"Cấp học mầm non là cấp học có nhiều cái nhất: Về số lượng giáo viên đông nhất, đời sống giáo viên khó khăn nhất, số giáo viên bỏ lớp cũng nhiều nhất. Hiện, có 300.000 trẻ em mầm non chưa được tới trường. Do vậy, miễn học phí cho trẻ mầm non, phổ cập giáo dục mầm non thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước trong việc phát triển giáo dục, giảm gánh nặng cho phụ huynh và cũng là sự ưu việt của chế độ chúng ta". Đây là phát biểu của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn khi giải trình ý kiến của Đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tại hội trường về hai Dự thảo Nghị quyết quan trọng liên quan quan đến giáo dục gồm Miễn, hỗ trợ học phí và Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi vào sáng 16/6.
Thế giới mới có 38 nước miễn phí cấp học mầm non
Là cơ quan chủ trì soạn thảo hai Nghị quyết quan trọng của Quốc hội về giáo dục mầm non, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho biết hai Nghị quyết được soạn thảo với tinh thần phấn khởi, hào hứng rất cao. "Trong quá trình làm, cơ quan soạn thảo nhận được sự ủng hộ của người dân, giục phải làm nhanh lên. Nhưng nhanh thì cũng chỉ trong kỳ họp này thôi, không nhanh thêm mấy tiếng đồng hồ được", Bộ trưởng nói.
Qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, Bộ trưởng cho biết hiện trên thế giới có 38 quốc gia đang thực hiện miễn hoàn toàn học phí cho học sinh mầm non, hầu hết là các quốc gia có thu nhập cao. Có 90 quốc gia thực hiện miễn một phần hoặc hỗ trợ với các nhóm đối tượng khác nhau trong xã hội.
“Trong khi tiềm lực kinh tế của đất nước ta còn nhiều khó khăn, còn nhiều nhiệm vụ phải đầu tư, thu nhập của chúng ta chưa phải là thu nhập cao nhưng Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Trung ương Đảng, Chính phủ, Quốc hội cũng đã rất là thống nhất để thực hiện việc miễn học phí. Điều này thể hiện sự quan tâm, nỗ lực trong việc phát triển giáo dục và tạo điều kiện cho trẻ em được tiếp cận với giáo dục và đỡ gánh ngặng cho phụ huynh và cũng là sự ưu việt của chế độ chúng ta”, Bộ trưởng nói thêm.
Về một số băn khoăn về vấn đề cách chi trả cho đối tượng ở các trường ngoài công lập, Bộ trưởng cho rằng cách chi trả nào cũng có những ưu nhược điểm nhất định, quan trọng là có tiền, còn chi trả như thế nào sẽ giao Chính phủ cân nhắc thêm về mặt kỹ thuật.
Chia sẻ lý do tại sao Bộ đề xuất chi trả cho trường ngoài công lập lại trả cho người giám hộ: Bởi với các trường ngoài công lập, phụ huynh đã thực hiện cái việc đóng học phí cho nhà trường. Mức chi trả này cao hơn mức hỗ trợ ở trường công. Việc hỗ trợ này chỉ bù lại một phần khi phụ huynh đã bỏ tiền đóng cho con. Việc này là khả thi bởi cơ sở dữ liệu đối với học sinh mầm non đã đầy đủ.
“Việc kỹ thuật thì cũng xin quốc hội giao cho Chính phủ cân nhắc thêm về mặt kỹ thuật. Nhưng mà cũng nhắc lại đây cũng chỉ là vấn đề kỹ thuật thôi, và cũng tính toán xem sao cho nó phù hợp nhất”, Bộ trưởng nói thêm.
Đa số các địa phương vẫn hỗ trợ học phí theo mức sàn
Về việc xác định mức hỗ trợ cho học sinh ở các địa phương khác nhau, Bộ trưởng cho biết hiện quy định về mức học phí được quy định trong Nghị định số 81 năm 2021 và được sửa đổi bởi Nghị định số 97 năm 2023 trong đó đã quy định khung học phí do mầm non, phổ thông và đại học.
Việc tính học phí hiện nay đang dựa theo chi phí sinh hoạt của ba vùng miền gồm khu vực đô thị, khu vực đồng bằng và khu vực miền núi và biên giới hải đảo, vùng khó khăn với mức thu khác nhau.
