Mỹ bắn hạ UAV Iran giữa lúc đàm phán hạt nhân

Quân đội Mỹ ngày 3/2 tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) của Iran khi phương tiện này tiếp cận tàu sân bay USS Abraham Lincoln trên Biển Ả Rập. Sự việc làm dấy lên lo ngại về nguy cơ va chạm quân sự tại khu vực Trung Đông, trong bối cảnh Washington và Tehran đang nối lại các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), một tiêm kích F-35C xuất phát từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã bắn rơi UAV Iran nhằm “tự vệ và bảo vệ tàu sân bay cùng toàn bộ nhân sự trên tàu”. Mỹ xác định chiếc UAV này thuộc dòng Shahed-139, tiếp cận tàu sân bay với hành vi được mô tả là “hung hăng” và không tuân theo các biện pháp giảm căng thẳng do lực lượng Mỹ triển khai. Vụ việc xảy ra khi nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ đang hoạt động trên Biển Ả Rập, cách bờ biển Iran khoảng 800 km.

Phía Iran chưa đưa ra phản hồi chính thức. Tuy nhiên, hãng thông tấn bán chính thức Tasnim cho biết nước này đã mất liên lạc với một UAV đang hoạt động ở vùng biển quốc tế, đồng thời khẳng định thiết bị này đã truyền dữ liệu về cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trước khi mất tín hiệu.

Tehran hiện đang điều tra nguyên nhân sự cố. Shahed-139 là UAV tầm trung, thời gian bay dài, được cho là có khả năng trinh sát và mang theo vũ khí dẫn đường. Mẫu UAV này có nhiều đặc điểm tương đồng với dòng MQ-1 Predator của Mỹ, được Iran sử dụng cho các nhiệm vụ giám sát và tác chiến.

Vụ Mỹ bắn hạ UAV của Iran xảy ra chỉ vài giờ sau khi CENTCOM cáo buộc IRGC quấy rối tàu chở dầu Stena Imperative treo cờ Mỹ tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thương mại toàn cầu.

Theo Mỹ, hai xuồng cao tốc và một UAV Iran đã tiếp cận tàu với tốc độ cao, có dấu hiệu đe dọa kiểm soát phương tiện. Khu trục hạm USS McFaul cùng không quân Mỹ đã can thiệp và hộ tống tàu dầu rời khỏi khu vực an toàn.

Ngược lại, hãng thông tấn Fars của Iran dẫn lời các quan chức nước này cho rằng tàu chở dầu đã xâm nhập vùng biển Iran mà không có giấy phép hợp pháp, và đã rời đi sau khi được cảnh báo, “không xảy ra sự cố an ninh nghiêm trọng nào”.

Các sự kiện trên diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc các biện pháp cứng rắn hơn với Iran, bao gồm khả năng tiến hành một cuộc tấn công quân sự, giữa lúc Washington gây sức ép nhằm hạn chế chương trình hạt nhân và năng lực tên lửa đạn đạo của Tehran.

Hiện các cuộc đàm phán Mỹ - Iran dự kiến diễn ra vào cuối tuần này đang gặp trở ngại. Theo các nguồn tin thân cận, Iran đề nghị thay đổi địa điểm đàm phán, loại trừ sự tham gia của các nước trong khu vực và giới hạn nội dung thảo luận chỉ xoay quanh chương trình hạt nhân.

Ông Alaeddin Boroujerdi, Thành viên Ủy ban An ninh và Chính sách đối ngoại Quốc hội Iran cho biết: “Giới hạn của chúng tôi rất rõ ràng. Chúng tôi sẽ tiếp tục các hoạt động hạt nhân vì mục đích hòa bình theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Việc làm giàu uranium là quyền hợp pháp của quốc gia. Chúng tôi không tìm cách sở hữu bom hạt nhân. Chúng tôi có khả năng chế tạo, nhưng theo niềm tin tôn giáo và quan điểm của Lãnh tụ tối cao, chúng tôi không theo đuổi vũ khí hạt nhân.”

Trước đó, cuộc họp dự kiến được tổ chức tại Istanbul với sự tham dự của nhiều ngoại trưởng Trung Đông. Tehran hiện đề xuất Oman - quốc gia từng đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán Mỹ - Iran trước đây - làm địa điểm thay thế. Trong khi đó, Mỹ nhấn mạnh các yêu cầu đối với Iran không chỉ dừng ở vấn đề hạt nhân, mà còn bao gồm việc kiềm chế chương trình tên lửa đạn đạo và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.