Ngoài Ô Quan Chưởng hiện còn khá vẹn nguyên, các cửa ô còn lại chỉ còn tên gọi, thay vào đó là những tuyến phố sôi động bán mua, tấp nập người xe. Thủ đô phát triển, ngày một hiện đại, không gian kiến trúc cửa ô rộng mở, vượt lên không gian 36 phố phường. Nhưng 5 cửa ô một thời sẽ mãi sâu đậm trong ký ức người Hà Nội.
Khái niệm của ô từ thời xưa đó là cửa qua thành đất ngoài cùng bao bọc lấy Kinh thành Thăng Long và đó chính là cửa ngõ đi ra vào thành và các cổng này được xây dựng tại các điểm giao thương nơi có nhiều người dân qua lại và buôn bán.
Vào năm 1831, khi vua Minh Mạng cho thành lập "Tỉnh Hà Nội", thì khu vực "tỉnh thành" (tức nội thành) đã được vẽ bản đồ. Ở tấm bản đồ do hai ông Lê Đức Lộc và Nguyễn Công Tiến dựng khi ấy, ghi rõ tên (chữ Hán) và vị trí của 16 cửa ô là Yên Hoa, Yên Tĩnh, Thạch Khối, Phúc Lâm, Đông Hà, Trừng Thanh, Mỹ Lộc, Đông Yên, Tây Luông, Nhân Hoà, Thịnh Lãng, Yên Ninh, Kim Hoa, Thịnh Quang, Thanh Bảo, Thuỵ Chương. Thế nhưng, bản đồ "Tỉnh, thành Hà Nội" vẽ năm 1866 đời Tự Đức chỉ còn 15 cửa ô, không còn ô Nhân Hòa.
Thân thương những hình ảnh năm cửa ô ngày ấy, bây giờ
Trong giai đoạn giải phóng Thủ đô, đường tiến quân của nhân dân ta chia thành hai hướng, đó là Ô Cầu Giấy và Ô Cầu Dền. Điều này cho thấy rằng trong mọi giai đoạn lịch sử của đất nước, Ô Cầu Dền luôn là một trong những địa điểm quan trọng và đặc biệt đối với Thủ đô. Ngày nay, nơi đây đã trở thành những nút giao thông hiện đại với nhịp đèn xanh, đỏ, những cửa tiệm giao thương buôn bán sầm uất giữa phồn hoa đô thị giao cắt ngã tư phố Huế, Trần Khát Chân, Đại Cồ Việt, Bạch Mai.
Ngôi nhà số 9 phố Bạch Mai là nơi gia đình chị Trịnh Kim Ngân sinh sống từ những năm 1936. Đến nay, chị tiếp quản lại ngôi nhà để kinh doanh. Với chị, Ô Cầu Dền ngày xưa mãi là những ký ức đẹp gắn với tuổi thơ nơi chị trưởng thành và lớn lên.
Chị Trịnh Kim Ngân, phường Cầu Dền, quận Hai Bà Trưng chia sẻ: "Sau năm 1993, Nhà nước mở con đường Đại Cồ Việt, năm 1996 thì mở tiếp đường Trần Khát Chân và khu vực này ngày càng phát triển và không còn bóng dáng của cửa ô xưa."
Ba thế hệ đều sinh ra lớn lên tại Ô Chợ Dừa, ông Nguyễn Văn Hùng cũng đã chứng kiến quá trình phát triển từ một ô chợ nhỏ với những con đường hẹp trở thành ngã 7 với mật độ giao thông lớn, nối các tuyến giao thông trọng điểm tại Thủ đô.
Ông Nguyễn Văn Hùng, phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa cho biết: "Ngày xưa Ô Chợ Dừa rất nhỏ nhưng lại không tắc đường. Còn đường bây giờ đã quá đẹp, đẹp nhất quận Đống Đa".
Qua sự biến thiên của thời gian, những cửa ô xưa nơi đất Kinh kỳ dần chìm trong ký ức. Chỉ còn lại duy nhất Ô Quan Chưởng là cửa ô duy nhất của kinh thành Thăng Long còn giữ lại được kiến trúc, dáng vẻ xưa cũ.
Bốn cửa ô còn lại như Ô Đống Mác, Ô Cầu Dền, Ô Cầu Giấy, Ô Chợ Dừa giờ đây đã thay da đổi thịt, được thay thế bởi các công trình hiện đại nhằm mục đích phát triển Thành phố ngày một văn mình, giàu mạnh, đời sống nhân dân trở nên đủ đầy hơn. Thế nhưng hào khí ngày quân ta tiến vào 5 cửa ô để tiếp quản Thủ đô vẫn còn vẹn nguyên trong ký ức và trái tim mọi người con của đất Kinh kỳ, để mỗi người khi nhìn lại chặng đường lịch sử vẻ vang đó, sẽ thêm tự hào và cảm thấy may mắn khi được sống tại Hà Nội - thành phố vì hòa bình, lương tri và phẩm giá con người.
