Giao tranh Pakistan - Afghanistan: Đồng minh trở thành địch thủ

Ở khu vực Nam Á, dư âm của cuộc chiến tranh biên giới giữa Ấn Độ và Pakistan vừa tạm lắng lại đã bùng phát giao tranh quân sự giữa Pakistan và Afghanistan . Taliban hiện đang cầm quyền ở Afghanistan vốn đã được Pakistan hậu thuẫn cả về chính trị lẫn quân sự trong suốt thời gian rất dài. Không có sự trợ lực ấy của Pakistan thời xưa, Taliban không thể được như ngày nay ở Afghanistan. Là đồng minh chiến lược của nhau hiện xảy ra giao tranh ác liệt.

Nguyên do quyết định nhất là sự thay đổi của thời thế và thời cuộc. Khi xưa, Taliban ở Afghanistan phải núp náu trong bóng phủ của Pakistan. Nhưng hiện tại, Taliban ở Afghanistan đã trở lại cầm quyền, thiết lập chính thể mới và không có đối thủ thách thức quyền lực ở bên trong Afghanistan. Tới nay, tuy mới chỉ có Nga chính thức công nhận ngoại giao chính thể Taliban ở Afghanistan nhưng đã có nhiều đối tác ở trong cũng như ngoài khu vực láng giềng của Afghanistan đang tích cực tranh thủ Taliban ở Afghanistan, đem lại cho Taliban ở Afghanistan một con chủ bài rất đắc dụng trong cuộc chơi ảnh hưởng và lợi ích địa chính trị mới ở khu vực Nam Á. Taliban ở Afghanistan đang nỗ lực có được sự công nhận ngoại giao của thế giới bên ngoài và gây dựng thế cân bằng quan hệ với các đối tác. Do đó, không có gì lạ khi Taliban ở Afghanistan tìm cách thoát ra khỏi cái bóng phủ của Pakistan để độc lập và bình đẳng với Pakistan.

Một khi không còn là đồng minh chiến lược của nhau, những xung khắc lợi ích cũ sẽ nhanh chóng tái phát. Giữa Taliban ở Afghanistan và Pakistan có hai xung khắc lợi ích rất cơ bản và chính chúng bây giờ dẫn dắt hai nước láng giềng của nhau và từng là đồng minh chiến lược của nhau này đến chỗ sử dụng vũ khí nhằm vào nhau.

Thứ nhất là chuyện biên giới lãnh thổ. Năm 1893, chính quyền thực dân Anh và Vua Afghanistan Amir Abdur Rahman Khan ký kết thoả thuận về phân định biên giới, được gọi là Đường biên Durand, gọi theo tên của ông Henry Mortimer Duran, khi ấy phụ trách đối ngoại của vùng Ấn Độ thuộc Anh. Thoả thuận này phân định khoảng 2670 km đường biên giới chung giữa Afghanistan và Pakistan ngày nay. Taliban ở Afghanistan không công nhận sự phân định dươờn biên này.

Thứ hai là tổ chức Tẻhik-e-Taliban Pakistan (TTP). TTP bị Pakistan và gần như tất cả các đối tác bên ngoài khác coi là khủng bố nhưng lại gần gũi Taliban ở Afghanistan về ý thức hệ và được Taliban ở Afghanistan hậu thuẫn về mọi phương diện. Trong khi Taliban ở Afghanistan và Pakistan bất đồng quan điểm và xung khắc lợi ích hiện tại như vậy, Ấn Độ và Pakistan chiến tranh với nhau, Trung Quốc cân bằng giữa hai phía, Nga coi trọng chính thể Taliban ở Afghanistan hơn và Mỹ lại muốn hiện diện quân sự trực tiếp ở Afghanistan.

Do đó, chiến sự hiện tại giữa Afghanistan và Pakistan không còn chỉ vì hai vướng mắc trên mà còn được hai bên dàn dựng để tạo thế và dựng phe cho cuộc chơi địa chính trị sâu rộng hơn ở khu vực.