Mỹ lập kế hoạch kiểm soát Greenland, châu Âu ứng phó

Đan Mạch đang phải đối mặt với một trong những thách thức địa chính trị nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi Greenland – vùng lãnh thổ tự trị có vị trí chiến lược then chốt ở Bắc Cực – ngày càng tiến gần tới con đường độc lập, còn Mỹ đang gia tăng sức ép nhằm kiểm soát hòn đảo này.

Ngày 10/1, tờ Daily Mail của Anh dẫn các nguồn tin thạo tin cho biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh chuẩn bị kế hoạch kiểm soát Greenland. Động thái này được cho là xuất phát từ những kết quả gần đây của Mỹ trong chiến dịch quân sự tại Venezuela, khiến các quan chức cứng rắn trong chính quyền Trump muốn nhanh chóng nắm quyền kiểm soát hòn đảo chiến lược này, trước khi Nga hoặc Trung Quốc có thể can dự sâu hơn tại khu vực Bắc Cực.

Theo nguồn tin kể trên, Tổng thống Trump đã chỉ thị Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Liên hợp (JSOC) xây dựng các phương án kiểm soát Greenland, bao gồm cả khả năng đổ bộ. Tuy nhiên, Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ được cho là đã phản đối, cho rằng kế hoạch này là bất hợp pháp và khó có thể được Quốc hội Mỹ chấp thuận.

Trong nhiều năm qua, ông Trump nhiều lần công khai ý định sáp nhập Greenland vào Mỹ. Ngay trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, ông từng đề xuất mua lại hòn đảo này. Sang nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump tiếp tục bày tỏ niềm tin rằng việc sáp nhập Greenland hoàn toàn có thể trở thành hiện thực. Gần đây, ông Trump nhấn mạnh quyết tâm sẽ hành động với Greenland và “không để Nga hay Trung Quốc trở thành hàng xóm của Washington”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay: “Hiện tôi chưa nói về vấn đề tiền bạc liên quan đến Greenland. Có thể tôi sẽ đề cập sau. Nhưng ngay lúc này, chúng tôi sẽ phải làm điều gì đó với Greenland, dù họ có thích hay không. Bởi nếu chúng tôi không làm vậy, Nga hoặc Trung Quốc sẽ kiểm soát Greenland. Tôi muốn đạt được một thỏa thuận, theo cách dễ dàng. Nhưng nếu không thể làm theo cách dễ dàng, thì chúng ta sẽ phải làm theo cách khó khăn hơn.”

Đan Mạch và châu Âu đã bị “sốc” trước những tuyên bố cứng rắn từ Tổng thống Trump. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cảnh báo, một cuộc tấn công vào Greenland sẽ là “dấu chấm hết cho NATO” và trật tự an ninh thế giới hình thành sau Thế chiến II.

Hiện các nhà lãnh đạo châu Âu đang nỗ lực tìm kiếm một phản ứng chung nhằm tránh đối đầu trực tiếp với Mỹ. Một số phương án đang được cân nhắc bao gồm tăng cường sự hiện diện của NATO tại Bắc Cực để đối phó với ảnh hưởng ngày càng lớn của Nga và Trung Quốc, thậm chí xem xét cho phép Mỹ tiếp cận sâu hơn các mỏ khoáng sản chiến lược của Greenland. Song song với đó, EU lên kế hoạch hỗ trợ kinh tế quy mô lớn cho Greenland, từ tăng gấp đôi ngân sách hỗ trợ, phát triển khai thác khoáng sản đến sẵn sàng kích hoạt Công cụ Chống Cưỡng chế nhằm đáp trả các biện pháp ép buộc từ Mỹ nếu cần thiết.

Phó Giáo sư Marc Jacobsen, Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, cho biết: “Greenland có tầm quan trọng chiến lược đặc biệt với Mỹ vì vị trí địa lý nằm gần Bắc Cực, giữa Nga và Mỹ. Nhiều năm qua, nơi này luôn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ an ninh quốc gia của Mỹ. Nếu Mỹ quyết định dùng sức mạnh quân sự để kiểm soát Greenland, về lý thuyết, Đan Mạch sẽ không thể ngăn cản, bởi chúng ta đang nói về cường quốc quân sự lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, tôi không nghĩ đây là kịch bản khả thi.”

Giới quan sát nhận định, ngay cả khi kịch bản quân sự không xảy ra, các động thái của Mỹ vẫn đang đặt Đan Mạch vào tình thế khó xử. Một cuộc đối đầu về Greenland có thể đẩy quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào thử thách chưa từng có, bởi việc một thành viên NATO tấn công một thành viên khác sẽ tạo ra căng thẳng lớn, đe dọa sự tồn vong của liên minh.

Những nỗ lực của Copenhagen và châu Âu cũng có thể không mang lại kết quả nếu người dân Greenland quyết định theo con đường độc lập, hoặc nếu chính quyền địa phương đạt được thỏa thuận riêng với Washington. Tất cả các đảng phái tại Greenland hiện đều ủng hộ độc lập, nhưng khác nhau về lộ trình và thời điểm thực hiện. Áp lực từ phía Tổng thống Trump được cho là chỉ đang đẩy nhanh tiến trình vốn đã được hình thành từ trước, đòi hỏi Copenhagen phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích quốc gia, quyền tự quyết của người dân và vai trò trong an ninh ở Bắc Cực.