Để triển khai được vấn đề miễn học phí cho kịp cho năm học này, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang tích cực triển khai xây dựng Nghị định để thay thế cho Nghị định 81, Nghị định 97. Dự kiến, trong tháng 6/2025 sẽ hoàn tất, ban hành cùng thời điểm Nghị quyết của Quốc hội dược thông qua và có hiệu lực.
Theo đó, Nghị định của Chính phủ sẽ quy định khung vừa tính theo ba miền, vừa tính theo mức sàn và trần học phí. Hiện nay, xu hướng, HĐND các tỉnh xác định mức học phí hỗ trợ theo mức sàn. Con số 30.000 tỷ đồng mà Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Tài chính tính toán là căn cứ vào mức hỗ trợ thực tế đang chi của Hội đồng Nhân dân các tỉnh và thành phố. Do vậy, “Từ mức sàn mà các địa phương đang thực hiện mà các đơn vị nào cao đến mức trần cũng là một câu chuyện. Vì thực tế là 63 tỉnh, thành phố phần nhiều đang căn cứ vào mức sàn để tính”, Bộ trưởng cho biết.
Về việc một số tỉnh, thành phố có điều kiện hơn muốn hỗ trợ cao hơn mức trần, Bộ trưởng nói thêm, nếu các địa phương có các nguồn tốt thì có rất nhiều việc có thể chi thêm cho trường về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học, vấn đề giáo viên và rất nhiều các nguồn chi trả khác mà các trường học còn đang cần thiết. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đưa ví dụ đối với nhân viên trường học, đối với hỗ trợ bữa ăn và nhiều hỗ trợ khác mà các trường học cần các địa phương hỗ trợ. Do vậy, trong quá trình hoàn thiện Nghị định, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ trao đổi thêm với Bộ Tài chính để Nghị định khi ra đời sẽ khả thi, phù hợp với tình hình các địa phương.
Đảm bảo ngân sách chi 30.000 tỷ đồng cho miễn phí giáo dục mầm non
Về nguồn kinh phí thực hiện hiện miễn giảm học phí mầm non, Bộ trưởng nêu: “Khi tính toán 30.000 tỷ trong tổng số chi, nguồn chi là từ ngân sách hoặc Trung ương hoặc là ngân sách địa phương. Nhưng mà tổng thì đều là của ngân sách Nhà nước. Và khi tính 30.000 tỷ như vậy thì đã tính đến là hiện nay có 10 tỉnh thành phố thì đã thực hiện biện học phí và thực hiện bằng nguồn ngân sách địa phương. Con số này cũng đã tính đến nếu các địa phương mà không tự cân đối được thì cũng đã bù và đủ tất cả trong tổng số 30.000 tỷ đó. Cho nên, các phía tỉnh chưa cân đối thì cũng không cần phải lo lắng lắm vì Bộ Tài chính cũng đã tính toán rồi”.
Có một số đại biểu băn khoăn về việc cần tăng cường cơ sở vật chất đảm bảo đủ trường kiên cố hóa và bảm bảo các điều kiện cho việc phổ cập giáo dục mầm non từ 3 - 5 tuổi, Bộ trưởng cho biết việc này đã được Thủ tướng chỉ đạo cho ngành giáo dục đang bắt tay vào xây dựng một chương trình mục tiêu quốc gia. Trong đó, có một nội dung rất quan trọng là tăng cường việc kiên cố hóa trường học đảm bảo hệ thống các cơ sở trường học. Về phía Bộ Giáo dục cũng đang tích cực xây dựng và triển khai.
Về đảm bảo lực lượng giáo viên, Bộ trưởng cho biết bậc mầm non có rất nhiều cái nhất. “Về mặt số lượng, giáo viên bậc mầm non thì cũng chiếm số lượng được lớn nhất. Thiếu cũng là nhiều nhất. Lương và thu nhập cũng là thấp nhất. Cường độ lao động áp đựng và sự vất vả cũng là nhất. Nhưng mà hiện nay thì cũng đang được tăng cường sự quan tâm nhiều nhất”, Bộ trưởng nêu.
