truyền thống của làng tơ lụa Vạn Phúc. Tuy lụa đã không phải dệt bằng tay, nhưng vẫn còn đó những sợi tơ được giữ lại một cách kín đáo, như nét duyên thầm của người Hà Nội.
Gia đình bà Trần Thị Ngọc Lan, làng Vạn Phúc, quận Hà Đông, là một trong số ít hộ vẫn giữ được nghề truyền thống. Từng đường tơ, từng nếp vải không chỉ là lao động, mà còn là niềm tin và tình yêu với nghề cha truyền con nối.
"Gia đình làm nghề truyền thống, từ thời cha ông, đến đời vợ chồng tôi tiếp quản từ 2009. Chúng tôi làm theo hướng mới so với trước đây đó là dùng tơ màu, những hạt cao cấp hơn để cho ra những mặt hàng khác biệt. Máy móc được nâng cấp lên để năng suất cao hơn. Mô hình vẫn như cũ, sản xuất mặt hàng thủ công", bà Lan chia sẻ.
Thập niên 1990, lụa Hà Đông từng là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, hiện diện tại các hội chợ quốc tế. Thế nhưng, nghề dệt cũng từng trải qua những nốt thăng trầm. Sự xuất hiện của vải công nghiệp giá rẻ khiến nhiều khung cửi phải dừng lại. Lụa không còn là câu chuyện của sản phẩm. Lụa đã trở thành câu chuyện của ký ức, của bản sắc, và của những con người luôn sẵn sàng đổi mới theo thời cuộc. Những gia đình dệt lụa truyền thống như nhà bà Lan đã tự làm mới các sản phẩm của mình, xây dựng thương hiệu - bằng chính tình yêu với lụa quê hương.
"Trước đây, chúng tôi chỉ dệt hoa một màu nhưng giờ thêm những lớp thiết kế màu sắc, hoa văn để có một tổng thể. Ví dụ, áo dài có phần đầu, phần đuôi thiết kế thì chỉ cần may luôn thành một áo dài hoàn thiện. Đó là thiết kế đột phá" - bà Trần Thị Ngọc Lan chia sẻ thêm.
Nghệ nhân Nguyễn Anh Sơn, làng Vạn Phúc, quận Hà Đông, cho biết: "Tôi phục vụ theo nhu cầu của khách hàng, ai đặt gì tôi cũng làm. Để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, mình cũng phải kỹ tính và trau chuốt để sao cho sản phẩm đẹp nhất có thể".
Trong nhiều năm trở lại đây, lụa tơ tằm Hà Đông đã trở thành một trong những chất liệu vải cao cấp, trong các hàng may thanh lịch và trong tay các nhà thiết kế tâm huyết. Những tấm lụa tơ tằm Hà Đông được biến hóa thành các mẫu áo dài cách tân, váy cưới, khăn lụa cao cấp.
Nhà thiết kế thời trang Hoàng Kim Thúy, phố Hàng Than, quận Ba Đình, cho biết: "Bây giờ các bạn trẻ thích may vải tơ tằm. Sợi pha có giá thành rẻ hơn, sợi tơ tằm 100% thì giá thành cao".
Lụa không ồn ào, không phô trương, chỉ mềm mại và đằm thắm, như chính vẻ đẹp của những người phụ nữ Hà Nội. Lụa giờ đây không còn là sản phẩm của riêng làng nghề - mà là sự kết hợp giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và cả những người tiêu dùng biết trân trọng giá trị văn hóa. Lụa Hà Đông nhẹ như sương, mỏng như gió, mềm như một ký ức. Một tấm lụa có thể mỏng manh, nhưng nghề lụa Hà Đông thì không dễ mai một, bởi vẫn còn đó những bàn tay giữ nghề. Họ không chỉ dệt vải, mà còn dệt cả bản sắc truyền thống vào từng nếp lụa.
Từ khoá
Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 22 vừa khai mạc tại Hà Nội, với gần 100 gian hàng của hơn 50 đơn vị. Diễn ra đến hết ngày 12/10 tại số 489 Hoàng Quốc Việt, hội chợ kết hợp giới thiệu sản phẩm với trải nghiệm văn hóa, du lịch nông thôn, mở thêm cơ hội tiêu thụ cho các làng nghề.
Nhắc đến Ước Lễ, người ta không chỉ nhớ đến một vùng quê giàu truyền thống văn hóa, mà còn nhớ đến một nghề đã trở thành niềm tự hào của bao thế hệ – nghề làm giò. Để làm nên một khoanh giò ngon, người thợ không chỉ cần nguyên liệu, kỹ thuật, mà còn cần cả sự khéo léo và nhịp chày đều tay được truyền lại qua năm tháng.
Không chỉ có những công trình, phố phường hiện đại, Hà Nội còn có những làng nghề lưu giữ vẻ đẹp của bàn tay và ký ức. Làng mây tre đan Phú Vinh, xã Phú Nghĩa, là một điểm đến như thế, nơi những sợi mây, nan tre qua bàn tay người thợ trở thành những sản phẩm mang đậm hồn quê Bắc Bộ.
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 35km, làng nghề Quảng Phú Cầu với hơn 100 năm lịch sử không chỉ giữ gìn nét đẹp văn hóa tâm linh qua những bó hương truyền thống, mà còn là điểm đến hấp dẫn thu hút du khách trong và ngoài nước đến khám phá.
Cứ tới dịp Tết Trung thu, cộng đồng dân cư làng Ước Lễ, xã Dân Hòa (Hà Nội) lại tổ chức ngày hội làng theo phong tục truyền thống. Tại đây, ngoài các nghi lễ, một nội dung không thể thiếu là trải nghiệm cách làm giò truyền thống thông qua việc giã tay. Điều này tạo được sự hào hứng cho không chỉ người dân làng mà còn rất đông khách thập phương tới dự.
Sáng 22/9, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Quyết định của UBND thành phố ban hành quy định về bảo vệ môi trường làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội.
