ESG - giấy thông hành cho xuất khẩu của nông sản Việt

Năm 2025 ghi dấu sự bứt phá của lĩnh vực nông, lâm, thủy sản với kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 70 tỷ USD. Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, nhiều doanh nghiệp đã lựa chọn một con đường khó hơn nhưng bền vững hơn: nâng chuẩn xuất khẩu theo các tiêu chí ESG để chinh phục những thị trường khó tính. Và điều này sẽ tiếp tục là chìa khóa quan trọng để xuất khẩu chuyển mình trong năm mới.

Trong tổng kim ngạch xuất khẩu hơn 70 tỷ USD của nông, lâm, thủy sản năm 2025, sầu riêng đóng góp tới 3,5 tỷ USD. Con số kỷ lục này không chỉ đến từ sản lượng, mà còn từ sự thay đổi trong cách sản xuất của nhiều nông trại quy mô lớn. Thay cho mô hình canh tác truyền thống, nhiều trang trại sầu riêng đã chủ động áp dụng các tiêu chí ESG, tối ưu sử dụng đất và nước, giảm phát thải, bảo vệ môi trường sinh thái. Nhờ vậy, mà cửa xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Úc, Canada và châu Âu đã mở ra.

Ông Nguyễn Thế Tùng, Tổng Giám đốc Queen Farm, chia sẻ: “Ưu tiên bảo vệ môi trường và bồi hoàn dinh dưỡng cho đất là gốc rễ để tạo nên cây khỏe, trái ngọt. Đây không chỉ là kỹ thuật canh tác, mà là lợi thế cạnh tranh khác biệt. Thị trường sẽ đi theo lộ trình tất yếu: từ sản phẩm ngon, sạch, tiến tới xanh và bền vững.”

Không chỉ trong trồng trọt, ESG đang mở ra hướng đi mới cho chế biến sâu. Công ty VietnamFood vượt hơn 700 doanh nghiệp từ 60 quốc gia để giành Giải Nhất Net Zero Challenge toàn cầu do Temasek Foundation tổ chức, với mô hình tái chế phụ phẩm tôm thành sản phẩm sinh học giá trị gia tăng cho nông nghiệp, y tế và công nghiệp. Sản phẩm hiện có mặt tại hơn 30 thị trường. Với doanh nghiệp, ESG không chỉ là yêu cầu mà là “tấm vé” vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Phan Thanh Lộc, Chủ tịch HĐQT Công ty VietnamFood (VNF) khẳng định: “Trong khi nhiều doanh nghiệp phụ phẩm tại Việt Nam vẫn vận hành theo mô hình ‘tuyến tính 1-1’, VNF đã xây dựng một hệ sinh thái nền tảng khác biệt. Chúng tôi hình thành một ‘trạm trung chuyển’ giá trị, chiết tách nguyên liệu sinh học đa dụng, từ đó chuyển hóa phụ phẩm thô thành nguyên liệu sinh học cao cấp, tiến xa hơn là các giải pháp y sinh như ứng dụng làm lành vết thương. Đây là nền tảng để VNF không chỉ dẫn đầu công nghệ mà còn hướng tới mục tiêu kỳ lân trong tương lai.”

Năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73–74 tỷ USD, tăng khoảng 6%. Để đạt mục tiêu, nâng chuẩn sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn là yêu cầu bắt buộc.

PGS.TS Đào Ngọc Tiến, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương, cho biết: “Tiên phong xu hướng mới mang lại lợi thế người đi đầu (first-mover advantage). Khi đã dẫn dắt, doanh nghiệp và nền kinh tế sẽ có nội lực vững chắc, đủ sức vượt biến số và thách thức toàn cầu.”

Trong bối cảnh rào cản thương mại xanh gia tăng, ESG đang trở thành nội lực giúp doanh nghiệp Việt bứt phá kỷ lục, khẳng định vị thế nông, lâm, thủy sản bền vững trên thị trường thế giới.