Chợ Tết ngày xuân
PodcastNhững tín hiệu khẽ khàng báo năm mới: tờ lịch mới, sắc đào, chậu quất vàng. Với nhiều gia đình Hà Nội, mùa Tết bắt đầu từ những phiên chợ cuối năm.
Có những mùi hương không chỉ để nhớ - mà để nhận ra mình thuộc về đâu. Với nhiều người Hà Nội, đó là hương mùi già - một mùi hương rất đỗi bình dị, nhưng cứ mỗi độ cuối năm lại trở thành tín hiệu báo Tết về, đánh thức những lớp ký ức sâu lắng nhất trong lòng người.
Ngày còn ở quê, chiều 30 Tết, mẹ thường ra vườn nhổ một khóm mùi già , đun nước cho cả nhà tắm. Tắm xong, ai cũng mặc quần áo mới, ngồi chờ thời khắc Giao thừa trong cảm giác sạch sẽ, tinh tươm và đầy háo hức.
Nhiều năm sau chuyển lên Hà Nội sinh sống, mẹ vẫn giữ thói quen ấy. Chỉ là thay vì ra vườn, mẹ ra chợ mua một bó mùi già. Những ký ức tuổi thơ theo thời gian có thể nhạt dần, nhưng không khí Tết ngày bé thì vẫn ở đó - chỉ cần nghe lại một âm thanh quen, ngửi thấy một mùi hương cũ, là cảm giác Tết lập tức quay về.
Bố mẹ nay đã ngoài sáu mươi. Các con đều đã trưởng thành. Những đứa cháu cũng bắt đầu đến trường. Thời gian đi qua nhanh, nhưng nếp Tết trong gia đình vẫn được giữ lại gần như nguyên vẹn.
Ngày nghỉ Tết, cả nhà cùng dọn dẹp nhà cửa, gói bánh chưng, canh nồi bánh đỏ lửa suốt đêm. Khoảng 28, 29 Tết, mọi người lại rủ nhau lên chợ hoa Quảng Bá,không chỉ để mua hoa - mà để đi giữa không khí Tết. Một cành đào nhỏ đặt lên bàn thờ; một cây quất có đủ lộc, đủ hoa, đủ quả xanh quả chín - như gửi gắm mong ước về một năm tròn đầy.
Trong nhà, bố mở nhạc xuân và trong danh sách nhạc Tết, lúc nào cũng có “Happy New Year”. Âm nhạc hòa vào những âm thanh rất đời thường: tiếng băm mộc nhĩ, tiếng xay tiêu, tiếng nói cười rôm rả. Một năm với bao nhiêu áp lực, lo toan dường như được đặt xuống, chỉ còn lại sự sum vầy, chỉ còn lại cảm giác cùng nhau chuẩn bị cho một thời khắc mới.
Mùi hạt tiêu cay nồng, mùi hành khô hăng hắc rồi nhanh chóng nhường chỗ cho mùi giò xào thơm ấm. Và khi mọi thứ đã gần như hoàn tất - cũng là lúc bó mùi già được rửa sạch, chuẩn bị cho nồi nước tắm cuối năm.
Ngày thường, rau mùi chỉ là một loại rau gia vị quen thuộc trong bữa cơm Việt, nhưng khi bước sang những ngày cuối năm, những cây mùi đã già, thân cao, hoa trắng li ti, quả nhỏ căng mọng - lại mang một ý nghĩa rất khác. Có người cắt sát gốc, có người nhổ cả rễ, bó thành từng bó mang ra chợ bán. Những gánh mùi già rong ruổi khắp phố phường Hà Nội - vô tình gìn giữ giúp nhiều gia đình nếp Tết xưa.
Tắm nước mùi già - với nhiều người - không chỉ là làm sạch cơ thể, mà đó là cách gột đi những điều chưa vui của năm cũ - là một nghi thức nhỏ để bước sang năm mới với tâm thế nhẹ nhõm hơn, bình yên hơn.
Mỗi gia đình lại có một cách nấu nước mùi khác nhau: có nhà chỉ đun mùi già; có nhà thêm vài lát gừng, một chút muối. Khi nước sôi, hương mùi lan ra khắp nhà - ra sân - ra ngõ - một mùi hương của cỏ cây, của thiên nhiên - khiến cái nồm ẩm mùa xuân như dịu lại, khiến lòng người cũng nhẹ đi.
Có người thích tắm xong chỉ xả lại bằng nước sạch, không dùng xà phòng - để hương mùi còn vương lại trên tóc, trên da, như một lời chúc thầm cho năm mới an yên.
Có những đêm Giao thừa, một tin nhắn từ nơi xa gửi về - chỉ nhắc đến hương mùi già - cũng đủ khiến lòng người chùng xuống. Đi xa mới hiểu, những điều bình thường nhất đôi khi lại là điều mình nhớ nhất.
Đêm Giao thừa, bạn ở nơi xứ người xa xôi nhắn tin, bảo rằng nhớ hương mùi già quá, thèm được về Việt Nam ăn Tết. Thế mới biết, đi xa nhà những điều bình thường giản dị bỗng trở thành những điều quý giá, muốn mãi mãi nâng niu. Tôi viết cho bạn một bức thư, ép vào đó một cành mùi già giữa trang giấy, kẹp thêm một phong bao lì xì đựng mấy tấm hình nho nhỏ chụp những ngày giáp Tết cho bạn, hẹn bạn ngày trở về không xa.
Đêm Giao thừa, cả gia đình ngồi bên mâm cơm tất niên, TV phát chương trình Tết. Ngoài hiên, gió nhẹ mang theo mùi trầm, hương mùi già còn sót lại. Những mùi hương rất quen - nhưng đủ làm người ta thấy lòng mình ấm lên.
