Sáng 21/5, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV , Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Đỗ Văn Chiến trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật MTTQ Việt Nam, Luật Công đoàn, Luật Thanh niên và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Tờ trình nhằm thể chế hóa các quan điểm mới của Đảng, đồng bộ hóa hệ thống chính trị và bảo đảm tính thống nhất trong các hoạt động của MTTQ và tổ chức chính trị - xã hội. Đặc biệt là Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 về việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở các cấp.
Với Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tờ trình đề xuất sửa đổi theo ba nhóm nội dung lớn gồm: xác định lại vị trí, vai trò, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của MTTQ; tổ chức bộ máy ở cấp tỉnh và cấp xã, không còn tổ chức cấp huyện; đồng thời, bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn liên quan tới tiếp xúc cử tri, bầu cử, giám sát và phản biện xã hội. Theo đó, MTTQ được xác định là bộ phận của hệ thống chính trị và giữ vai trò chủ trì phối hợp với các tổ chức thành viên. Các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng được tổ chức thống nhất trong hệ thống Mặt trận.
Đối với Luật Công đoàn, dự thảo Luật khẳng định, tổ chức này là thành viên trực thuộc MTTQ Việt Nam và là đại diện cho người lao động trong quan hệ lao động quốc gia và quốc tế. Dự thảo cũng điều chỉnh tổ chức Công đoàn theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp, giảm tổ chức trong các cơ quan Nhà nước hưởng 100% lương ngân sách. Công đoàn sẽ tổ chức chủ yếu ở doanh nghiệp, ngành nghề, linh hoạt theo đặc thù hoạt động và đảm bảo chức năng giám sát, tham gia xây dựng pháp luật theo Hiến pháp.
Về Luật Thanh niên sửa đổi khẳng định Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức thành viên của MTTQ Việt Nam; đồng thời, làm rõ vai trò phối hợp trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội.
Với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, Tờ trình đề xuất các điều chỉnh để phù hợp với việc kết thúc sử dụng cán bộ không chuyên trách cấp xã, sắp xếp tổ chức chính quyền hai cấp và chuyển một số chức năng quản lý từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội sang Bộ Nội vụ. Dự thảo cũng bãi bỏ một số quy định liên quan đến Công đoàn viên chức theo tinh thần tinh gọn tổ chức.
Báo cáo thẩm tra: Cần bảo đảm tính độc lập tương đối
Trình bày Báo cáo thẩm tra ngay sau đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Uỷ ban cơ bản tán thành với Tờ trình, tuy nhiên đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, cập nhật kịp thời các điều chỉnh của Hiến pháp và hệ thống pháp luật liên quan nhằm đảm bảo tính hợp hiến, thống nhất và khả thi.
Về tổ chức và hoạt động của các thành viên MTTQ Việt Nam, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị làm rõ hơn tính chất “trực thuộc” để không làm mất đi tính độc lập tương đối, đảm bảo sự chủ động, sáng tạo của từng tổ chức, đúng với tinh thần của Hiến pháp và các nghị quyết của Trung ương.
Liên quan đến hoạt động giám sát và phản biện, Báo cáo thẩm tra nhấn mạnh cần quy định rõ quyền chủ động giám sát của từng tổ chức thành viên đối với các nội dung liên quan đến đoàn viên, hội viên mình; đồng thời, đề nghị thống nhất quy định về đối tượng, nội dung, thẩm quyền giám sát, phản biện tại các điều 26 và 33 của Luật MTTQ Việt Nam (sửa đổi).
Đối với khoản 4 Điều 1 của dự thảo Luật MTTQ Việt Nam, Báo cáo đề nghị cần cập nhật nội dung sửa đổi Hiến pháp về đơn vị hành chính để bảo đảm thống nhất trong quy định về tổ chức bộ máy ở các cấp.
Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành sau khi Luật được thông qua, đồng thời xem xét kỹ các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên để bảo đảm sự tương thích và phù hợp trong thực thi luật pháp.
