Cuối tháng 12/2024, hai chiếc thuyền cổ cỡ lớn được phát hiện do người dân cải tạo ao cá. Hai thuyền đều có kích thước tương đồng, dài hơn 16m, rộng khoảng 2m, lòng sâu nhất 2,15m. Vị trí thuyền cổ được xác định nằm trên dấu tích lòng sông Dâu, cách thành Luy Lâu khoảng 1km, cách chùa Dâu khoảng 600m về phía Đông Bắc. Đặc biệt, hai thân thuyền được chế tác bằng kỹ thuật đục thân cây độc mộc, ghép các dải ván bằng mộng, sau đó các mộng được chốt lại bằng đinh gỗ. Hai thuyền liên kết bằng hai thanh gỗ giằng. Trong lòng thuyền tìm được rất nhiều hạt cây các loại.
Ngay sau khi phát lộ, các nhà khảo cổ học thuộc Viện Khảo cổ học Việt Nam đã tiến hành khai quật và tiến hành nghiệm C14 nguyên liệu gỗ và hạt giống. PGS.TS. Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam đánh giá, phát hiện này được đánh giá là rất độc đáo và cần được bảo tồn khẩn cấp trước khi đưa ra kết luận cuối cùng về loại hình, tính chất hay niên đại của di tích.
Đặc biệt, đây là một cuộc khảo cổ học dưới nước, nhưng do điều kiện đặc biệt nên trở thành khai quật trên cạn. Mặc dù một phần con thuyền bị phá hủy, tuy nhiên vẫn còn giữ lại cấu trúc cơ bản của thuyền hai lòng hoặc hai đáy. Cấu trúc ghép nối của con thuyền được đánh giá rất độc đáo, không có sự tham gia của kim loại.
PGS.TS. Tống Trung Tín cũng cho rằng, để xác định chính xác niên đại cần có sự tham gia của nhiều chuyên gia và phòng thí nghiệm quốc tế; nên công bố rộng rãi thông tin về di tích để nhận được sự đóng góp ý kiến từ cộng đồng nghiên cứu quốc tế. Nếu con thuyền có niên đại từ thời kỳ Luy Lâu phát triển, giá trị sẽ rất lớn. Ngay cả khi niên đại từ thời Lý hoặc Trần, di tích vẫn mang giá trị độc đáo riêng. Các nhà khoa học đề xuất phương án trước mắt bảo tồn tại chỗ và tìm cách bảo vệ di tích bởi ưu điểm là gắn liền với di tích Luy Lâu và sông Dâu. Đồng thời, nghiên cứu toàn diện, sâu và rộng để xác định niên đại và giá trị của di tích một cách chính xác.
Trên cơ sở thực trạng xuất lộ di tích, hiện trường khai quật, kiến nghị của Viện Khảo cổ học, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh kiến nghị Ủy ban Nhân dân tỉnh cho phép thực hiện phương án giữ nguyên trạng tại chỗ di tích thuyền cổ tại hiện trường. Đây là giải pháp tối ưu nhất để bảo vệ và phát huy giá trị của di tích bởi di dời nguyên trạng di tích là bất khả kháng trong điều kiện quy mô của di tích rất lớn (khoảng 100m²). Cùng với đó, Bắc Ninh thiết lập hàng rào bảo vệ, biển báo về khu vực di tích, cấm các hoạt động xây dựng, khai thác tài nguyên trái phép trong phạm vi bảo vệ; đồng thời, giám sát thường xuyên; cử cán bộ chuyên trách hoặc phối hợp với cộng đồng địa phương thường xuyên theo dõi tình trạng di tích, phát hiện và xử lý kịp thời các nguy cơ xâm hại.
Đặc biệt, tỉnh ứng dụng công nghệ tiên tiến như sử dụng các phương pháp bảo quản hiện đại để chống lại sự phân hủy của vật liệu gỗ, như xử lý hóa chất bảo quản, kiểm soát độ ẩm, nhiệt độ.