Cửa ô Hà Nội đã đi vào thơ ca, nhạc họa, như một chứng nhân lịch sử chứng kiến bao đổi thay của Thăng Long - Hà Nội. Hình ảnh cửa ô khắc sâu trong tâm trí của bao thế hệ người Hà Nội, dù họ còn sinh sống trên mảnh đất thân yêu này hay đã tỏa đi khắp bốn phương trời.
Với tâm trạng của người con Hà Nội, những người nặng lòng với Hà Nội yêu dấu, hôm nay, giữa những ngày mùa thu tháng 10 lịch sử, Khu di sản Hoàng thành Thăng Long đã khai mạc Trưng bày tài liệu lưu trữ với chủ đề " Hà Nội và những Cửa ô ".
Buổi trưng bày do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I (Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước) và Trung tâm lưu trữ lịch sử Thành phố (Sở Nội vụ Hà Nội) tổ chức nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954- 10/10/2024).
Nơi đây trưng bày những tờ bản đồ cổ nhất của Hà Nội. Số khác là những bản đồ do người Pháp vẽ khi đến Việt Nam và bắt đầu chiếm đóng Hà Nội. Lúc ấy, Hà Nội còn rất nhiều sông, hồ. Những tấm bản đồ và quy hoạch sau đó cho thấy, người Pháp đã lấp nhiều hồ để xây dựng phố phường, dần thay thế các ruộng làng ngoại ô.
Trưng bày "Hà Nội và những Cửa ô" giới thiệu khoảng 170 tài liệu, ảnh, gồm 3 chủ đề: "Cửa ô xưa", "Cửa ô chiến thắng" và "Cửa ô Hà Nội hôm nay".
"Cửa ô xưa" là hình ảnh của Thành Thăng Long qua bao thăng trầm, biến đổi, là kiến trúc, vai trò, công năng của các cửa ô Hà Nội. Dưới sự tác động của người Pháp trong quá trình quy hoạch Hà Nội vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, các cửa ô Hà Nội đã dần bị phá hủy. Hiện nay, cửa Ô Quan Chưởng là chứng tích còn lại duy nhất, đây là nơi lưu dấu về sự tồn tại và hình dáng của các cửa ô Thăng Long - Hà Nội xưa.
"Cửa ô chiến thắng" kể lại câu chuyện lịch sử các đoàn quân, các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô từ các cửa ô xưa tiến về giải phóng Thủ đô vào tháng 10/1954, đặc biệt là lễ chào cờ chiến thắng tại sân vận động Cột Cờ ngày 10/10/1954. Đây là mốc son hào hùng của dân tộc tròn 70 năm trước.
Chủ đề "Cửa ô Hà Nội hôm nay", làm nổi bật sự thay đổi diện mạo của Hà Nội sau những thay đổi địa giới hành chính; những định hướng quy hoạch Thủ đô đã giúp Hà Nội phát triển trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa; được UNESCO trao tặng danh hiệu "Thành phố vì hòa bình"; là thành viên của mạng lưới thành phố sáng tạo.
Trưng bày "Hà Nội và những Cửa ô" đưa chúng ta về với những ký ức của Thăng Long - Hà Nội qua hình ảnh của những cửa ô thân thuộc. Đây là bộ sưu tập tư liệu quý giá, hiện đang lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Viện Viễn Đông bác cổ Pháp tại Việt Nam, Trung tâm lưu trữ lịch sử thành phố Hà Nội.
Trưng bày diễn ra ngoài trời đến hết ngày 30/10 tại sân Điện Kính Thiên - Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội.
Kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 1 - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội, Sở Nội vụ Hà Nội tổ chức Trưng bày tài liệu lưu trữ với chủ đề “Hà Nội và những cửa ô”, nhằm giới thiệu lịch sử của các cửa ô Hà Nội gắn liền với lịch sử của Thăng Long - Hà Nội.
Thủ đô Hà Nội - trái tim của cả nước những ngày này đang khoác lên mình tấm áo rực rỡ với cờ hoa, băng rôn, khẩu hiệu, cụm biểu trưng được trang trí khắp các tuyến đường.
Kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024), Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp với các đơn vị, cá nhân tổ chức nhiều hoạt động, sự kiện văn hóa.
Triển lãm 3D trực tuyến đặc biệt "Hỡi đồng bào Thủ đô!" sẽ chính thức khai mạc vào 14h ngày 20.9 tại Hà Nội.
Từ khoá
Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 22 vừa khai mạc tại Hà Nội, với gần 100 gian hàng của hơn 50 đơn vị. Diễn ra đến hết ngày 12/10 tại số 489 Hoàng Quốc Việt, hội chợ kết hợp giới thiệu sản phẩm với trải nghiệm văn hóa, du lịch nông thôn, mở thêm cơ hội tiêu thụ cho các làng nghề.
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
