Mua bán dữ liệu cá nhân không còn 'vùng trống'

Trước khi có luật chuyên ngành về bảo vệ dữ liệu cá nhân , không ít thông tin riêng tư của người dân đã trở thành “món hàng” được mua bán âm thầm trên không gian mạng. Từ số điện thoại, địa chỉ email đến thông tin căn cước, tài khoản ngân hàng…, dữ liệu cá nhân bị thu thập trái phép rồi sử dụng cho mục đích quảng cáo, môi giới, thậm chí lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Anh Đinh Tuấn Anh (phường Từ Liêm, thành phố Hà Nội) cho biết, bản thân thường xuyên bị làm phiền bởi các cuộc gọi không mong muốn, ảnh hưởng trực tiếp đến công việc và sinh hoạt hằng ngày. “Việc liên tục nhận cuộc gọi rác khiến tôi dần mất niềm tin trên không gian mạng. Nhiều cuộc gọi từ số lạ, dù có thể là khách hàng hay người quen, tôi cũng không dám nghe”, anh Đinh Tuấn Anh chia sẻ.

Không ít người dân phản ánh, họ thường xuyên nhận các cuộc gọi mời chào đầu tư, vay vốn, bảo hiểm dù chưa từng cung cấp thông tin cá nhân cho các đơn vị này. Thực trạng đó không chỉ gây phiền toái mà còn tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư, mất an toàn tài sản.

Theo chuyên gia tư vấn an ninh mạng Vũ Việt Tiến, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, hoạt động mua bán dữ liệu cá nhân tại Việt Nam hiện diễn ra ngày càng phức tạp, có tổ chức và quy mô lớn. “Dữ liệu người dùng đang bị coi như một loại hàng hóa, được trao đổi công khai trên các diễn đàn, hội nhóm, mạng xã hội. Đáng lo ngại, các đối tượng còn ứng dụng công nghệ AI để thu thập, tổng hợp, sàng lọc thông tin, xây dựng hồ sơ dữ liệu từng cá nhân, phục vụ các kịch bản lừa đảo tinh vi”, ông Vũ Việt Tiến nhận định.

Trước yêu cầu thực tiễn đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã được ban hành và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Lần đầu tiên, quyền của chủ thể dữ liệu được quy định đầy đủ, rõ ràng, gồm quyền được biết, quyền đồng ý, quyền truy cập, chỉnh sửa và yêu cầu xóa dữ liệu cá nhân. Luật đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong việc thu thập, lưu trữ, xử lý dữ liệu, coi bảo vệ dữ liệu cá nhân là nghĩa vụ bắt buộc, không còn là sự lựa chọn.

Phó Trưởng phòng An ninh thông tin mạng, Cục A05 (Bộ Công an), Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi khẳng định, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được xây dựng nhằm tạo hành lang pháp lý đầy đủ và các biện pháp cần thiết để bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời bảo đảm việc thực thi không tạo điểm nghẽn, không cản trở hoạt động hợp pháp của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân, trước đây được xem là một phần của quyền riêng tư, nay đã trở thành một quyền độc lập, được pháp luật ghi nhận và bảo hộ. Theo thống kê của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, hiện khoảng 80% dân số thế giới đang sinh sống tại các quốc gia, khu vực có quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Việc ban hành Nghị định số 13 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong xây dựng môi trường số an toàn, bảo đảm quyền con người trên không gian mạng.