Đây là bước quan trọng để trình Quốc hội quyết định tại kỳ họp giữa năm 2025, dự kiến vào giữa tháng 6.
Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà đã trình bày Tờ trình của Chính phủ về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã. Theo đó, Chính phủ đề xuất sáp nhập 52 đơn vị hành chính cấp tỉnh, hình thành 23 đơn vị cấp tỉnh mới, giảm tổng số đơn vị hành chính cấp tỉnh trên cả nước từ 63 xuống 34, bao gồm 6 thành phố trực thuộc Trung ương và 28 tỉnh.
Đây là động thái nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 60 của Trung ương và Nghị quyết 76/2025/UBTVQH15, với mục tiêu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và cải cách hành chính.
Liên quan đến tổ chức bộ máy và nhân sự sau sắp xếp, Tờ trình nêu rõ: Tổng số cán bộ, công chức, viên chức tại 52 địa phương dự kiến sáp nhập là 447.657 người, trong đó có 2.321 cán bộ, 79.118 công chức và 366.218 viên chức. Phương án kiện toàn tổ chức và sắp xếp đội ngũ cán bộ đã được các địa phương thống nhất, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động và không vượt định mức biên chế được giao.
Bộ trưởng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh: “Việc lấy ý kiến nhân dân được tổ chức đồng bộ và đạt tỷ lệ đồng thuận rất cao – trung bình cả nước là 96,19%. Đặc biệt, 100% HĐND các cấp tại 52 địa phương đã biểu quyết đồng thuận với phương án sắp xếp.”
Chính phủ cũng đồng thời đề xuất phương án sắp xếp 9.907/10.035 đơn vị hành chính cấp xã, chỉ giữ nguyên 128 đơn vị do đạt tiêu chuẩn hoặc có đặc thù. Trên cơ sở đề xuất của các tỉnh, thành và thẩm định của Bộ Nội vụ, đã hình thành 3.193 phương án sáp nhập, trong đó có 2.498 xã, 682 phường và 13 đặc khu. Sau sắp xếp, cả nước còn lại 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, giảm 6.714 đơn vị, tương đương gần 67%.
Khoảng 95% số đơn vị mới hình thành đạt tiêu chuẩn về diện tích và dân số theo quy định. Khoảng 5% chưa đạt chuẩn do yếu tố địa lý, lịch sử hoặc không thể tiếp tục sáp nhập.
Chính phủ khẳng định sẽ thực hiện việc sắp xếp bộ máy và biên chế theo lộ trình tinh giản 5 năm, không làm tăng số lượng biên chế, đồng thời yêu cầu các địa phương sử dụng trụ sở và tài sản công hiệu quả, tránh lãng phí và tiêu cực. Việc tổ chức bộ máy tại các đơn vị hành chính cấp xã mới sẽ căn cứ theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
Đề xuất sớm thông qua Nghị quyết vào giữa tháng 6/2025
Trình bày Báo cáo thẩm tra các Tờ trình và Đề án của Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và xã năm 2025 là đợt sắp xếp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có quy mô lớn chưa từng có, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi mô hình quản trị trong bối cảnh phát triển mới.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ, Thủ tướng, Bộ Nội vụ và các địa phương, đã hoàn thành khẩn trương, vượt tiến độ, đúng quy trình pháp luật. Hồ sơ các đề án đều đủ điều kiện để trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.
Về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban kiến nghị bổ sung quy định cụ thể trách nhiệm của Chính phủ, các Bộ, ngành và chính quyền địa phương, đồng thời không đưa trách nhiệm của Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao vào nghị quyết, do không có trách nhiệm thực hiện trực tiếp nội dung sắp xếp.
Đối với 34 dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, Ủy ban Pháp luật nhận định: Các nghị quyết này đang có tổng dung lượng khoảng 640 trang tài liệu, trong đó mỗi đơn vị hành chính cấp xã mới đều ghi chi tiết về diện tích, dân số, vị trí tiếp giáp. Tuy nhiên, trong bối cảnh phải sắp xếp tới 9.907 đơn vị xã, việc rà soát số liệu này là rất phức tạp và mất thời gian, tiềm ẩn nguy cơ sai sót nếu không kiểm chứng kỹ lưỡng.
Vì vậy, Ủy ban kiến nghị chỉnh lý cách thể hiện dự thảo nghị quyết, theo hướng không mô tả chi tiết số liệu về diện tích, dân số và tiếp giáp, mà chỉ nêu phương án sắp xếp. Những thông tin chi tiết sẽ được giao cho Chính phủ công bố chính thức trước ngày 30/9/2025, nhằm đảm bảo độ chính xác và tránh phát sinh rủi ro pháp lý sau này.
Đồng thời, đề nghị bổ sung khoản tại Điều 4 của các nghị quyết, giao Chính phủ căn cứ Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các đề án kèm theo để xác định và công bố công khai thông tin hành chính cấp xã mới.
Với việc đã hoàn tất công tác chuẩn bị, hồ sơ đầy đủ, tỷ lệ đồng thuận cao và phương án sắp xếp đã rõ ràng, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội sớm thông qua các Nghị quyết vào ngày 16 hoặc 17/6/2025, tạo cơ sở pháp lý để các địa phương thực hiện từ ngày 1/7/2025.
Cuộc sắp xếp đơn vị hành chính lần này được đánh giá là một dấu mốc lớn về tổ chức hành chính quốc gia, có ý nghĩa trong việc xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu quả, tiết kiệm chi phí công và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