Có lẽ, Tết không chỉ nằm ở những điều lớn lao mà nằm trong những mùi hương rất nhỏ nhưng đủ để giữ người ta lại gần nhau hơn.
Có thể mỗi chúng ta đều sẽ có một mùi hương riêng để nhớ về Tết. Đó có thể là mùi bánh chưng mới vớt; là mùi khói bếp. Và với rất nhiều người - đó là hương mùi già cuối năm.
Mong rằng, dù đang ở đâu, bạn cũng sẽ có một mùa Tết đủ ấm, đủ bình yên và đủ để thấy mình luôn có một nơi để quay về.
Ngọc Anh
Những tín hiệu khẽ khàng báo năm mới: tờ lịch mới, sắc đào, chậu quất vàng. Với nhiều gia đình Hà Nội, mùa Tết bắt đầu từ những phiên chợ cuối năm.
Có những thời điểm trong năm, chỉ cần một cơn gió lạnh thoảng qua, một mùi hương quen chạm khẽ vào ký ức… là ta biết, Tết đang rất gần. Tháng Chạp luôn đến như thế - lặng lẽ, nhưng đủ làm lòng người xao động.
Có những miền ký ức, càng đi xa, ta lại càng muốn quay về. Không phải để sống lại nguyên vẹn những ngày cũ, mà để nhắc mình nhớ rằng đã từng có một khoảng thời gian rất ấm áp, rất bình yên - nơi ta lớn lên cùng những điều giản dị nhất. Với nhiều người, Tết là hành trình trở về. Và đôi khi, hành trình ấy không chỉ là quãng đường địa lý, mà còn là chuyến đi sâu vào miền ký ức tuổi thơ.
Mong xuân để về… Không cần gì lớn lao, chỉ cần được trở về, được nghe một câu rất giản dị: “Con đã về rồi à?…”. Chỉ vậy thôi - mà đủ ấm cho cả một năm dài phía trước.
Mâm cúng Giao thừa dù giản dị hay đủ đầy không chỉ là một nghi lễ tâm linh mà còn là nét đẹp văn hóa lưu giữ ký ức, phong tục và đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc.
Từ khoá
Có những tháng trong năm chỉ cần vừa chạm ngõ đã khiến lòng người xao xuyến. Không hẳn bởi thời tiết hay cảnh sắc đổi thay, mà bởi mỗi mùa đi qua đều có thể đánh thức một miền ký ức. Khi tháng Mười Một đến cùng những cơn gió đầu đông se lạnh, khi cúc họa mi theo những chiếc xe đạp xuống phố, lá bàng chuyển sang sắc đỏ, cũng là lúc có những nỗi nhớ tưởng đã ngủ yên bỗng trở về, dịu dàng mà da diết.
Có những loài hoa chỉ cần nhìn thấy một lần cũng đủ khiến người ta nhớ mãi. Có những miền đất, dù đã rời xa từ lâu, vẫn luôn hiện diện trong tâm trí qua một sắc màu, một mùi hương hay một mùa hoa trở lại. Với những người từng sống ở vùng cao nguyên, có lẽ sắc vàng của hoa dã quỳ chính là một miền ký ức như thế. Một loài hoa không được chăm chút trong những khu vườn sang trọng, chẳng cần ai nâng niu, nhưng cứ mỗi độ cuối thu lại kiêu hãnh bung nở trên những triền đất đỏ, làm bừng sáng cả một vùng trời.
Có những cuộc hẹn chẳng cần một lý do đặc biệt, cũng không cần phải chuẩn bị điều gì cầu kỳ. Đôi khi, chỉ là một buổi chiều chợt muốn gặp nhau, cùng đi qua vài con phố quen, ngồi bên tách trà nóng và kể những câu chuyện thường ngày. Hà Nội vẫn luôn có những góc phố dịu dàng như thế, nơi người ta có thể tạm gác lại những lo toan để sống chậm hơn một chút, lắng nghe nhau nhiều hơn một chút.
Có những thành phố ta yêu không chỉ bởi những con đường đang hiện hữu, mà còn bởi những gì đã lắng sâu trong ký ức. Một tiếng rao quen, mùi hương của một mùa hoa cũ, hay câu chuyện được người thân kể đi kể lại qua năm tháng. Tất cả có thể trở thành những dấu mốc riêng, để mỗi khi nhớ về, ta lại thấy cả một miền thời gian hiện lên. Với Hà Nội, những ký ức ấy còn là sự giao thoa giữa làng và phố, giữa nét xưa cũ và nhịp sống hiện đại.
Có những thành phố, dù không phải nơi ta sinh ra, vẫn có thể trở thành một phần ký ức không thể tách rời. Bởi ở đó, ta đã sống những năm tháng tuổi trẻ, đã đi qua những con đường quen, gặp gỡ những con người thân thương và lưu giữ biết bao câu chuyện của riêng mình. Với Hà Nội, có lẽ tình cảm ấy còn được bồi đắp qua từng lần trở lại, khi thành phố đã đổi thay nhiều, nhưng những ký ức xưa vẫn còn nguyên vẹn trong lòng người.
Có những mùa thu đi qua đã lâu, nhưng mỗi khi trở lại vẫn khiến lòng người xao động. Bởi trong ký ức của mỗi chúng ta, có thể có một mùa thu gắn với cuộc gặp gỡ đầu tiên, một mối tình từng rất đẹp, hoặc một cuộc chia xa mà phải mất rất nhiều năm tháng mới có thể học cách chấp nhận. Đôi khi, chỉ một giai điệu cũ vang lên giữa một buổi sáng bình thường cũng đủ đánh thức cả một miền thương nhớ.